Khánh Hòa triển khai Chương trình MTQG 417: Đưa nguồn lực chính sách đến người dân, để không ai bị bỏ lại phía sau

Điều cần đặt ra ngay từ đầu là thước đo thành công của Chương trình MTQG 417 không thể chỉ là số công trình được xây dựng và tỷ lệ vốn giải ngân, mà phải là sự thay đổi thực chất trong cuộc sống người dân. Một tuyến đường chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi giúp nông sản đến thị trường thuận lợi hơn; một công trình cấp nước chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được sử dụng nước an toàn, thường xuyên; một mô hình sản xuất chỉ bền vững khi tạo được thu nhập và đầu ra ổn định. Từ cách tiếp cận ấy, tỉnh Khánh Hòa  triển khai chương trình với tư duy lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phát triển và khả năng tự vươn lên của cộng đồng làm mục tiêu xuyên suốt.

Từ ngày 01/07/2025, tỉnh Khánh Hòa mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập tỉnh Khánh Hòa và tỉnh Ninh Thuận. Theo đó, không gian phát triển mới mở ra nhiều cơ hội kết nối kinh tế biển, du lịch, nông nghiệp và dịch vụ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt hơn trong thu hẹp chênh lệch giữa những khu vực phát triển năng động với các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn. Vì vậy, triển khai Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 không đơn giản là tiếp nối những nhiệm vụ cũ, mà phải kế thừa kinh nghiệm từ hai địa bàn trước sáp nhập, rà soát lại nhu cầu và phân bổ nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tế của từng xã.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Khánh Hòa tại Hội nghị triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc miền núi giai đoạn 2026-2035 ngày 15/10/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương, kế hoạch vốn thực hiện chương trình trên địa bàn giai đoạn 2026-2030 là hơn 3.333 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương hơn 1.224 tỷ đồng, ngân sách địa phương hơn 2.109 tỷ đồng. Riêng năm 2026, vốn ngân sách Trung ương được giao hơn 350,7 tỷ đồng. Đây là nguồn lực đáng kể, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn về lựa chọn danh mục dự án, tổ chức thực hiện và giám sát hiệu quả sử dụng ngân sách. Việc tỉnh chủ động ban hành văn bản chỉ đạo, phân công nhiệm vụ, tuyên truyền chính sách, tập huấn nghiệp vụ và rà soát danh mục dự án là những bước chuẩn bị cần thiết. Tuy nhiên, yêu cầu tiếp theo là biến sự chủ động trong điều hành thành tiến độ cụ thể, bảo đảm mỗi dự án có căn cứ pháp lý rõ ràng, đúng đối tượng, khả thi về kỹ thuật và phù hợp với nhu cầu của người dân.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, Chương trình MTQG 1719 đã tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục đầu tư vào hạ tầng, hỗ trợ sản xuất, cải thiện điều kiện sinh hoạt và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản của đồng bào dân tộc thiểu số. Báo cáo tổng hợp phục vụ đánh giá chương trình ghi nhận tổng nguồn vốn thực hiện tại hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận trước sáp nhập khoảng 1.940,8 tỷ đồng, trong đó phần của Khánh Hòa cũ khoảng 790,1 tỷ đồng và Ninh Thuận cũ khoảng 1.150,7 tỷ đồng. Kết quả ấy cần được nhìn nhận cùng những khó khăn về phân bổ vốn, xác định đối tượng, phối hợp giữa các cơ quan và năng lực triển khai ở cơ sở. Bài học quan trọng là vốn đầu tư phải gắn với tiến độ thực hiện, khả năng vận hành công trình và tác động lâu dài đến sinh kế; không để hạ tầng thiếu đồng bộ hoặc mô hình sản xuất thiếu thị trường làm giảm hiệu quả chính sách.

Một ví dụ điển hình trong giai đoạn chuyển tiếp là dự án đầu tư hỗ trợ phát triển vùng dược liệu quý tại khu vực nay thuộc xã Bác Ái và xã Bác Ái Tây (tỉnh Khánh Hòa). Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Khánh Hòa, khu vực lập dự án có tổng diện tích khoảng 144,19 ha, hướng đến phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân vùng đặc biệt khó khăn. Đây là hướng đi có ý nghĩa nếu được tổ chức theo chuỗi giá trị: lựa chọn cây trồng phù hợp điều kiện tự nhiên, bảo đảm kỹ thuật canh tác, liên kết doanh nghiệp và hợp tác xã, xây dựng đầu ra ổn định, đồng thời giúp người dân tham gia thực chất vào quá trình sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự án với kết quả sản xuất đã đạt được; hiệu quả cuối cùng chỉ có thể xác định qua diện tích thực tế phát triển, sản lượng, thu nhập và khả năng duy trì sinh kế của hộ dân.

Theo đó, để nguồn lực đến đúng nơi, đúng người, tỉnh Khánh Hòa ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo; đồng bào dân tộc thiểu số tại địa bàn đặc biệt khó khăn; các hộ thiếu đất sản xuất, việc làm ổn định, nước sạch, nhà ở an toàn hoặc khả năng tiếp cận giáo dục, y tế. Việc lựa chọn phải dựa trên dữ liệu rà soát và nhu cầu thực tế, tránh bình quân hóa nguồn lực. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần tăng hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế, phát triển hợp tác xã, kết nối tiêu thụ nông sản và ứng dụng công nghệ số để mở rộng thị trường. Người dân phải được tham gia từ khâu xác định nhu cầu, lựa chọn phương án đến giám sát, nghiệm thu và quản lý công trình sau đầu tư.

Vì vậy, “Không ai bị bỏ lại phía sau” không phải một khẩu hiệu đứng ngoài quá trình phát triển, mà là nguyên tắc để lựa chọn ưu tiên và đánh giá trách nhiệm thực thi chính sách. Khi mỗi đồng vốn được sử dụng đúng mục đích, mỗi công trình giải quyết một nhu cầu thiết yếu và mỗi mô hình sinh kế giúp người dân tăng khả năng tự chủ, chương trình mới tạo ra giá trị bền vững. Với tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập, thành công không chỉ là giải ngân hơn 3.333 tỷ đồng theo kế hoạch, mà còn là thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, nâng cao chất lượng sống và củng cố niềm tin của người dân vào chủ trương phát triển của Đảng, Nhà nước. Đó mới là thước đo sâu sắc nhất của hiệu quả chính sách và của một quá trình phát triển bao trùm, công bằng, bền vững./.