Các mô hình sinh kế, hạ tầng tạo động lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nam Bộ

Đa dạng mô hình sinh kế, cải thiện đời sống

Tại xã Giang Thành, tỉnh An Giang, hỗ trợ sinh kế từ các chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp nhiều hộ đồng bào Khmer có thêm điều kiện phát triển kinh tế gia đình. Điển hình là gia đình bà Thị Chành Thu, ở ấp Tà Teng. Trước đây, nguồn thu nhập của gia đình chủ yếu dựa vào vài công ruộng, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Sau khi được hỗ trợ bò giống và hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, gia đình bà từng bước phát triển sản xuất, đồng thời tận dụng thời gian nông nhàn thu mua cỏ bàng cung cấp cho hợp tác xã đan thủ công mỹ nghệ để tăng thêm thu nhập.

Mô hình kết hợp chăn nuôi với tham gia chuỗi cung ứng nguyên liệu thủ công mỹ nghệ đã giúp gia đình bà Thu đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống. Qua đó cho thấy, hỗ trợ sinh kế sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn khi gắn với điều kiện sản xuất, khả năng lao động và lợi thế của từng hộ dân. 

Không chỉ tạo điều kiện phát triển kinh tế hộ gia đình, các chương trình mục tiêu quốc gia còn góp phần cải thiện hạ tầng thiết yếu, mở rộng cơ hội sản xuất và giao thương tại các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Tại xã Thanh Tùng, tỉnh Cà Mau, hệ thống đường bê tông nối liền các xóm, ấp từng bước được đầu tư, nâng cấp, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, vận chuyển hàng hóa và tiếp cận các dịch vụ xã hội. Trong 5 năm qua, địa phương được hỗ trợ khoảng 12 tỷ đồng để đầu tư cơ sở hạ tầng, chủ yếu là giao thông nông thôn tại các khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với giao thông, các công trình trường học, trạm y tế và nhà sinh hoạt văn hóa cộng đồng từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Đáng chú ý, nhà sinh hoạt văn hóa tại ấp Tân Điền trở thành địa điểm hội họp, tuyên truyền chủ trương, chính sách và tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt chung mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng.

Hiệu quả của các mô hình hỗ trợ và đầu tư hạ tầng được thể hiện qua kết quả giảm nghèo tại địa phương. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số ở Thanh Tùng đã giảm từ hơn 30% vào đầu giai đoạn xuống còn hơn 3%. Kết quả này cho thấy vai trò của việc kết hợp đầu tư công trình dân sinh với tạo sinh kế và phát huy tinh thần chủ động vươn lên của người dân.

Từ mô hình chăn nuôi bò tại Giang Thành đến đầu tư hạ tầng, thiết chế văn hóa ở Thanh Tùng cho thấy, nguồn lực đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần giải quyết những nhu cầu thiết thực tại cơ sở. Khi đường giao thông được cải thiện, hoạt động sản xuất và trao đổi hàng hóa thuận lợi hơn; khi sinh kế được hỗ trợ phù hợp, người dân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập; còn các thiết chế văn hóa tạo điều kiện duy trì đời sống tinh thần và phát huy giá trị truyền thống.

Hướng nguồn lực vào nhu cầu thực tế

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, yêu cầu đặt ra là đối với các địa phương đó là tiếp tục phát huy những mô hình hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng lựa chọn đối tượng, xác định nhu cầu và tổ chức thực hiện chính sách. Théo đó, các địa phương cần tăng cường phối hợp giữa các ngành, các cấp, bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng mục tiêu, đúng đối tượng và kịp thời đến với người dân. 

Tại Cà Mau, định hướng triển khai các chương trình, chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số tập trung vào thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, tăng cường phối hợp trong tổ chức thực hiện, gắn hỗ trợ phát triển kinh tế với cải thiện đời sống vật chất và tinh thần. Đây là cơ sở để tiếp tục phát huy hiệu quả các công trình hạ tầng và mô hình sinh kế đã được triển khai tại địa phương.

Trong khi đó, tại An Giang chú trọng rà soát đối tượng thụ hưởng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, xác định nhu cầu đầu tư và xây dựng dự án phù hợp với điều kiện từng địa bàn. Việc đánh giá hiệu quả chương trình cần dựa trên những thay đổi thực chất trong đời sống người dân, thay vì chỉ căn cứ vào kết quả giải ngân vốn.

Tinh thần xuyên suốt là nguồn lực phải tập trung giải quyết những vấn đề thiết thực, cấp bách, tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng. Trên cơ sở đó, các mô hình hỗ trợ cần được lựa chọn phù hợp với điều kiện sản xuất, khả năng tổ chức thực hiện và nhu cầu của cộng đồng; công tác kiểm tra, giám sát cũng cần gắn với kết quả thực tế mà người dân được thụ hưởng.

Thực tiễn tại các địa phương Tây Nam Bộ cho thấy, hiệu quả của chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ nằm ở số lượng công trình được xây dựng hay nguồn vốn được đầu tư, mà còn thể hiện qua khả năng tạo sinh kế ổn định, cải thiện điều kiện sống và khơi dậy tinh thần tự lực trong đồng bào dân tộc thiểu số. Phát huy những mô hình phù hợp, gắn đầu tư hạ tầng với phát triển sản xuất và bảo tồn văn hóa sẽ tiếp tục tạo nền tảng để người dân vươn lên thoát nghèo, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới./.