Lạng Sơn: Phát huy hiệu quả vai trò Người có uy tín trong thực hiện mục tiêu phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số

Lạng Sơn là tỉnh miền núi, biên giới, có đường biên giới dài 231,74 km tiếp giáp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây - Trung Quốc. Toàn tỉnh có 65/65 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (trong đó có 61 xã, 04 phường); dân số khoảng 881.384 người, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 83,91% dân số toàn tỉnh với 07 dân tộc chủ yếu (Nùng, Tày, Kinh, Dao, Hoa, Sán Chay, Mông)…

Là nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, với đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội gắn bó chặt chẽ với cộng đồng thôn bản, dòng họ và các thiết chế truyền thống. Hiện toàn tỉnh Lạng Sơn có 1.614 Người có uy tín. Người có uy tín được người dân bầu, lựa chọn chủ yếu là già làng; trưởng dòng họ, trưởng tộc; cán bộ hưu trí; bí thư chi bộ; trưởng thôn; trưởng ban công tác mặt trận thôn... Trong đó có 968 Người có uy tín là đảng viên, chiếm gần 60%.

Trong không gian ấy, Người có uy tín giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Bằng vốn hiểu biết về địa bàn, phong tục, tập quán và tâm tư của nhân dân, họ có khả năng chuyển tải chủ trương, chính sách thành những thông điệp gần gũi, dễ hiểu; đồng thời phản ánh kịp thời những khó khăn, nguyện vọng chính đáng của người dân đến cấp ủy, chính quyền.

Trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, vai trò này càng có ý nghĩa thiết thực. Bởi lẽ, hiệu quả của một chương trình phát triển không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn, cơ chế chính sách hay các công trình được đầu tư, đồng thời còn được quyết định bởi mức độ tham gia, sự đồng thuận và năng lực làm chủ của cộng đồng thụ hưởng. Người có uy tín chính là một trong những lực lượng có thể thúc đẩy quá trình chuyển biến từ hỗ trợ cho người dân sang trao cơ hội để người dân tự phát triển.

Đưa chính sách đến gần hơn với đời sống

Theo ông Lâm Văn Viên, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lạng Sơn cho biết: Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Người có uy tín là khả năng làm cầu nối giữa chính quyền và nhân dân. Các chương trình mục tiêu quốc gia thường bao gồm nhiều nội dung liên quan đến giảm nghèo, phát triển sản xuất, xây dựng hạ tầng, đào tạo nghề, giáo dục, y tế, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng đời sống. Nếu thông tin chính sách không được truyền đạt đầy đủ, rõ ràng, người dân có thể gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn lực hoặc chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi, trách nhiệm của mình.

Trong trường hợp này, Người có uy tín có thể tham gia giải thích chính sách bằng ngôn ngữ, cách diễn đạt phù hợp với từng cộng đồng; vận động người dân tham gia họp thôn, đóng góp ý kiến, lựa chọn mô hình sản xuất và giám sát quá trình triển khai. Sự gần gũi, tin cậy và am hiểu thực tế giúp họ góp phần hạn chế khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, giữa thiết kế chính sách và nhu cầu đa dạng của người dân.

Đặc biệt, tại những địa bàn vùng cao, vùng sâu, nơi điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế, Người có uy tín có thể hỗ trợ phổ biến kiến thức về chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, phát triển sản phẩm OCOP, sử dụng vốn vay, đào tạo nghề, bảo vệ rừng và xây dựng đời sống văn hóa… Tuy nhiên, vai trò này cần được thực hiện trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với cán bộ cơ sở, bảo đảm thông tin chính xác, thống nhất và đúng quy định.

Khơi dậy nội lực, thúc đẩy sinh kế bền vững

Phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số không thể chỉ dựa vào các nguồn lực đầu tư từ bên ngoài. Về lâu dài, cần phát huy nguồn lực nội sinh, bao gồm đất đai, tri thức địa phương, lao động tại chỗ, nghề truyền thống, vốn xã hội, tinh thần hợp tác và khả năng thích ứng của cộng đồng. Người có uy tín có thể góp phần quan trọng trong quá trình nhận diện, khơi dậy và kết nối những nguồn lực này.

Trong phát triển sản xuất, Người có uy tín có thể vận động các hộ gia đình chuyển đổi phương thức canh tác, tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp và áp dụng tiến bộ kỹ thuật. Đối với những mô hình gắn với lợi thế địa phương như sản xuất nông, lâm nghiệp, phát triển cây đặc sản, chăn nuôi, nghề thủ công hoặc du lịch cộng đồng, họ có thể góp phần củng cố niềm tin, khuyến khích tinh thần hợp tác và hạn chế tâm lý e ngại trước phương thức sản xuất mới.

Điều đặc biệt hơn, Người có uy tín có thể giúp kết nối phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa. Những tri thức về giống cây trồng bản địa, kỹ thuật canh tác truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực và tập quán sinh hoạt nếu được khai thác phù hợp sẽ trở thành nguồn lực tạo sinh kế. Tuy nhiên, quá trình này cần tránh thương mại hóa giản đơn hoặc làm biến dạng các giá trị văn hóa; đồng thời phải bảo đảm người dân và cộng đồng được hưởng lợi công bằng từ việc khai thác di sản văn hóa.

Tăng cường đồng thuận và giám sát từ cơ sở

Các chương trình mục tiêu quốc gia chỉ phát huy hiệu quả khi người dân thực sự tham gia vào toàn bộ chu trình, như: xác định nhu cầu, lựa chọn nội dung, tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá kết quả. Người có uy tín có thể góp phần thúc đẩy phương thức quản trị dựa vào sự tham gia, giúp tiếng nói của cộng đồng được phản ánh đầy đủ hơn trong quá trình triển khai chính sách.

Với uy tín trong cộng đồng, họ có thể vận động nhân dân đồng thuận trong giải phóng mặt bằng, xây dựng đường giao thông, công trình dân sinh, bảo vệ môi trường và giữ gìn an ninh trật tự ở địa bàn biên giới. Đồng thời, họ cũng có thể phản ánh những bất cập trong quá trình thực hiện, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Để phát huy tốt vai trò của lực lượng này trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh Lạng Sơn cần quan tâm hơn nữa đến công tác bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng tuyên truyền, cung cấp thông tin, kiến thức về chuyển đổi số, phát triển sinh kế và giám sát cộng đồng cho Người có uy tín. Cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa Người có uy tín với chính quyền cơ sở, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, hợp tác xã và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần kịp thời biểu dương, động viên và bảo đảm điều kiện để Người có uy tín thực hiện tốt nhiệm vụ.

Có thể khẳng định, phát huy vai trò của Người có uy tín trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 không chỉ là giải pháp vận động quần chúng, mà còn là phương thức củng cố vốn xã hội, tăng cường đồng thuận và phát huy quyền làm chủ của đồng bào dân tộc thiểu số. Khi Người có uy tín thực sự trở thành cầu nối tin cậy giữa chính sách và cộng đồng, giữa nguồn lực đầu tư và nội lực phát triển, các chương trình sẽ có thêm nền tảng để triển khai đúng hướng, phù hợp thực tiễn và tạo ra những chuyển biến bền vững trong đời sống nhân dân tỉnh Lạng Sơn.../.