Những nghi lễ gọi duyên trong đám cưới người Phù Lá

Trong đời sống của người Phù Lá, hôn nhân không chỉ là chuyện riêng của đôi trai gái mà còn là sự kết nối giữa hai gia đình, hai dòng họ. Bởi vậy, một đám cưới truyền thống thường trải qua nhiều nghi thức, mỗi bước đều gửi gắm những quan niệm về tình yêu, trách nhiệm và cuộc sống lứa đôi. Trong hôn nhân, trai gái Phù Lá khi trưởng thành được tự do tìm hiểu, lựa chọn người mình muốn kết hôn. Khi chàng trai đã được cô gái chấp thuận, anh có thể ở lại gian khách của nhà bạn gái qua đêm. Đây cũng được xem như một cách để gia đình cô gái biết đến người con trai mà con mình đã lựa chọn.

Nếu hai bên cùng thuận lòng, nhà trai sẽ nhờ ông mối đứng ra làm cầu nối. Việc hỏi cưới không diễn ra trong một lần mà được tiến hành qua nhiều bước. Ông mối lần lượt sang nhà gái để thăm dò ý tứ, rồi mới mang lễ vật chính thức. Có thể nói, sự chậm rãi ấy cho thấy hôn nhân truyền thống của người Phù Lá không chỉ dựa vào sự đồng ý của đôi trẻ mà còn cần sự hiểu nhau giữa gia đình hai bên. Lễ vật cưới nhà trai phải chuẩn bị 2 phần, phần dành cho cha mẹ cô dâu và phần dành cho họ hàng nhà gái. Những lễ vật truyền thống có thể gồm tiền, bạc, thịt, rượu, gạo, bánh và trang phục.

Khi lễ cưới bắt đầu bằng tiếng kèn Pí Lè

Với người miền xuôi, xưa là tiếng pháo, nay là pháo giấy sẽ góp vui trong đám cưới thì người Phù Lá lấy tiếng kèn Pí Lè để thổi trong ngày trọng đại của đôi trẻ. Tiếng kèn này không chỉ là lời chúc phúc mà còn là một nét đẹp độc đáo cho đám cưới của người Phù Lá. Tiếng kèn không chỉ để tạo không khí náo nhiệt mà còn giữ vai trò như một phần của nghi lễ. Đội kèn của nhà trai thường đi đầu đoàn đón dâu. Từ lúc lên đường tới khi đến nhà gái, lúc cô dâu bước ra khỏi cửa và trên hành trình trở về nhà chồng, tiếng kèn luôn hiện diện. Theo quan niệm dân gian, âm thanh ấy như mở đường, xua đi những điều không may và dẫn lối cho cô dâu về với gia đình mới. Người Phù Lá luôn thổi hai kèn với các bài chỉ sử dụng cho lễ cưới, gồm: bài kèn trên đường đi đón dâu, đến nhà cô dâu và các bài kèn đưa cô dâu ra khỏi cửa và đón dâu về nhà.

Theo quan niệm của người Phù Lá, lễ cưới được tổ chức để kết duyên cho đôi nam nữ về sống bên nhau, nên tiếng kèn trong lễ cưới cũng phải là tiếng kèn đôi thể hiện sự đồng điệu, lúc rộn ràng, tưng bừng, lúc buồn da diết như diễn biến tâm lý của cô dâu trước khi về nhà chồng. Trên đường sang nhà gái rước dâu và lúc đưa dâu về nhà, đội kèn luôn đi trước để dẫn đầu đoàn rước dâu với ý nghĩa xua đi mọi sự cản trở trên đường để cô dâu về nhà chồng trong sự may mắn, bình an.

Trao tơ hồng trước giờ đón dâu

Trong buổi lễ, mẹ chú rể là người trao tơ hồng trước tiên. Sau đó, phù rể đeo dải tơ cho chú rể và gửi lời chúc. Những túi lì xì gắn với dải tơ được đặt lên bàn thờ tổ tiên, như một cách đưa lời chúc và sự chứng giám của gia đình, Tổ tiên vào khoảnh khắc trọng đại của người trẻ. Từ một nghi thức nhỏ, tơ hồng trở thành biểu tượng của sự gắn bó mang ý nghĩa nhắc đôi trai gái trước khi bước vào hôn nhân rằng tình nghĩa vợ chồng không chỉ bắt đầu từ tình yêu mà còn đi cùng trách nhiệm, sự thủy chung và ý thức vun đắp một gia đình hạnh phúc.

Sau nghi lễ, chú rể cùng phù rể và nhóm bạn thân thường ngồi bên mâm rượu chúc mừng. Những cuộc trò chuyện của những người đàn ông trẻ trước ngày cưới vừa mang màu sắc vui vẻ, vừa thể hiện tình bạn và sự đồng hành dành cho chú rể khi anh bước sang một chặng đời mới.

Lễ té nước và lễ lại mặt sau ngày cưới

Một phong tục khá thú vị xuất hiện trong ngày này là lễ té nước. Khi đoàn nhà trai đến rước dâu, nhà gái té nước vào đoàn nhà trai. Nghi lễ này mang ý nghĩa cầu mong cuộc sống của đôi vợ chồng mới được thuận hòa, đủ đầy, mùa màng và thời tiết cũng được tốt lành.

Hôn lễ chưa hẳn khép lại ngay khi cô dâu về nhà chồng. Khoảng mười hai ngày sau, đôi vợ chồng trẻ mang theo thịt và rượu trở lại thăm cha mẹ vợ. Nghi thức này, thường được gọi là lại mặt, là dịp để người con gái sau những ngày đầu về nhà chồng trở về thăm gia đình, đồng thời thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa hai bên thông gia.

Lễ cưới xin của người Phù Lá là một chuỗi nghi lễ nối tiếp nhau, từ lúc đôi trẻ tìm hiểu, gia đình nhờ ông mối, chuẩn bị lễ vật cho tới ngày đón dâu và cuộc trở về thăm nhà ngoại. Trong đó, tiếng Pí Lè, nghi thức trao tơ hồng, tục té nước hay hình ảnh cô dâu lên ngựa đều là những nét văn hóa giàu tính biểu tượng. Ngày nay, nhiều tập quán đã được giản lược để phù hợp với đời sống hiện đại. Song những nghi thức còn được gìn giữ vẫn cho thấy một quan niệm đẹp về đời sống hôn nhân của người Phù Lá.