Nhờ sự đầu tư của Đảng và Nhà nước, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ngày càng phát triển, khởi sắc (Ảnh: D.D)Việt Nam là quốc gia thống nhất, đa dân tộc, với 54 dân tộc cùng sinh sống, trong đó 53 dân tộc thiểu số, với khoảng 14,1 triệu người (chiếm 14,7% dân số). Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phân bố rộng, chủ yếu tại những địa bàn đồi núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, có ý nghĩa chiến lược về kinh tế, sinh thái, văn hóa và quốc phòng, an ninh. Địa hình chia cắt, điều kiện sản xuất không đồng đều, hạ tầng và khả năng tiếp cận dịch vụ ở một số nơi còn hạn chế khiến quá trình phát triển phải đối mặt với nhiều thách thức.
Dù đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào đã được cải thiện rõ rệt, nguy cơ tái nghèo, sinh kế thiếu ổn định, chất lượng nguồn nhân lực và khoảng cách phát triển giữa các vùng vẫn là những vấn đề cần giải quyết căn cơ. Bởi vậy, phát triển vùng này không thể chỉ dựa vào đầu tư của Nhà nước, mà phải kết hợp hiệu quả giữa nguồn lực công, tiềm năng địa phương và năng lực tự vươn lên của người dân, đồng bào dân tộc thiểu số.
Để phát huy vai trò của Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh Gia Lai thường xuyên tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức kỹ năng, tuyên truyền, vận động tại cơ sở…Trong quá trình đó, Người có uy tín là một nguồn lực xã hội đặc biệt. Theo Báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo về kết quả triển khai Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg về tiêu chí lựa chọn, công nhận Người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, giai đoạn 2024-2025, cả nước có 29.626 người có uy tín trong cộng đồng được các thôn, bản, buôn, làng, phum, sóc bình chọn theo quy định. Giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã bố trí gần 500 tỷ đồng để thực hiện chế độ, chính sách đối với lực lượng này…
Không chỉ thể hiện ở nguồn lực tài chính, chính sách còn được triển khai thông qua nhiều hoạt động cung cấp thông tin và nâng cao năng lực. Trong giai đoạn này, các địa phương đã tổ chức 1.423 hội nghị phổ biến, cung cấp thông tin cho 89.900 lượt người có uy tín; 984 lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho khoảng 58.496 lượt người; 54 cuộc tham quan, giao lưu trong huyện cho 1.659 lượt người; 298 cuộc tham quan, giao lưu trong tỉnh cho 12.811 lượt người và 348 cuộc thăm Thủ đô Hà Nội và các tỉnh khác cho 12.069 lượt người. Bên cạnh đó, 2.841 cuộc cung cấp thông tin dưới các hình thức khác đã phục vụ 17.508 lượt người.
Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang ngày càng phát huy vai trò, trách nhiệm tích cực tuyên truyền, vận động, đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào đời sốngCó thể nói, đội ngũ này đa dạng về thành phần, gồm già làng, trưởng dòng họ, cán bộ hưu trí, trưởng thôn, bí thư chi bộ, chức sắc tôn giáo, nghệ nhân, trí thức và những người sản xuất giỏi được cộng đồng tín nhiệm. Điểm chung làm nên vị thế của họ không chỉ là kinh nghiệm hay chức danh, mà là sự gần gũi, gương mẫu và khả năng quy tụ người dân.
Giá trị nổi bật của Người có uy tín nằm ở khả năng chuyển tải chủ trương, chính sách từ ngôn ngữ hành chính thành thông điệp dễ hiểu, gắn với nhu cầu và đời sống thực tế. Một cán bộ có thể phổ biến đầy đủ quy định về hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, xây dựng công trình hay giảm nghèo đa chiều; nhưng khi Người có uy tín giải thích bằng tiếng nói quen thuộc, kinh nghiệm sản xuất và câu chuyện của chính cộng đồng, chính sách thường dễ được tiếp nhận hơn. Họ còn giúp chính quyền nắm bắt tâm tư, nhận diện vướng mắc, giải thích những băn khoăn và hạn chế nguy cơ phát sinh hiểu lầm. Từ vận động hiến đất mở đường, bảo vệ công trình nước sạch, đưa trẻ đến trường, phát triển sản xuất hàng hóa đến giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ rừng và bảo đảm an ninh trật tự, vai trò ấy góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thấm sâu vào đời sống.
