Vĩnh Long: Đổi mới phương thức triển khai để nguồn lực Chương trình MTQG 417 tạo ra động lực phát triển

Sau sắp xếp đơn vị hành chính vào 01/07/2025, tỉnh Vĩnh Long có không gian phát triển rộng hơn, bao gồm các vùng nông nghiệp, ven biển và những địa bàn có đông đồng bào dân tộc Khmer, Hoa sinh sống. Sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, cơ cấu kinh tế và đặc điểm dân cư vừa tạo lợi thế liên kết vùng, vừa đòi hỏi phương thức quản trị linh hoạt, sát thực tiễn từng địa bàn. Trong bối cảnh đó, Chương trình MTQG 417 không chỉ được nhìn nhận đơn thuần là sự hợp nhất các nguồn vốn, mà là cơ hội tổ chức lại cách hoạch định và triển khai  chính sách, phối hợp giữa các ngành và huy động sự tham gia của người dân.

Triển khai thực hiện Chương trình MTQG 417, Tỉnh ủy Vĩnh Long đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 13/05/2026 về việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2026-2030. Trong đó xác định định hướng tích hợp ba chương trình, tập trung nguồn lực, tránh trùng lặp, phát huy vai trò chủ thể của người dân, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, kết quả giảm nghèo và phát triển nông thôn tạo nền tảng quan trọng cho bước chuyển này. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh còn 8.737 hộ nghèo, chiếm 0,88%, và 19.246 hộ cận nghèo, chiếm 1,94% số hộ toàn tỉnh. Tổng nguồn lực huy động, lồng ghép để thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn 2021-2025 đạt trên 29.381 tỷ đồng. Riêng Chương trình MTQG 1719 tại các địa bàn thuộc hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh trước sáp nhập, báo cáo tổng hợp sau hợp nhất ghi nhận nguồn vốn hơn 1.030 tỷ đồng thực hiện 9/10 dự án, tỷ lệ giải ngân đạt 79,4%.

Những kết quả ấy cho thấy, quy mô đầu tư lớn đã góp phần cải thiện hạ tầng, hỗ trợ sinh kế và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân 79,4% của Chương trình MTQG 1719 giai đoạn 2021-2025 cũng đặt ra yêu cầu nhìn nhận đầy đủ cả kết quả lẫn những điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Bài học quan trọng là vốn được bố trí phải đi cùng năng lực chuẩn bị dự án, cơ chế phối hợp, tiến độ giải ngân và khả năng vận hành công trình sau đầu tư. Nếu thiếu một trong những mắt xích đó, nguồn lực công khó chuyển hóa thành hiệu quả tương xứng.

Thực tiễn tại xã An Trường (tỉnh Vĩnh Long) cho thấy rõ yêu cầu này. Theo báo cáo của UBND xã An Trường tại cuộc kiểm tra ngày 16/07/2026, xã có hơn 10.185 hộ dân, 45.645 nhân khẩu, thu nhập bình quân đạt 80,4 triệu đồng/người/năm và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 1,01%. Dù đã đạt chuẩn nông thôn mới theo bộ tiêu chí trước đây, địa phương mới hoàn thành 5/10 tiêu chí theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030. 

Trường hợp này cho thấy, quản trị chương trình không thể chỉ dựa trên kết quả đã đạt được trong quá khứ. Bộ tiêu chí mới đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng hạ tầng, môi trường, thiết chế văn hóa và năng lực quản lý. Do đó, mỗi xã cần có bộ dữ liệu cập nhật, xác định rõ tiêu chí còn thiếu, xây dựng danh mục đầu tư theo thứ tự ưu tiên và lập tiến độ thực hiện có thể kiểm tra. Cấp tỉnh phải chủ động hướng dẫn chuyên môn, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục và điều phối vốn; cấp xã chịu trách nhiệm về tính sát thực tế của dự án, chất lượng công trình và hiệu quả sau đầu tư.

