Nhiều bản làng ở tỉnh Điện Biên đổi thay nhờ được thụ hưởng từ chính sách giảm nghèoChương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, được phê duyệt tại Quyết định 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030 (gọi tắt là Chương trình MTQG 417). Điểm đặc biệt quan tâm của chương trình là tích hợp ba lĩnh vực lớn: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Mục tiêu đến năm 2030 không chỉ dừng ở giảm nghèo, đồng thời còn hướng tới nâng cao thu nhập, phát triển sản xuất, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Bản Văn hóa du lịch Che Căn (tỉnh Điện Biên) nhìn từ trên cao Với tỉnh Điện Biên, đây là sự chuyển đổi quan trọng về phương thức phát triển. Bởi thực tiễn giai đoạn 2021-2025 cho thấy, đầu tư đúng có thể tạo ra thay đổi rõ rệt, nhưng hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào khả năng biến công trình, nguồn vốn và chính sách thành năng lực sản xuất của cộng đồng.
Nhìn lại Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025, theo báo cáo của UBND tỉnh Ðiện Biên, việc thực hiện Chương trình MTQG 1719, giai đoạn 2021-2025, tỉnh được phân bổ hơn 4.712 tỷ đồng. Ðến hết năm 2025, tỉnh đã giải ngân hơn 4.689 tỷ đồng, đạt 99,5% kế hoạch. Năm 2026, địa phương tiếp tục đề xuất kéo dài thực hiện gần 293,6 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương…
Đến ngày 30/6/2026, tỉnh đã giải ngân hơn 83,5 tỷ đồng, đồng thời hoàn thành 15/30 chỉ tiêu của Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025. Theo đó, nhiều kết quả nổi bật đã được ghi nhận như: Tỷ lệ giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số đạt 5,4%/năm; 90% thôn có đường ô tô được cứng hóa; 99% trẻ em được đến trường học, người dân được khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ…
Nhờ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đã có nhiều mô hình chuyên canh cây công nghiệp góp phần giúp người dân thoát nghèo bền vữngTuy nhiên, hiện nay tỉnh vẫn còn 14 chỉ tiêu chưa hoàn thành, chủ yếu về hạ tầng, đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, chuyển đổi nghề và sắp xếp dân cư. Ðiện Biên đang tập trung nguồn lực để tháo gỡ, song một số mục tiêu dự kiến vẫn khó đạt vào cuối năm 2026. Cụ thể như: Chỉ tiêu hỗ trợ đất ở cho 1.300 hộ ; chỉ tiêu xây dựng 217 công trình nước tập trung nhưng dự kiến đến hết năm 2026 mới hoàn thành 74 công trình; hỗ trợ chuyển đổi nghề mới đạt 964/10.000 hộ.
Nguyên nhân được xác định do địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, trong khi tỷ lệ hộ nghèo cao, nguy cơ tái nghèo còn lớn. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao, phần lớn là hộ đồng bào DTTS. Một số vấn đề xã hội như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn diễn biến phức tạp…
Kết quả cũng cho thấy, tác động thực chất của chính sách. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên giảm bình quân 5% mỗi năm; tỷ lệ thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa đạt 78,7%; tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 93,2%; tỷ lệ trẻ 5 tuổi đến trường đạt 99,9%; 55,7% số thôn có nhà sinh hoạt cộng đồng và 71% số thôn có đội văn hóa, văn nghệ, câu lạc bộ hoạt động thường xuyên, có chất lượng. Những kết quả này cho thấy Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025 đã góp phần thu hẹp khoảng cách về hạ tầng và dịch vụ thiết yếu, tạo nền tảng quan trọng để tỉnh Điện Biên bước sang giai đoạn phát triển mới.
Đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên bảo tồn, phát huy nghề truyền thống Tuy nhiên, chính kết quả đó cũng đặt ra câu hỏi lớn hơn, như: sau khi có đường, có điện, có nước, có nhà ở, làm thế nào để người dân có sinh kế ổn định, có thu nhập tăng lên và đủ khả năng chống chịu trước những biến động mới? Tại thời điểm đánh giá Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025, tỉnh Điện Biên thẳng thắn chỉ ra rằng đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số tuy được nâng lên nhưng chưa thật bền vững, nguy cơ tái nghèo còn cao; một số cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất chưa sát khả năng đối ứng của hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Đây chính là khoảng trống mà Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 cần tập trung giải quyết…
Vì vậy, một chương trình thống nhất không đồng nghĩa với một cách đầu tư đồng nhất. Cụ thể hóa Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 ở tỉnh Điện Biên trước hết phải bắt đầu từ sự khác biệt giữa các địa bàn. Ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, nơi hạ tầng còn thiếu và chi phí tiếp cận dịch vụ cao, ưu tiên trước hết vẫn là giao thông, điện, nước, trường học, y tế và hạ tầng số. Thực tế đầu năm 2026, tỉnh vẫn còn 39 bản chưa có đường giao thông kiên cố hóa, 33 thôn bản chưa được phủ sóng viễn thông và 72 thôn bản chưa có điện lưới quốc gia. Điều đó cho thấy bài toán hạ tầng cơ bản chưa thể kết thúc bằng một quyết định hành chính.
