Bình Liêu - Vùng biên no ấm

Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh có diện tích tự nhiên hơn 225 km², gồm 14 thôn với hơn 16.000 người; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 93%, chủ yếu là Tày, Sán Chỉ và Dao. Điều kiện địa hình miền núi, vị trí biên giới cùng hệ thống tài nguyên rừng, cảnh quan và văn hóa đa dạng tạo nên lợi thế phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, để lợi thế trở thành động lực phát triển thực chất, địa phương cần giải quyết đồng thời bài toán hạ tầng, chất lượng sản phẩm, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng phân phối lợi ích đến người dân.

Thực tiễn phát triển kinh tế tại xã Bình Liêu (tỉnh Quảng Ninh) cho thấy sinh kế đang từng bước đa dạng hóa. Bên cạnh phát triển các cây trồng chủ lực như hồi, quế, dong riềng và chăn nuôi, nhiều hộ đã chủ động ứng dụng khoa học, kỹ thuật để nâng cao giá trị sản xuất. Gia đình chị Trần Thị Vân ở thôn Tùng Cầu (xã Bình Liêu) phát triển mô hình trồng nho sữa trong nhà lưới; thu nhập từ mô hình đạt khoảng 200 triệu đồng mỗi năm. Tại thôn Khe Lánh (xã Bình Liêu), gia đình anh Trần Văn Thoòng phát triển chăn nuôi gà theo hướng an toàn sinh học, hàng năm xuất bán khoảng 8.000 con gà thương phẩm, đem lại thu nhập từ 300-350 triệu đồng. Đây là những mô hình cho thấy khả năng chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức kinh tế hộ có tính toán kỹ thuật, thị trường và hiệu quả.

Cùng với nông nghiệp, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái đang mở ra không gian sinh kế mới. Trong sáu tháng đầu năm 2026, xã Bình Liêu (tỉnh Quảng Ninh) đón hơn 28.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm, doanh thu du lịch đạt khoảng 26 tỷ đồng. Các sản phẩm du lịch dựa trên cảnh quan tự nhiên và khai thác các giá trị văn hóa truyền thống như lễ hội, làn điệu Soóng cọ, nghi lễ Then và ẩm thực vùng cao...

Giá trị của hướng phát triển này nằm ở khả năng tạo mối liên kết giữa bảo tồn văn hóa và cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, văn hóa không thể chỉ được xem như sản phẩm phục vụ du khách. Nếu lễ hội bị giản lược thành hoạt động trình diễn, nghề truyền thống mất người kế tục hoặc lợi ích du lịch tập trung vào một số cơ sở, mục tiêu phát triển bền vững sẽ khó đạt được. Vì vậy, cộng đồng phải là chủ thể lựa chọn cách giới thiệu di sản văn hoá, truyền dạy văn hóa và tham gia phân chia lợi ích; các hoạt động kinh tế cần tôn trọng phong tục, bảo vệ môi trường và giữ gìn không gian văn hóa địa phương.

Trong bối cảnh đó, Chương trình MTQG 417 đã tạo khuôn khổ tích hợp các mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chương trình hướng tới phát triển nông thôn hiện đại, giàu bản sắc, thúc đẩy kinh tế xanh và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, nhóm dân cư. Đối với xã Bình Liêu (tỉnh Quảng Ninh), ý nghĩa của chương trình là tạo điều kiện kết nối hạ tầng với sản xuất, hỗ trợ sinh kế gắn với lợi thế địa phương và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Tuy nhiên, các mô hình đang hoạt động chỉ có thể được xác định là kết quả đầu tư trực tiếp của chương trình khi có hồ sơ chứng minh nguồn vốn và nội dung hỗ trợ cụ thể.

Để triển khai hiệu quả Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030, xã Bình Liêu cần ưu tiên những dự án có khả năng tạo tác động lan tỏa: giao thông kết nối vùng sản xuất và điểm du lịch; hỗ trợ kỹ thuật, giống và quy trình sản xuất phù hợp; phát triển sản phẩm OCOP gắn với thương hiệu địa phương; đào tạo kỹ năng số, kinh doanh và phục vụ du lịch. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế liên kết giữa hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị lữ hành để bảo đảm đầu ra ổn định, giảm phụ thuộc vào mùa vụ và hạn chế rủi ro thị trường. Nguồn vốn phải được phân bổ công khai, đúng đối tượng, tránh đầu tư dàn trải và trùng lặp với các chính sách khác.

Theo định hướng phát triển đến năm 2030 được xã công bố, Bình Liêu phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người lên gần 150 triệu đồng và không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn mới. Xã cũng xây dựng kế hoạch đầu tư hạ tầng giai đoạn 2025- 2030 với tổng vốn hơn 1.900 tỷ đồng, ưu tiên giao thông nông thôn, trường học, thủy lợi, điểm du lịch và cơ sở sản xuất. Mục tiêu này của Bình Liêu hoàn toàn có cơ sở để đạt được khi được tiếp sức bỡi Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030.

Vì vậy, thành công của xã Bình Liêu (tỉnh Quảng Ninh) cần được đánh giá không chỉ bằng số công trình hoàn thành hay lượng khách du lịch tăng lên, mà đặc biệt bằng thu nhập thực tế của người dân, đồng bào dân tộc thiểu số, việc làm ổn định, khả năng duy trì sinh kế và sức sống của các giá trị văn hóa. Khi người Tày, Dao, Sán Chỉ có thể phát triển kinh tế từ lợi thế của quê hương, đồng thời tiếp tục trao truyền tiếng nói, phong tục, lễ hội và tri thức truyền thống, bảo tồn văn hóa sẽ trở thành động lực phát triển chứ không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ. Đó là cách để Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 góp phần tạo dựng một Bình Liêu (tỉnh Quảng Ninh) giàu bản sắc, phát triển bền vững và vững vàng nơi vùng biên giới Đông Bắc…/.