Kinh nghiệm của Hòa An trong quản lý và thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia

Áp lực quản lý nguồn lực công trên một địa bàn còn nhiều khó khăn

Từ 01/7/2025, xã Hòa An, tỉnh Cao Bằng được hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Nước Hai, xã Đại Tiến và xã Hồng Việt, trở thành xã khu vực III đặc biệt khó khăn, có diện tích tự nhiên hơn 95,91 km², dân số 19.961 người. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, với 4.828/4.888 hộ (chiếm gần 99%) và 19.774/19.961 nhân khẩu (gần 99,1%). Trước sắp xếp đơn vị hành chính, toàn xã có 42 xóm, trong đó 22 xóm đặc biệt khó khăn; sau sắp xếp còn 26 xóm và 15 xóm đặc biệt khó khăn.

Như vậy, xã Hòa An vừa là địa bàn cần nguồn lực đầu tư, hỗ trợ lớn, vừa là nơi mà việc tổ chức thực hiện các chính sách dân tộc sẽ không đơn giản, bởi các yếu tố đặc thù của một xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miến núi điển hình, đó là: dân cư phân tán, địa bàn rộng, nhu cầu cao về đầu tư hạ tầng, nước sinh hoạt, đất ở, đất sản xuất, sinh kế…

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với chính quyền cơ sở không thể chỉ dừng ở việc giải ngân hết nguồn vốn được giao mà quan trọng hơn là phải đảm bảo đồng vốn đến được đúng nơi cần đến, tạo được hiệu quả thực chất và không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Giai đoạn 2021-2025, riêng nguồn lực thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn xã là 103,760 tỷ đồng. Ngoài ra, còn có kinh phí của Chương trình MTQG Xây dựng nông thôn mới và Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững chuyển về xã sau khi hoàn thành sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp. Quản lý một khối lượng vốn đầu tư từ nhiều chương trình, dự án, tiểu dự án như vậy chính là phép thử đối với năng lực và trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Ở Hòa An, kết quả thực hiện các chương trình MTQG không tách rời trách nhiệm quản lý. UBND xã đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình MTQG; xây dựng quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên phụ trách lĩnh vực, địa bàn và thực hiện nghiêm chế độ họp định kỳ để đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ.

Các cơ quan chuyên môn, xóm và tổ chức đoàn thể được xã yêu cầu phối hợp chặt chẽ trong công tác rà soát nhu cầu, xác định đối tượng thụ hưởng, xây dựng kế hoạch, theo dõi tiến độ. Các bước lập, thẩm định, duyệt danh mục dự án, kế hoạch vốn, tổ chức lựa chọn đối tượng thụ hưởng, triển khai thực hiện, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán được thực hiện đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc được xã tiến hành thường xuyên để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc ngay từ cơ sở; việc quản lý, sử dụng nguồn vốn về cơ bản bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng và đúng quy định. Định kỳ rà soát các khoản vốn không còn nhu cầu sử dụng để báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Đối với những tồn tại, hạn chế được các cơ quan kiểm tra, giám sát hoặc cơ quan chuyên môn góp ý, UBND xã nghiêm túc tiếp thu, xây dựng kế hoạch khắc phục và tổ chức thực hiện đầy đủ các nội dung theo yêu cầu; đồng thời tăng cường công tác kiểm tra nội bộ, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trực tiếp thực hiện Chương trình nhằm hạn chế các sai sót trong quá trình tổ chức thực hiện.

Không chỉ “làm được” mà phải “làm đúng”

Nhờ duy trì đồng bộ các giải pháp nên qua các cuộc thanh tra, kiểm tra, đến nay, chưa phát hiện sai phạm trong quá trình tổ chức thực hiện các Chương trình MTQG tại xã Hòa An. Kết quả này càng có ý nghĩa khi xã Hòa An cùng lúc phải quản lý, tổ chức thực hiện nhiều nguồn vốn, dự án với phạm vi, đối tượng thụ hưởng khác nhau. Đây cũng là một chỉ dấu cho thấy trách nhiệm của chính quyền cơ sở được đề cao; kỷ luật trong quản lý và sử dụng nguồn lực nhà nước được chú trọng; đồng thời công tác kiểm tra, giám sát được duy trì thường xuyên ngay từ cơ sở.