Ở những địa bàn có điều kiện đất đai, khí hậu và sản phẩm đặc thù, trọng tâm phải chuyển mạnh sang tổ chức lại sản xuất. Không nên hỗ trợ dàn trải theo từng hộ, từng mô hình nhỏ lẻ, mà cần hình thành vùng nguyên liệu, hợp tác xã, liên kết doanh nghiệp, chế biến, tiêu chuẩn hóa và thị trường. Khi đó, một khoản hỗ trợ không chỉ tạo ra một vụ sản xuất, đặc biệt còn phải tạo được một chuỗi giá trị có khả năng vận hành sau khi ngân sách nhà nước rút dần khỏi vai trò hỗ trợ trực tiếp.
Đây cũng là tinh thần quan trọng của Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 khi đặt trọng tâm vào phát huy lợi thế địa phương, phát triển sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP, nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, liên kết sản xuất và mở rộng thị trường. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh Điện Biên giai đoạn 2026-2030, như: phát triển xanh, thông minh, bền vững; đẩy mạnh nông nghiệp ứng dụng khoa học - công nghệ, công nghiệp chế biến, dịch vụ và du lịch. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Điện Biên lần thứ XV đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân 10-11%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 3%/năm trở lên và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.
Từ những mô hình nhỏ lẻ như vườn nho Ten Luống, có thể thấy du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới cho nông thôn Điện BiênĐiều quan trọng hơn là năm 2026, tỉnh Điện Biên đã từng bước hoàn thiện khung thể chế để đưa Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 vào thực tiễn. Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND ngày 16/7/2026 của HĐND tỉnh Điện Biên Quy định mức hỗ trợ thực hiện dự án phát triển sản xuất sử dụng nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh Điện Biên; Nghị quyết số 22/2026/NQ-HĐND ngày 16/7/2026 của HĐND tỉnh Điện Biên Ban hành Quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Cùng với đó là Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND ngày 16/7/2026 của HĐND tỉnh Điện Biên Ban hành Quy định chính sách hỗ trợ thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững trên địa bàn tỉnh Điện Biên và Quyết định số 57/2026/QĐ-UBND ngày 16/7/2026 của UBND tỉnh Điện Biên Quy định phân cấp thẩm quyền quản lý dự án phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị và cơ quan tiếp nhận hồ sơ, cách thức nộp hồ sơ đề nghị dự án hỗ trợ phát triển sản xuất theo từng ngành, nghề, lĩnh vực thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh Điện Biên… Đây là tiền đề, cơ sở quan trọng để chuyển từ hỗ trợ theo dự án sang tổ chức nguồn lực theo mục tiêu phát triển cụ thể.
Người dân (tỉnh Điện Biên) chủ động học nghề, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, mở rộng sản xuất, tham gia lao động trong và ngoài địa phương để nâng cao thu nhậpTrong bối cảnh tỉnh Điện Biên đã sắp xếp từ 129 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 45 đơn vị, gồm 42 xã và 3 phường, cách tiếp cận theo địa bàn càng có ý nghĩa. Không gian quản trị mới rộng hơn đòi hỏi chính quyền cơ sở phải đồng thời nhận diện rõ lợi thế, điểm nghẽn và nhóm dân cư dễ bị tổn thương để lựa chọn ưu tiên đầu tư.
Người dân Sính Phình (tỉnh Điện Biên) thu hoạch chèVì vậy, điều quan trọng nhất của Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 không phải là tỉnh nhận được bao nhiêu vốn, xây thêm bao nhiêu công trình, mà là mỗi đồng vốn tạo thêm được bao nhiêu năng lực phát triển cho người dân. Một con đường chỉ thật sự phát huy giá trị khi giúp nông sản đi nhanh hơn đến thị trường; một mô hình sản xuất chỉ thật sự bền vững khi tạo được thu nhập và khả năng tái đầu tư; một hợp tác xã chỉ thật sự hiệu quả khi kết nối được hộ dân với doanh nghiệp, chế biến và tiêu thụ.
Nhị quyết số 46/2026/QH16 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10% vào năm 2030Từ Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025 đến Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 là quá trình chuyển từ giải quyết những thiếu hụt nền tảng sang nâng cao năng lực phát triển. Tỉnh Điện Biên cần vừa bảo đảm sự tiếp nối của những nhiệm vụ còn dang dở, vừa rà soát lại nguồn lực, đối tượng và địa bàn để tập trung vào những điểm nghẽn có khả năng tạo chuyển biến lớn nhất. Khi chính sách được thiết kế sát địa bàn, nguồn lực được phân bổ theo nhu cầu thực tế và kết quả được đo bằng thu nhập, việc làm, năng lực sản xuất và khả năng tự chủ của người dân, Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 sẽ không chỉ tiếp nối thành quả của Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025, đặc biệt còn tạo ra một phương thức phát triển mới, như: từ hỗ trợ để vượt qua khó khăn đến tạo năng lực để người dân tự vươn lên, từ đầu tư từng công trình đến kiến tạo một nền tảng phát triển bền vững trên từng địa bàn của tỉnh Điện Biên./.
