Ba Tơ (Quảng Ngãi): Đổi mới phương thức triển khai để người dân thực sự được thụ hưởng thành quả từ Chương trình MTQG 417

Xã Ba Tơ (tỉnh Quảng Ngãi) được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sắp xếp thị trấn Ba Tơ, xã Ba Cung và xã Ba Bích. Theo báo cáo của UBND xã Ba Tơ, xã có diện tích tự nhiên hơn 12.091 ha, gồm 3.382 hộ với 11.947 nhân khẩu; người Hrê chiếm 63,80% dân số, người Kinh chiếm 35,86%, các dân tộc khác chiếm 0,34%. Với cơ cấu dân cư ấy, phát triển kinh tế - xã hội không chỉ là nhiệm vụ nâng cao thu nhập, đồng thời còn gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và bảo đảm cơ hội phát triển cho các nhóm dân cư.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính mở ra điều kiện tổ chức lại nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản trị, song cũng đòi hỏi chính quyền cơ sở nhanh chóng nắm chắc đặc điểm từng thôn, từng nhóm hộ. Trong bối cảnh địa bàn miền núi còn những khó khăn về hạ tầng, việc làm và khả năng tiếp cận thị trường, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi được thiết kế sát nhu cầu thực tế, tránh cách làm đồng loạt và bảo đảm người dân được tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến giám sát kết quả. Có thể nói, một trong những giải pháp trọng tâm mà Ba Tơ lựa chọn đó là đẩy mạnh tạo việc làm tại chỗ thông qua việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, dịch vụ và công nghiệp nhẹ. Theo đó, Ba Tơ định hướng mở rộng liên kết với các khu công nghiệp lân cận để giải quyết việc làm cho lao động địa phương. Đồng thời, xuất khẩu lao động sẽ tiếp tục là kênh quan trọng, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân.

Thực hiện Chương trình MTQG 417, các hạng mục thực hiện xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được tích hợp. Đối với xã Ba Tơ, định hướng tích hợp này càng có ý nghĩa thiết thực như: đầu tư hạ tầng sẽ được gắn với tổ chức sản xuất; hỗ trợ sinh kế sẽ được đi cùng đào tạo kỹ thuật, kết nối tiêu thụ; còn chính sách an sinh sẽ  hướng tới nâng cao khả năng tự chủ của mỗi hộ dân, mỗi gia đình.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, Ba Tơ (cũ) đã có những bước tiến quan trọng trong công tác giảm nghèo, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế cần khắc phục. Tỷ lệ người dân đăng ký học nghề còn thấp, một bộ phận vẫn giữ tâm lý trông chờ vào hỗ trợ Nhà nước, trong khi một số dự án triển khai chậm do thủ tục rườm rà. Những điểm nghẽn này nếu không được tháo gỡ sẽ ảnh hưởng lớn đến mục tiêu giai đoạn mới. Theo kế hoạch thực hiện Chương trình MTQG 417, mục tiêu đến năm 2030 Ba Tơ phấn đấu giảm 80% số hộ nghèo, cận nghèo có khả năng lao động, tập trung vào các chỉ số thiếu hụt về việc làm, nước sạch, nhà ở, thông tin và vệ sinh. Để đạt mục tiêu này, định hướng chủ đạo của Ba Tơ là chuyển từ hỗ trợ đơn giản sang tạo sinh kế bền vững, kết hợp phát triển hạ tầng và tăng cường an sinh xã hội.

Về sản xuất, Ba Tơ sẽ ưu tiên các dự án phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với hợp tác xã và doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra. Mô hình này không chỉ giúp người dân tránh rủi ro về thị trường, đồng thời còn khuyến khích sản xuất hàng hóa quy mô lớn, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trong đó, hạ tầng thiết yếu cũng được Ba Tơ xác định là nền tảng của giảm nghèo bền vững. Thực hiện Chương trình MTQG 417, Ba Tơ đã đề xuất đầu tư xây dựng công trình nước sạch, đường giao thông, hệ thống truyền thanh thông minh, đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và cải thiện đời sống. Đồng thời, Ba Tơ sẽ ứng dụng công nghệ số trong quản lý, thông qua phần mềm báo cáo trực tuyến, rút ngắn thời gian tổng hợp số liệu và nâng cao tính minh bạch.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền tiếp tục là nhiệm vụ then chốt. Không chỉ dừng ở việc phát thông báo hay tổ chức hội nghị, Ba Tơ sẽ tăng cường truyền thông đa dạng hình thức, từ pano, áp phích đến truyền hình, mạng xã hội và đối thoại trực tiếp tại thôn... Mục tiêu là nhằm thay đổi nhận thức, khuyến khích người dân chủ động học nghề, áp dụng khoa học kỹ thuật và tham gia mô hình sản xuất mới.