Song hiệu quả quản lý chỉ thực sự có ý nghĩa đầy đủ khi chuyển hóa thành kết quả phát triển. Tại Hòa An, nguồn lực từ các Chương trình MTQG đã góp phần đầu tư giao thông nông thôn, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt, trường học, nhà văn hóa và nhiều công trình thiết yếu; qua đó cải thiện điều kiện đi lại, phục vụ sản xuất và nâng cao đời sống người dân. Các chính sách đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội và đồng bào dân tộc thiểu số cũng được triển khai đầy đủ. Thu nhập bình quân đầu người đã đạt 48 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 5,503%.

Thực tiễn ở Hòa An đã gợi mở một số kinh nghiệm đáng chú ý trong tổ chức thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. 

Trước hết, trách nhiệm phải được xác lập rõ ngay từ đầu. Cấp ủy lãnh đạo, chính quyền điều hành, Ban Chỉ đạo Chương trình MTQG chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện; từng thành viên trong Ban Chỉ đạo được giao phụ trách lĩnh vực và địa bàn cụ thể để tránh nguy cơ đùn đẩy hoặc bỏ sót công việc. 

Mặt khác, lựa chọn đúng đối tượng thụ hưởng cũng quan trọng không kém việc đảm bảo giải ngân nhanh. Do đó, rà soát đối tượng thụ hưởng phải công khai, dân chủ, đúng tiêu chí, đúng đối tượng, bảo đảm công bằng và minh bạch. Địa phương đồng thời đề cao vai trò Người có uy tín, già làng, trưởng xóm trong tuyên truyền, vận động và giám sát cộng đồng.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát phải được tiến hành thường xuyên trong quá trình thực hiện nhằm tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở, giúp hạn chế nguy cơ sai lệch về đối tượng, mục tiêu và sử dụng nguồn vốn.

Cuối cùng là, tránh tư duy giải ngân bằng mọi giá. Với những khoản vốn không còn nhu cầu sử dụng, địa phương tiến hành rà soát, báo cáo xử lý hoặc nộp trả ngân sách theo quy định. Trên thực tế, xã đã trả lại ngân sách trên 3,1 tỷ đồng của 3 Chương trình MTQG, không để phát sinh thất thoát, lãng phí trong quá trình thực hiện.

Bước vào giai đoạn 2026-2030, Hòa An vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhu cầu đầu tư của các xóm đặc biệt khó khăn còn lớn; hạ tầng chưa đồng bộ; nước sinh hoạt, đất ở, đất sản xuất và sinh kế vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. 

Vì vậy, những kinh nghiệm của giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy nguồn lực của Chương trình MTQG càng lớn, trách nhiệm của chính quyền cơ sở phải càng rõ; phân cấp càng mạnh thì công tác kiểm tra và giám sát càng phải thực chất; không để xảy ra sai phạm không chỉ là yêu cầu về kỷ luật tài chính mà còn là cách bảo vệ để từng đồng vốn của Nhà nước đến được với những địa bàn khó khăn và những người dân đang cần sự hỗ trợ nhất.

 Suy cho cùng, đó cũng chính là trách nhiệm cao nhất của chính quyền cơ sở ở Hòa An nói riêng, các xã vùng đồng bào dân tộc hiểu số và miền núi nói chung trong tổ chức thực hiện Chương trình MTQG, đó là đưa chính sách đến đúng nơi, đúng người, sử dụng đúng nguồn lực, để đầu tư của Nhà nước chuyển hóa hiệu quả thành những thay đổi có thể định lượng được trong đời sống của Nhân dân, góp phần phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.