Quảng Ngãi mở rộng không gian văn hóa từ cơ sở

Ngày 24/11 hằng năm được lựa chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam. Với Quảng Ngãi, việc xây dựng kế hoạch cho cả giai đoạn 2026-2030 tạo cơ sở để các hoạt động hưởng ứng được tổ chức theo hướng thống nhất, có trọng tâm và phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng địa phương, từng cộng đồng. Đây cũng là cách để các hoạt động văn hóa không chỉ tập trung vào một thời điểm, mà có thể được duy trì, phát triển từ những giá trị đang hiện diện trong đời sống.

Kế hoạch số 378/KH-UBND được UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành ngày 2/10/2026, trên cơ sở cụ thể hóa định hướng của Trung ương về phát triển văn hóa và tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” giai đoạn 2026-2030. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1111/QĐ-TTg ngày 19/6/2026 về tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” giai đoạn 2026-2030; Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi cũng ban hành Kế hoạch số 105-KH/TU ngày 27/8/2026 để triển khai các chỉ đạo của Trung ương trên địa bàn.

Điểm đáng chú ý trong kế hoạch của Quảng Ngãi là văn hóa được đặt từ nền tảng cơ sở. Các hoạt động hưởng ứng không dừng ở triển lãm, trưng bày tư liệu, hình ảnh hay các chương trình biểu diễn, mà hướng tới xây dựng môi trường văn hóa tại cộng đồng, bảo tồn di sản, phục dựng những lễ hội truyền thống phù hợp và tạo không gian để người dân tham gia các hoạt động văn hóa.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa bởi văn hóa trước hết được hình thành và duy trì trong đời sống. Những làng nghề, lễ hội, di sản, phong tục, nghệ thuật dân gian hay tri thức được cộng đồng thực hành sẽ khó có sức sống lâu dài nếu chỉ được giới thiệu trong những sự kiện mang tính thời điểm. Khi người dân được đặt vào vị trí chủ thể, những giá trị ấy có thêm điều kiện để tiếp tục hiện diện trong sinh hoạt thường ngày và được giới thiệu đến các thế hệ trẻ.

Trong kế hoạch, Quảng Ngãi chú trọng đến việc kết nối văn hóa với du lịch. Các tuyến du lịch trải nghiệm tại không gian di sản, làng nghề và cộng đồng tại chỗ được định hướng phát triển. Đây là hướng đi giúp giá trị văn hóa đến với công chúng bằng trải nghiệm trực tiếp: du khách có thể đến một làng nghề, gặp nghệ nhân, tìm hiểu cách làm sản phẩm, thưởng thức ẩm thực hoặc tham gia các sinh hoạt văn hóa. Từ đó, di sản vừa được giới thiệu rộng hơn, vừa mở thêm cơ hội phát triển các sản phẩm văn hóa và du lịch.

Cùng với không gian văn hóa tại cơ sở, Quảng Ngãi hướng tới xây dựng thêm không gian văn hóa số. Việc sản xuất các sản phẩm truyền thông về Ngày Văn hóa Việt Nam, xây dựng và vận hành nền tảng văn hóa số, ứng dụng công nghệ tại các thiết chế văn hóa và triển khai truyền thông đa nền tảng sẽ mở rộng cách thức công chúng tiếp cận các giá trị văn hóa. Đây cũng là một yêu cầu phù hợp với sự thay đổi trong phương thức tiếp nhận thông tin, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Một điểm khác được đặt ra là phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà văn hóa và doanh nhân trong mở rộng không gian sáng tạo. Nếu được kết nối hợp lý, đây có thể là lực lượng góp phần đưa những chất liệu văn hóa truyền thống vào các sản phẩm mới, từ đó tạo thêm sức sống cho văn hóa trong đời sống đương đại.

Việc gắn hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam với phát triển công nghiệp văn hóa cũng mở ra một hướng tiếp cận rộng hơn. Những giá trị về di sản, làng nghề, lễ hội, nghệ thuật dân gian và sản phẩm thủ công có thể trở thành nguồn chất liệu cho du lịch, truyền thông và các sản phẩm sáng tạo. Tuy nhiên, quá trình khai thác vẫn cần đặt trên nền tảng tôn trọng giá trị văn hóa và vai trò của cộng đồng đang gìn giữ, thực hành những giá trị đó.

Đáng chú ý, kế hoạch yêu cầu các hoạt động hưởng ứng hằng năm phải thiết thực, hiệu quả, an toàn, tiết kiệm, tránh phô trương, hình thức và lãng phí. Cùng với đó là việc biểu dương, khen thưởng những mô hình hay, cách làm sáng tạo, các tập thể và cá nhân có đóng góp cho đời sống văn hóa. Như vậy, trọng tâm của Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ nằm ở quy mô sự kiện, mà còn ở những kết quả cụ thể được tạo ra từ cơ sở.

Với cách triển khai theo giai đoạn 2026-2030, Quảng Ngãi đang hướng tới một không gian văn hóa rộng hơn, từ khu dân cư, làng nghề, không gian di sản đến môi trường số. Khi người dân được tham gia và thụ hưởng, nghệ nhân có thêm không gian giới thiệu giá trị đang gìn giữ, di sản được kết nối với du lịch và các sản phẩm sáng tạo có thêm cơ hội tiếp cận công chúng, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ có điều kiện trở thành một hoạt động văn hóa có sức lan tỏa từ cơ sở. Đó cũng là cách để những giá trị văn hóa không chỉ được nhắc lại trong một ngày, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống.