Các Chương trình MTQG đã tạo động lực cho vùng nông thôn, vùng DTTS phát triển bền vững từ các Chương trình Mục tiêu quốc gia năm 2026Theo Quyết định số 1227/QĐ-TTg ngày 14/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh sách các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025, dân tộc Mông nằm trong nhóm các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn. Điện Biên là tỉnh có đông đồng bào Mông sinh sống, với tỷ lệ 38,12%, cao nhất trong các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn. Do đó, phát triển vùng đồng bào dân tộc Mông luôn là nhiệm vụ được các cấp, các ngành ở tỉnh quan tâm.
Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Huyện ủy Điện Biên Đông đã có Nghị quyết, UBND huyện ban hành kế hoạch triển khai xây dựng bản du lịch cộng đồng Tù Lu Tìa Ló ở xã Nong U (nay là xã Pu Nhi), trở thành mô hình điểm của huyện, trên cơ sở khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, gắn với bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mông.
Địa phương đã quyết định sử dụng trên 7 tỷ đồng từ nguồn vốn Chương trình Mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719), lồng ghép với 900 triệu đồng từ Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới và các nguồn vốn khác để xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ phục dựng cảnh quan, đường dạo nội bộ, điện chiếu sáng, sơ đồ tour tuyến, biển hiệu các hộ gia đình có dịch vụ phục vụ khách du lịch, hỗ trợ xây dựng nhà vệ sinh đạt chuẩn, trang bị thùng rác công cộng; triển khai các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống như: tiếng nói, chữ viết, kiến trúc nhà ở, nghệ thuật múa khèn, giã bánh giầy, ném pao, trò chơi tù lu, ẩm thực, duy trì lễ hội dòng họ, phục dựng nghề rèn, dệt thổ cẩm, nấu rượu, đan lát, làm khèn, thành lập đội văn nghệ; mở các lớp tập huấn hát dân ca, dân vũ, dân nhạc đặc sắc, mang đậm bản sắc của dân tộc Mông đảm bảo phục vụ du khách và các sự kiện quan trọng của địa phương.
Bản du lịch cộng đồng Tù Lu Tìa Ló ở xã Nong U (nay là xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên)Sau hơn 2 năm triển khai, làng du lịch cộng đồng Tù Lu Tìa Ló đã khai trương dịp Quốc khánh 2/9/2026. Bước đầu có 15/161 hộ trong bản đăng ký tham gia làm du lịch, trong đó 5 hộ đã tổ chức dịch vụ homestay và dịch vụ ăn uống phục vụ du khách. Một con đường phát triển mới đang được mở ra với bản người Mông nơi đây.
Những chuyển động ở bản Tù Lu Tìa Ló là minh chứng cho chủ trương, chính sách ưu việt của Đảng, Nhà nước về chính sách dân tộc với quan điểm “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Theo Quyết định số 1227/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giai đoạn 2021-2025, nước ta có 32 dân tộc còn gặp nhiều khó khăn và 14 dân tộc có khó khăn đặc thù sinh sống ổn định thành cộng đồng trên địa bàn các xã khu vực III và các thôn đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Chương trình MTQG 1719 đã thiết kế Tiểu dự án 1: Đầu tư phát triển kinh tế - xã hội các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, dân tộc có khó khăn đặc thù thuộc Dự án 9 nhằm tập trung đầu tư cho các xã, thôn, bản khó khăn nhất, giải quyết các vấn đề bức xúc, cấp bách nhất, ưu tiên hỗ trợ hộ nghèo, các nhóm dân tộc thiểu số khó khăn nhất theo quy định tại Nghị quyết số 120/2020/QH14 ngày 19/6/2020 của Quốc hội.
