Lựa chọn Người có uy tín - Khi người dân “cầm cân nảy mực”

Nghị định số 307/NĐ-CP ngày 4/8/2026 của Chính phủ quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số có hiệu lực từ ngày 20/9/2026 quy định mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số được lựa chọn, công nhận một Người có uy tín, trừ trường hợp thôn mới hình thành do sắp xếp, sáp nhập được áp dụng cơ chế riêng.

Quy trình bình chọn bắt đầu từ cộng đồng. Trưởng thôn tổ chức họp thôn với sự tham gia của ít nhất 2/3 số hộ gia đình; mỗi hộ cử một người từ đủ 18 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật. Tại hội nghị, người dân được phổ biến chính sách, tiêu chí, điều kiện, số lượng và quy trình lựa chọn, sau đó thực hiện trình tự giới thiệu, đề cử và bầu chọn Người có uy tín.

Để tránh việc lựa chọn mang tính hình thức, mỗi thôn phải đề cử ít nhất hai người để bầu một người. Người được lựa chọn phải nhận được sự thống nhất của trên 50% tổng số hộ gia đình trong thôn, thông qua bỏ phiếu hoặc biểu quyết. Nếu lần đầu chưa lựa chọn được thì tổ chức bầu chọn lại. Trường hợp cuộc họp thôn không lựa chọn được Người có uy tín theo quy định thì Trưởng thôn báo cáo Chủ tịch UBND xã và tổ chức họp lại thôn để lựa chọn Người có uy tín theo quy định.

Theo quy trình này, uy tín của ứng viên bầu chọn làm Người có uy tín được đặt trước hết trong phép thử của cộng đồng. Một người từng có chức vụ, có tuổi đời cao, có vị trí trong dòng họ nhưng chưa chắc đã trở thành Người có uy tín nếu không nhận được sự tín nhiệm của bà con...

Sau khi hoàn tất lựa chọn, Trưởng thôn lập biên bản hội nghị thôn, kèm theo văn bản đề nghị công nhận Người có uy tín gửi UBND cấp xã. Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ, Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, quyết định công nhận và công khai niêm yết tại thôn; gửi báo cáo Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh (qua cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo cấp tỉnh) để tổng hợp, theo dõi, chỉ đạo.

Không chọn người “có danh”, chọn người “có uy tín”

Theo Nghị định 307/NĐ-CP, già làng, trưởng dòng họ, chức sắc, chức việc, người từng công tác trong lực lượng vũ trang, bí thư chi bộ, trưởng thôn, trí thức, doanh nhân, nghệ nhân, nhà giáo, thầy thuốc, lương y, nông dân sản xuất giỏi, phụ nữ tiêu biểu, thanh niên tiêu biểu… đều có thể được lựa chọn làm Người có uy tín nếu được cộng đồng tín nhiệm.

Người được lựa chọn phải là công dân Việt Nam; bản thân và gia đình gương mẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; có những đóng góp cụ thể cho phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc.

Họ cũng phải hiểu biết văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp của địa phương; có mối liên hệ chặt chẽ với dòng họ, dân tộc và cộng đồng dân cư; có khả năng quy tụ, tập hợp, tuyên truyền, vận động người dân và được cộng đồng tín nhiệm, tin tưởng, nghe và làm theo.

Những tiêu chí này chính là thước đo quan trọng nhất của uy tín. Bởi trong đời sống cộng đồng, không phải cứ nói hay là người dân nghe, không phải cứ có chức vụ là nghiễm nhiên có uy tín. Uy tín được tạo nên từ cách sống, cách ứng xử và những việc làm, những đóng góp được cộng đồng nhìn thấy, ghi nhận.

Người dân thực sự đóng vai trò “cầm cân nảy mực” bởi phía sau mỗi lá phiếu chính là sự đánh giá rất cụ thể của bà con: Ai là người sống, làm việc gương mẫu? Ai thường đứng ra hòa giải khi trong thôn có chuyện? Ai nói được bà con nghe, ai vận động được bà con làm theo? Ai thực sự có thể đại diện cho tiếng nói chung của cộng đồng?...

Được trao niềm tin cũng là nhận trách nhiệm

Được bầu chọn làm Người có uy tín không phải là sự bảo chứng uy tín vĩnh viễn. Nghị định 307/NĐ-CP quy định Người có uy tín có thể bị đưa ra khỏi danh sách khi giảm sút uy tín, không còn bảo đảm các tiêu chí theo quy định. Điều đó cho thấy bản chất của danh hiệu này là cộng đồng trao niềm tin thì cũng có quyền đòi người được trao niềm tin phải giữ gìn nó.

Quy trình lựa chọn Người có uy tín theo Nghị định 307/NĐ-CP tạo thành một vòng tròn chặt chẽ: cộng đồng giới thiệu, bỏ phiếu lựa chọn; chính quyền xác nhận, quản lý; Người có uy tín tiếp tục chứng minh và gìn giữ uy tín của mình bằng những hành động cụ thể, xứng đáng với niềm tin, sự kỳ vọng của người dân và hệ thống chính trị ở địa phương.