Phát huy vai trò của Người có uy tín ở Sơn La - Từ chính sách đến thực tiễn

Uy tín được tạo dựng từ những việc làm cụ thể

Sơn La hiện có dân số trên 1,4 triệu người, với 12 dân tộc cùng sinh sống; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 84,46% dân số. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh có 75 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 67 xã và 8 phường. Trong đó, 67 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, 66 xã thuộc khu vực III và 1.394 bản, tiểu khu, tổ dân phố.

Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng còn khác biệt khiến việc đưa chủ trương, chính sách đến từng cộng đồng cần những phương thức phù hợp. Trong quá trình ấy, Người có uy tín là một lực lượng có khả năng kết nối chính sách với đời sống bằng chính sự gần gũi và tín nhiệm được hình thành trong cộng đồng.

Ở bản Pa Cư Sáng, xã Xím Vàng, ông Giàng A Chu là một ví dụ. Năm 2006, ông đưa giống thảo quả từ Văn Bàn, tỉnh Lào Cai về trồng thử dưới tán rừng. Nhận thấy cây phù hợp với điều kiện địa phương, ông tiếp tục nhân giống, mở rộng diện tích và chia sẻ giống cho các hộ khác. Đến năm 2018, gia đình ông có 4ha thảo quả cho thu hoạch và 5.000m² trồng mới. Từ hiệu quả thực tế, ông vận động bà con bỏ cây thuốc phiện, chuyển sang trồng thảo quả; diện tích cây này tại Xím Vàng có thời điểm lên hơn 300ha.

Cách làm ấy cho thấy sức thuyết phục của Người có uy tín nhiều khi bắt đầu từ chính việc họ làm. Người dân nhìn thấy hiệu quả, tin tưởng rồi làm theo.

Tại bản Chiềng Khòng, xã Đoàn Kết, ông Triệu Văn Dần, dân tộc Dao, tạo dựng uy tín từ phát triển kinh tế gia đình và chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng. Gia đình ông phát triển cây ăn quả, kết hợp chăn nuôi, tạo thu nhập ổn định. Từ thực tế sản xuất, ông phối hợp với Ban Quản lý bản vận động người dân chuyển từ trồng ngô, sắn trên nương sang phát triển cây ăn quả, chăn nuôi theo hướng hàng hóa.

Ở bản Ngùa, xã Chiềng Pằn, ông Lường Văn Chựa lại dành nhiều năm gìn giữ tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa của người Thái, mở lớp dạy chữ và truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Ba người, ba cách đóng góp khác nhau, nhưng đều cho thấy một điểm chung: uy tín không hình thành từ danh nghĩa mà được tạo dựng qua những việc làm cụ thể, gắn với nhu cầu của cộng đồng.

Từ nền tảng đó, Người có uy tín tham gia vận động người dân thay đổi những phong tục không còn phù hợp trong cưới hỏi, tang lễ; hòa giải mâu thuẫn; phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự; truyền dạy tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều người còn tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể, đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân đến các cấp.

Công tác hòa giải ở cơ sở là một minh chứng rõ nét. Theo số liệu của tỉnh được công bố cho thấy, toàn tỉnh có hàng ngàn tổ hòa giải tại các bản, tiểu khu, tổ dân phố. Bình quân mỗi năm, các tổ hòa giải tiếp nhận gần trên 1.800 vụ việc, hòa giải thành công trên 1.000 vụ việc.

Đằng sau những con số ấy là vai trò của những người am hiểu cộng đồng, nắm rõ các mối quan hệ và có khả năng vận động, thuyết phục các bên cùng tháo gỡ vấn đề ngay từ cơ sở.

Chính sách mới, niềm tin mới

Già làng, Trưởng bản, Người có uy tín là những người được cộng đồng tín nhiệm bởi quá trình gắn bó và những đóng góp thiết thực cho bản làng. Từ năm 2011, vai trò của Người có uy tín từng bước được Đảng, Nhà nước thể chế hóa bằng các chính sách về lựa chọn, công nhận, cung cấp thông tin, động viên và hỗ trợ, tạo điều kiện để đội ngũ này phát huy vai trò trong cộng đồng.

Ngày 20/9/2026, Nghị định số 307/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, tiếp tục hoàn thiện quy định về lựa chọn, công nhận và thực hiện chính sách đối với Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đáng chú ý, đối với thôn mới được thành lập do sắp xếp, sáp nhập từ ngày 26/5/2026, Chủ tịch UBND cấp xã căn cứ tình hình thực tế quyết định số lượng Người có uy tín, nhưng không vượt quá tổng số Người có uy tín của các thôn trước khi sáp nhập. Quy định này góp phần bảo đảm việc lựa chọn phù hợp với đặc điểm dân cư và tình hình thực tế sau sắp xếp.

Tại Sơn La, trước thời điểm sắp xếp, sáp nhập thôn, bản, toàn tỉnh có 2.168 Người có uy tín. Hiện tại, các địa phương đang tiến hành bình chọn, công nhận Người có uy tín theo địa bàn mới sau sáp nhập. Tỉnh tiếp tục thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách đối với đội ngũ này.

Nghị định mới cũng bổ sung chính sách bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng khai thác, sử dụng và xử lý thông tin trên internet, mạng xã hội cho Người có uy tín. Đây là yêu cầu phù hợp với sự thay đổi của môi trường thông tin, khi vai trò của họ không chỉ được phát huy trong các cuộc họp bản, sinh hoạt cộng đồng mà còn cần thích ứng với môi trường số.

Từ thực tiễn đó, vai trò của Người có uy tín cần được phát huy theo hướng hai chiều: đưa chủ trương, chính sách đến gần người dân và phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng từ cơ sở đến cấp ủy, chính quyền. Muốn vậy, chính sách không chỉ dừng ở việc công nhận và hỗ trợ, mà phải tạo điều kiện để họ thực sự tham gia vào những vấn đề của cộng đồng.

Từ thực hiện chính sách đến phát huy vai trò

Thực tiễn Sơn La cho thấy, việc phát huy vai trò Người có uy tín vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Ở một số nơi, nhận thức về vị trí, vai trò của đội ngũ này chưa đầy đủ; việc phát huy trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự chưa được quan tâm đúng mức. Sự phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền và các cơ quan liên quan có lúc chưa chặt chẽ.

Trong khi đó, nhiều Người có uy tín sống ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện đi lại khó khăn; trình độ không đồng đều, một bộ phận tuổi cao và hạn chế trong tiếp cận công nghệ mới. Những yếu tố này ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng tiếp cận thông tin và phát huy sức lan tỏa của họ.

Vì vậy, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách mới chỉ là điều kiện cần. Quan trọng hơn là lựa chọn đúng người, cung cấp đúng thông tin và tạo điều kiện để họ tham gia giải quyết những vấn đề cụ thể của cộng đồng. Nội dung bồi dưỡng cũng cần sát với thực tiễn, nhất là kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, phòng tránh lừa đảo, bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng mạng xã hội an toàn.

Với một tỉnh miền núi, biên giới, có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Sơn La, Người có uy tín là nguồn lực xã hội cần tiếp tục được quan tâm và phát huy. Họ không thay thế chính quyền, cũng không phải chức danh hành chính, nhưng có thể góp phần kết nối chính sách với đời sống và chuyển tải tiếng nói từ cơ sở.

Hiệu quả của chính sách, suy cho cùng, không chỉ thể hiện ở số người được công nhận hay số chế độ được thực hiện, mà ở những thay đổi cụ thể trong đời sống bản làng, khả năng thích ứng trước những vấn đề mới và sự đồng thuận được tạo dựng từ cơ sở.