Sau 5 năm thực hiện Chương trình MTQG 1719, các địa phương đã xây dựng mới 266 công trình với tổng chiều dài 1.630 km đường giao thông từ trung tâm xã đến các thôn, bản, đường nội thôn, liên thôn; nâng cấp, sửa chữa, cứng hóa 81 công trình đường giao thông từ trung tâm xã đến các thôn, bản, đường nội thôn, liên thôn. Xây dựng 12 trạm biến áp và lưới điện phân phối đến các hộ dân; xây dựng mới và sửa chữa, nâng cấp 37 công trình thủy lợi nhỏ; xây dựng mới 16 công trình chống sạt lở tại những điểm thôn, bản có nguy cơ sạt lở cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực dân cư, trường học. Xây dựng mới 45 công trình văn hóa - giáo dục; hỗ trợ giống, chuồng trại, một số vật tư đầu vào, vắc xin tiêm phòng cho 5.732 hộ. Trong giai đoạn này cũng đã có 212 lớp tập huấn được tổ chức cho các hộ gia đình về kiến thức sản xuất tại thôn, bản và học tập trao đổi kinh nghiệm cho cộng đồng với 9.612 lượt người tham gia. Hỗ trợ 306 mô hình, tổ hợp tác liên kết theo chuỗi sản xuất tiêu thụ sản phẩm và các hoạt động phát triển sản xuất khác. Thành lập và duy trì hoạt động cho 280 đội văn nghệ thôn, bản; khôi phục và bảo tồn 162 nhạc cụ, trang phục, nghề truyền thống tiêu biểu. Phục dựng bảo tồn 40 lễ hội truyền thống tiêu biểu sắc của các dân tộc thiểu số có khó khăn đặc thù. Cấp trang thiết bị cho 195 nhà sinh hoạt cộng đồng phù hợp với văn hóa truyền thống của từng dân tộc. Tổ chức khám, quản lý thai nghén và chăm sóc y tế, tầm soát các loại bệnh tật bẩm sinh phổ biến cho 2.199 phụ nữ mang thai. Hỗ trợ đảm bảo bữa ăn dinh dưỡng công thức (cơm/cháo dinh dưỡng công thức ăn liền) cân đối hợp lý và sữa học đường cho 2.423 trẻ em tại các cơ sở giáo dục mầm non công lập.
Kết quả thực hiện Tiểu dự án 1 Dự án 9 đã khẳng định đây là chính sách hết sức đúng đắn, mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn, các dân tộc thiểu số vừa khó khăn vừa có dân số ít dưới 10.000 người nhằm tạo ra năng lực để đồng bào nhanh chóng xóa đói giảm nghèo, thu hẹp dần khoảng cách về mức sống so với các dân tộc khác; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc; đẩy lùi các tệ nạn xã hội, thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao mặt bằng dân trí, góp phần quan trọng thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.
Giai đoạn 2026-2030, Chính phủ ban hành Nghị định số 255/NĐ-CP ngày 29/9/2025 xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù. Nghị định là cơ sở để các địa phương rà soát, thống kê, tổng hợp, báo cáo, và Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo ban hành Quyết định số 132/QĐ-BDTTG ngày 25/3/2026 phê duyệt danh sách 24 dân tộc còn gặp nhiều khó khăn và 09 dân tộc có khó khăn đặc thù giai đoạn 2026-2030.
Soi chiếu theo Quyết định số 132/QĐ-BDTTG, giai đoạn 2026 - 2030 đã có 11 dân tộc thiểu số ra khỏi danh sách các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn so với giai đoạn 2021-2025, gồm: Xtiêng, Nùng, Tày, Sán Chay, Giáy, Mường, Chăm, Ê-đê, Cơ Ho, Khmer, Mạ. 03 dân tộc thiểu số ra khỏi danh sách các dân tộc có khó khăn đặc thù, gồm: Brâu, Rơ Măm, Pu Péo. 02 dân tộc: La Ha, Chứt chuyển từ khó khăn đặc thù sang còn gặp nhiều khó khăn. Như vậy, việc ưu tiên nguồn lực đã tạo ra cú hích phát triển đối với các dân tộc còn nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù.
Giai đoạn 2026-2030, trong Hợp phần 2 Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp tục thực hiện chính sách đặc thù ưu tiên hỗ trợ, phát triển các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù, với 2 nội dung thực hiện gồm: Chính sách đặc thù ưu tiên hỗ trợ, phát triển cộng đồng, hộ gia đình, cá nhân thuộc các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù trên toàn quốc; hộ gia đình, cá nhân người Đan Lai sinh sống tại vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát, tỉnh Nghệ An; Đầu tư phát triển bền vững cho cộng đồng người Đan Lai tại Vườn Quốc gia Pù Mát.
Các chính sách này nhằm phấn đấu giảm 50% tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo thuộc các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù so với năm 2024; tăng 20% dân số các dân tộc có khó khăn đặc thù; tăng 30% tỷ lệ người lao động các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù biết nghề, sống bằng nghề được đào tạo; 20% học sinh, sinh viên xuất sắc thuộc dân tộc khó khăn đặc thù được hỗ trợ kinh phí đi đào tạo nước ngoài.