Thực tiễn Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025 cho thấy, ý nghĩa của việc phát huy sức mạnh cộng đồng. Theo Báo cáo tổng kết chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, định hướng nội dung giai đoạn 2026-2030 (vào tháng 8/2025), Chương trình MTQG 1719 đã hoàn thành và vượt 6/9 nhóm mục tiêu; tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân khoảng 3,4% mỗi năm, thu nhập bình quân đạt khoảng 43,4 triệu đồng/người/năm, tăng 3,1 lần so với năm 2020. Chương trình MTQG 1719 hỗ trợ 42.567 hộ xóa nhà tạm, nhà dột nát; hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 54.899 hộ; hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 479.358 hộ và xây dựng 809 công trình nước sinh hoạt tập trung. Cùng với đó là các dự án phát triển sản xuất, đào tạo nghề, tạo việc làm và bảo tồn văn hóa truyền thống… Đây là kết quả từ sự lãnh đạo của Đảng, điều hành của Nhà nước, nguồn lực đầu tư và nỗ lực của đồng bào; trong đó Người có uy tín góp phần quan trọng vào công tác tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận và duy trì sự tham gia của người dân ở cơ sở.
Các lực lượng chức năng luôn có sự phối hợp chặt chẽ với Người có uy tín để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động -Bước vào giai đoạn mới, Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình Mục tiêu quốc gia tích hợp về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035. Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030. Chương trình đặt ra yêu cầu gắn đầu tư hạ tầng với phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng dịch vụ xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển và bảo tồn bản sắc văn hóa. Muốn nguồn lực được sử dụng đúng nhu cầu, hiệu quả và bền vững, công tác tuyên truyền không thể dừng ở phổ biến văn bản; phải giúp người dân hiểu quyền lợi, trách nhiệm, tiêu chí thụ hưởng, đồng thời chủ động tham gia lựa chọn, thực hiện và giám sát các dự án.
Đặc biệt, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 04/08/2026, có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, quy định việc lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số (Nghị định số 307/2026/NĐ-CP). Có thể nói, các tiêu chí trong Nghị định số 307/2026/NĐ-CP đã nhấn mạnh sự gương mẫu, hiểu biết phong tục, tập quán, khả năng tập hợp, tuyên truyền, vận động và mức độ tín nhiệm của cộng đồng. Đây là cơ sở quan trọng, cần thiết để củng cố đội ngũ, đồng thời khẳng định trách nhiệm của các cơ quan trong cung cấp thông tin, bồi dưỡng kiến thức, động viên và tôn vinh những cá nhân có đóng góp.
Để phát huy vai trò Người có uy tín trong triển khai, thực hiện Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030, cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và Người có uy tín; cung cấp thông tin kịp thời, dễ hiểu, phù hợp từng địa bàn và từng nhóm dân tộc; bồi dưỡng kỹ năng tuyên truyền, đối thoại, truyền thông số và giám sát cộng đồng. Mỗi dự án cần công khai mục tiêu, đối tượng, nguồn vốn, tiến độ và kết quả; người dân phải được tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến nghiệm thu, giám sát. Người có uy tín có thể vận động đồng bào phát triển mô hình sản xuất phù hợp, tham gia tổ hợp tác, xây dựng sản phẩm OCOP, phát triển du lịch cộng đồng và ứng dụng công nghệ số. Tuy nhiên, phát huy uy tín không có nghĩa chuyển trách nhiệm của chính quyền cho cá nhân; trái lại, cơ quan nhà nước phải bảo đảm chính sách minh bạch, giải quyết kiến nghị kịp thời và tạo điều kiện để Người có uy tín thực hiện nhiệm vụ đúng vai trò.
Người có uy tín luôn đồng hành, tuyên truyền, hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số phát triển mô hình sinh kế (Ảnh: D.D)Vì vậy, thước đo đánh giá cuối cùng của công tác tuyên truyền, vận động không phải là số hội nghị và số lượng tài liệu đã phát, mà là mức độ người dân hiểu chính sách, tin tưởng, tự nguyện tham gia và thực sự cải thiện cuộc sống. Khi Người có uy tín được cung cấp đầy đủ thông tin, được tôn trọng và tạo điều kiện phát huy năng lực, niềm tin cộng đồng sẽ trở thành nguồn lực phát triển. Theo đó, phát huy vai trò Người có uy tín không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030, đồng thời còn là cách củng cố mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, khơi dậy ý chí tự lực, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên. Đó chính là nền tảng để nguồn lực đầu tư chuyển hóa thành sinh kế bền vững, chính sách chuyển hóa thành hành động và mục tiêu phát triển chuyển hóa thành những đổi thay thiết thực trong từng bản làng…/.
