Chuyển đổi số mở rộng sinh kế cho đồng bào vùng cao Nghệ An

Mở lối từ bản làng

Tại các xã vùng cao miền Tây Nghệ An, chuyển đổi số đang từng bước trở thành công cụ hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, quảng bá sản phẩm và tiếp cận các cơ hội việc làm. Từ du lịch cộng đồng ở Mường Lống, tiêu thụ nông sản tại Huồi Tụ đến kết nối việc làm, bảo tồn nghề truyền thống ở Môn Sơn, công nghệ đang góp phần thu hẹp khoảng cách giữa bản làng và thị trường.

Ở độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển, xã Mường Lống sở hữu cảnh quan đặc sắc cùng đời sống văn hóa phong phú của đồng bào Mông. Trang phục thổ cẩm, tiếng khèn, lễ hội Gầu Tào, ẩm thực và phong tục truyền thống đang được khai thác để phát triển du lịch cộng đồng.

Ông Vừ Tồng Pó, Trưởng bản Mường Lống 1, là một trong những người tiên phong làm du lịch cộng đồng tại địa phương. Từ năm 2021, homestay của người dân bắt đầu đón khách. Thông qua tập huấn kỹ năng phục vụ, quảng bá trên mạng xã hội và các nền tảng du lịch, mô hình từng bước được nhân rộng.

Đến nay, Mường Lống có 6 homestay cùng khu dịch vụ Mường Lống Eco hoạt động ổn định, tạo việc làm cho hàng chục hộ dân. Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mường Lống được thành lập; làng nghề thêu thổ cẩm Mông Pà Tâu ra đời, mở thêm hướng phát triển sản phẩm văn hóa.

Chị Lầu Y Dếnh, chủ homestay Y Dếnh, cho biết việc quảng bá dịch vụ trên môi trường số giúp gia đình tiếp cận nhiều du khách hơn, tạo nguồn thu ổn định thay vì chỉ phụ thuộc vào trồng ngô, lúa. Tại các điểm tham quan, biển thông tin và mã QR cũng hỗ trợ du khách tra cứu địa điểm, tìm đường và tiếp cận dịch vụ thuận tiện.

Ngày 24/4/2025, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định số 1152 cho phép sử dụng địa danh Mường Lống để đăng ký nhãn hiệu tập thể “Du lịch cộng đồng Mường Lống”. Đến ngày 10/7/2025, địa phương được công nhận là điểm du lịch cộng đồng, tạo thêm cơ sở để nâng cao chất lượng dịch vụ và quảng bá hình ảnh vùng đất.

Đưa nông sản, việc làm đến gần người dân

Tại xã Huồi Tụ, chuyển đổi số được triển khai gắn với mục tiêu hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận thông tin và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Cán bộ xã và Công an xã trực tiếp đến các bản, mang theo máy tính, thiết bị phát Wi-Fi để hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ.

Với 1.041 hộ, 5.186 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mông, Thái, Khơ Mú, trong đó tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 79,3%, việc phổ cập kỹ năng số còn nhiều khó khăn. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, hạn chế về chữ viết và tiếng Kinh, cần được hướng dẫn trực tiếp.

Địa phương hỗ trợ tạo tài khoản, xác thực thông tin, sử dụng mạng xã hội và xây dựng các kênh quảng bá sản phẩm. Chè Shan tuyết, sa nhân tím, bo bo, bò và gà đen được xác định là những sản phẩm có tiềm năng phát triển sinh kế. Năm 2025, sản lượng chè Shan tuyết đạt gần 80 tấn; các dòng chè từng bước được xây dựng thành sản phẩm đặc sản, đạt chuẩn OCOP và đưa lên sàn thương mại điện tử.

Tại xã Môn Sơn, chuyển đổi số được kết hợp với kết nối việc làm và phát triển du lịch cộng đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương giải quyết việc làm mới cho 860 lao động, trong đó 50 người đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng. Thông tin tuyển dụng được chuyển tải qua hệ thống truyền thanh, nhóm Zalo, Facebook, Fanpage và các cuộc họp bản, giúp 100% bản tiếp cận thông tin về việc làm.

Cùng với kết nối lao động với thị trường, Môn Sơn chú trọng phát triển sinh kế tại chỗ. Nghề dệt thổ cẩm của người Thái ở bản Xiềng được duy trì, gắn với các hoạt động du lịch tại sông Giăng, đập Phà Lài và Vườn quốc gia Pù Mát. Người dân có thêm cơ hội làm homestay, phục vụ ẩm thực, hướng dẫn tham quan và bán sản phẩm truyền thống.

Ở Vĩnh Tường, công nghệ được ứng dụng trong quảng bá và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Khoảng 95% người dân tiếp cận thông tin qua Zalo, Facebook và hệ thống truyền thanh. Các sản phẩm như nem chua Vĩnh Tường, cam Kim Nhan, cam Bù Sen được hỗ trợ giới thiệu thông qua mã định danh, video và livestream.

Từ những cách làm cụ thể, chuyển đổi số đang mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, thị trường và việc làm cho người dân miền Tây Nghệ An. Khi công nghệ gắn với nhu cầu thực tế, đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ tiếp cận các tiện ích số mà còn có thêm điều kiện phát huy văn hóa, phát triển sản phẩm và xây dựng sinh kế bền vững ngay tại quê hương./.