Đặc biệt, một điểm điều chỉnh quan trọng để Ba Tơ thực hiện có hiệu quả mục tiêu giảm nghèo đó là Ba Tơ thực hiện tách nhóm hộ nghèo không có khả năng lao động khỏi chương trình giảm nghèo, chuyển sang diện bảo trợ xã hội. Việc này giúp nguồn lực tập trung cho nhóm có tiềm năng phát triển, đồng thời đảm bảo công bằng trong thực hiện chính sách.

Theo báo cáo của Ngân hàng Chính sách xã hội xã Ba Tơ, đến ngày 30/6/2026, tổng dư nợ đạt 111,576 tỷ đồng, với 1.385 hộ vay vốn; doanh số cho vay trong kỳ đạt 29,55 tỷ đồng cho 310 lượt hộ vay. Tổng nợ quá hạn là 148 triệu đồng, tương đương 0,13% tổng dư nợ. Những kết quả này cho thấy, tín dụng chính sách đang tạo kênh huy động nguồn lực quan trọng phục vụ sản xuất, việc làm và an sinh. Tuy nhiên, dư nợ lớn hay số lượt vay cao chưa đồng nghĩa với giảm nghèo bền vững. Điều người dân cần là khoản vay phù hợp với khả năng trả nợ, được hướng dẫn sử dụng đúng mục đích và tạo ra thu nhập đủ ổn định. Vì vậy, Ba Tơ xác định sẽ gắn tín dụng ưu đãi với tư vấn phương án sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật, quản lý chi phí và kết nối đầu ra; đồng thời theo dõi hiệu quả sau vay để kịp thời hỗ trợ những hộ gặp khó khăn.

Từ góc nhìn người thụ hưởng, chất lượng chính sách còn thể hiện ở khả năng giải quyết những thiếu hụt cụ thể trong đời sống. Đường giao thông thuận lợi giúp giảm chi phí đi lại, vận chuyển nông sản; nước sinh hoạt bảo đảm góp phần cải thiện sức khỏe; nhà ở an toàn tạo điều kiện ổn định cuộc sống; còn đào tạo nghề và hỗ trợ sản xuất mở rộng cơ hội việc làm. Các dự án cần được lựa chọn trên cơ sở nhu cầu thực tế của cộng đồng, tránh đầu tư công trình thiếu khả năng khai thác hoặc hỗ trợ mô hình sản xuất không phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán và thị trường.

Với cộng đồng người dân tộc thiểu số ở Ba Tơ, phát triển sinh kế cần đồng thời phát huy tri thức địa phương, bảo tồn văn hóa và tạo cơ hội cho thế hệ trẻ. Các mô hình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi hoặc dịch vụ cộng đồng chỉ có thể phát triển lâu dài khi bảo đảm hiệu quả kinh tế, gìn giữ tài nguyên và có sự tham gia thực chất của người dân. Người có uy tín, già làng, trưởng thôn và các tổ chức đoàn thể có thể đóng vai trò cầu nối, giúp chính sách đến gần cộng đồng hơn, đồng thời phản ánh kịp thời những bất cập trong quá trình triển khai.

Theo đó, hiệu quả của Chương trình MTQG 417 tại xã Ba Tơ không chỉ nằm ở số vốn đã phân bổ và số công trình hoàn thành, mà phải được kiểm chứng bằng những đổi thay trong cuộc sống. Khi người dân có sinh kế vững chắc hơn, thu nhập ổn định hơn, tiếp cận dịch vụ thiết yếu thuận lợi hơn và có khả năng chủ động ứng phó với rủi ro, chính sách mới thực sự phát huy giá trị. Lấy người dân làm trung tâm không chỉ là nguyên tắc triển khai, đặc biệt còn là thước đo cuối cùng của phát triển bền vững: để mỗi nguồn lực đầu tư trở thành cơ hội vươn lên, mỗi cộng đồng được phát huy nội lực và không ai bị bỏ lại phía sau.

Với nguồn lực đầu tư của Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026- 2030 cùng định hướng rõ ràng và giải pháp cụ thể nói trên, Ba Tơ hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một giai đoạn bứt phá trong công tác giảm nghèo bền vững. Mục tiêu giảm 80% số hộ nghèo không chỉ là con số trên giấy, mà sẽ trở thành hiện thực nếu toàn bộ hệ thống chính trị và người dân cùng chung tay. Thành công này không chỉ cải thiện đời sống vật chất, đặc biệt còn mở ra cơ hội phát triển toàn diện, đưa Ba Tơ tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và đồng bằng, góp phần xây dựng một vùng đất năng động, giàu sức sống.