Về phương thức quản trị, tỉnh Vĩnh Long cần thực hiện đồng bộ ba yêu cầu. Trước hết, công khai kế hoạch vốn, tiêu chí lựa chọn đối tượng, danh mục dự án và tiến độ giải ngân để người dân biết, tham gia giám sát. Tiếp đó, phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì, đơn vị chuyên môn và chính quyền cơ sở; việc chậm tiến độ hoặc sử dụng vốn chưa hiệu quả phải được xác định nguyên nhân và có biện pháp khắc phục. Cuối cùng, chuyển từ đánh giá thiên về đầu vào sang đo lường kết quả: số hộ có sinh kế ổn định, thu nhập tăng thực chất, khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản được cải thiện và nguy cơ tái nghèo giảm xuống.

Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 13/05/2026 của Tỉnh ủy Vĩnh Long về việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2026-2030 đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, ít nhất 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng ít nhất 2,5 lần so với năm 2020. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, cần gắn phát triển hạ tầng với lợi thế kinh tế từng địa bàn, tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ, nâng cao chất lượng tín dụng chính sách, đồng thời phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Chuyển đổi số cũng cần được ứng dụng trong quản lý dữ liệu hộ nghèo, theo dõi dự án và công khai kết quả, nhưng phải phù hợp với khả năng tiếp cận của người dân ở cơ sở.

Đặc biệt, tỉnh Vĩnh Long sẽ đầu tư 735 tỷ đồng cho 114 dự án, hỗ trợ 7 xã còn lại hoàn thiện các tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Đây là nguồn lực quan trọng giúp các địa phương hoàn thành mục tiêu 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới trong năm nay. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, mức độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới tại 7 xã còn lại hiện khá thấp. Trong đó, xã Bảo Thạnh và Ba Tri cùng đạt 5/10 tiêu chí; xã An Bình đạt 3/10 tiêu chí; xã Long Hồ và Tân Thủy cùng đạt 2/10 tiêu chí; xã Trà Côn đạt 1/10 tiêu chí; riêng xã An Hiệp chưa đạt tiêu chí nào.

Hiện tỉnh Vĩnh Long đã phê duyệt kinh phí cho 89/114 dự án, với tổng vốn 527 tỷ đồng. Trong đó, lĩnh vực giao thông được bố trí 450 tỷ 950 triệu đồng; công trình văn hóa 58 tỷ 600 triệu đồng và công trình giáo dục 17 tỷ 500 triệu đồng. Và khoảng 208 tỷ đồng còn lại sẽ tiếp tục được Sở Tài chính tham mưu phê duyệt và giao kế hoạch vốn trong đợt tiếp theo.

Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác tuyên truyền về Chương trình MTQG 417 cũng được đẩy mạnh. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long đã bàn giao 36 pano tuyên truyền cho các địa phương quản lý. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan báo chí tuyên truyền về chương trình xây dựng nông thôn mới.

Đến nay, toàn tỉnh Vĩnh Long có 98/105 xã đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó 20 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Việc tập trung nguồn lực cho 7 xã còn lại được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thành mục tiêu 100% xã đạt chuẩn, đồng thời tạo nền tảng nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tiếp theo.

Chính vì vậy, giá trị của Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 không nằm ở việc hợp nhất các chương trình trên giấy tờ, mà đặc biệt ở khả năng tạo ra một phương thức quản trị hiệu quả hơn, công bằng hơn và gần dân hơn. Khi mỗi khoản đầu tư được gắn với mục tiêu cụ thể, mỗi cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng và người dân thực sự tham gia vào quá trình thực hiện, nguồn lực quốc gia mới trở thành động lực phát triển tại địa phương. Đó là nền tảng để tỉnh Vĩnh Long nâng cao chất lượng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số; mở rộng cơ hội phát triển cho mọi cộng đồng dân cư trong giai đoạn 2026-2030./.