Phật giáo quan niệm rằng “Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian pháp”. Nghĩa là đạo Phật luôn hiện hữu ngay giữa cuộc đời, việc đạo và việc đời tuy hai mà một. Tuy nhiên, để duy trì sự thanh tịnh và kỷ cương của tăng đoàn, nhà Phật có một hệ thống tính tuổi và phẩm trật riêng biệt, nơi mà giá trị của sự tu tập được đặt lên hàng đầu.
Sự khác biệt giữa tuổi đời và tuổi đạo
Trong đời sống thế tục, việc tính tuổi dựa trên năm sinh, gọi là tuổi đời. Nhưng bước chân vào cửa thiền, thước đo giá trị lại nằm ở tuổi đạo. Nhiều người lầm tưởng tuổi đạo tính từ ngày một người xuống tóc xuất gia. Tuy nhiên, theo đúng giới luật, tuổi đạo hay còn gọi là tuổi hạ (hạ lạp) chỉ bắt đầu được tính kể từ năm vị tu sỹ thụ Cụ túc.
Mỗi năm, các vị tỳ kheo phải tham gia kỳ an cư kiết hạ, cùng đại chúng tu học thúc liễm thân tâmMỗi năm, các vị tỳ kheo phải tham gia kỳ an cư kiết hạ, cùng đại chúng tu học thúc liễm thân tâm. Sau mỗi mùa an cư đạt tiêu chuẩn, vị đó mới được tính thêm một tuổi hạ. Chính vì vậy, trong nhà thiền, mọi việc từ xưng hô đến thứ bậc đều căn cứ vào tuổi hạ, bất luận tuổi đời lớn hay nhỏ. Một người xuất gia khi còn trẻ có thể có tuổi đạo cao hơn một người phát tâm đi tu khi đã về già.
Hành trình từ chú tiểu đến tỳ kheo
Để đạt được những tuổi đạo đầu tiên là cả một quá trình rèn luyện nghiêm cẩn. Thông thường, một người trẻ tuổi, dưới 20 tuổi, khi mới vào chùa sẽ được gọi là chú tiểu hoặc điệu. Ở giai đoạn này, các vị được giao những công việc sơ đẳng như quét dọn, nấu cơm và bắt đầu học tập kinh kệ, nghi lễ.
Thú vị nhất là hình ảnh các chú tiểu dưới 14 tuổi. Trong thiền môn, các vị này thường được gọi là “Khu ô sa di” (sa di đuổi quạ). Nhiệm vụ của các chú là xua đuổi lũ quạ quấy rầy không gian thanh tịnh của các vị sư lớn tuổi đang thiền định. Sau một thời gian tu tập và vượt qua các kỳ khảo hạch, vị này mới được thụ 10 giới để trở thành sa di (nam) hoặc sa di ni (nữ).
Ngưỡng cửa Cụ túc: Dấu mốc của sự trưởng thành
Bước ngoặt quan trọng nhất trong đời tu sỹ là khi đủ 20 tuổi đời và chứng tỏ được khả năng tu học bền bỉ. Khi đó, họ được thụ Cụ túc, mức giới hạnh đầy đủ và cao nhất trong đạo Phật. Tỳ kheo (nam) thụ 250 giới (theo Bắc tông) hoặc 227 giới (theo Nam tông). Tỳ kheo ni (nữ) thụ 348 giới (theo Bắc tông) hoặc 311 giới (theo Nam tông).
Riêng đối với bên ni, trước khi chính thức trở thành tỳ kheo ni, các vị sa di ni phải trải qua 2 năm thụ giữ 6 chúng học giới, gọi là thức xoa ma na ni. Đây là một cấp bậc đặc thù mà bên tăng không có. Khi đã đắc Cụ túc, vị tu sỹ chính thức được gọi là thầy hoặc sư cô. Đây cũng là lúc tuổi hạ bắt đầu được tính.
Sự giao thoa giữa các truyền thừa
Dù là Bắc tông được truyền qua Tây Tạng, Trung Hoa, Việt Nam... hay Nam tông được truyền qua Tích Lan, Thái Lan, Lào..., nhưng cốt lõi của việc tính tuổi đạo vẫn dựa trên sự nghiêm trì giới luật. Điểm khác biệt nhỏ nằm ở số lượng giới luật hoặc việc phát tâm thụ Bồ Tát giới, vốn chỉ có ở truyền thống Bắc tông.
Khi dạo bước trong những ngôi chùa, gặp những vị tu sỹ, việc hiểu về tuổi đạo giúp chúng ta có thêm kiến thức để trân trọng sự khiêm cung và nỗ lực bền bỉ của những người con Phật. Tuổi đạo không chỉ là con số thời gian. Tuổi đạo là minh chứng cho một đời sống tỉnh thức, gạt bỏ cái tôi đời thường để hướng đến sự an lạc vững chãi. Đây chính là nét đẹp, nét sâu sắc trong phẩm trật ở thiền môn, nơi tuổi tác không đo bằng năm tháng sinh ra, mà đo bằng những mùa hạ chuyên tu tinh tấn./.
