Những cái bắt tay thành tâm thay cho lời xin lỗi và sự tha thứ - nét đẹp văn hóa giàu lòng vị tha của người Chăm tại lễ cầu nguyện Roya Haji.Không khí thiêng liêng nơi thánh đường ngày tết
Hằng năm, khi tháng Dhu al-Hijjah theo Hồi lịch bước vào giai đoạn thực hiện các bổn phận thiêng liêng, đồng bào Chăm An Giang lại nô nức chuẩn bị đón Tết Roya Haji. Năm nay, ngày tết đặc biệt này diễn ra từ ngày 27 đến ngày 29/5, mang theo không khí hân hoan rạng rỡ khắp các xóm ấp.
Từ sáng sớm ngày đầu tiên của Tết Roya Haji, không gian yên bình của vùng quê khóm ấp xã Khánh Bình, huyện An Phú, tỉnh An Giang đã bị phá tan bởi những âm thanh rộn ràng. Từng dòng người đàn ông Chăm, từ các bậc bô lão râu tóc bạc phơ cho đến những chàng thanh niên và các em nhỏ, đều khoác lên mình bộ trang phục truyền thống chỉnh tề và đẹp đẽ nhất. Họ mặc chiếc áo vạt dài, quấn xà rông (sarong) rực rỡ và đội chiếc mũ nhung đen hoặc mũ đan sọc trắng đặc trưng, thành kính hướng về thánh đường Al - Mukarramah.
Bên trong không gian trang nghiêm và lộng lẫy của thánh đường, khi tiếng kinh cầu cổ kính vang lên trầm bổng, một bầu không khí linh thiêng bao trùm tất cả. Các tín đồ đồng loạt thực hiện các cử chỉ tay hành lễ một cách nhịp nhàng và tôn kính, hướng lòng mình về phía Đấng Tối cao duy nhất là Thánh Allah.
Trong giờ phút thiêng liêng ấy, không còn ranh giới của tuổi tác hay địa vị. Tất cả cùng đồng thanh cầu nguyện cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình bình an, hạnh phúc và cộng đồng ngày càng gắn kết, phát triển thịnh vượng.
Nét đẹp trong phân công gia đình và sự sẻ chia
Theo truyền thống lâu đời và các giáo luật Hồi giáo, việc đi đến thánh đường cầu nguyện trong ngày lễ chính thường do nam giới đảm nhận. Sự phân công này không làm giảm đi vai trò của người phụ nữ Chăm, mà trái lại, càng tôn vinh sự khéo léo và tần tảo của họ tại hậu phương.
Trong khi những người đàn ông thực hiện các nghi thức tâm linh, phụ nữ Chăm ở nhà lại tất bật dọn dẹp nhà cửa và tự tay chế biến các món ăn truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc như: Cà ri bò, cà púa: Những món ăn đậm đà hương vị thảo mộc, béo ngậy nước cốt dừa; Các loại bánh truyền thống: Bánh num-pa-gâng, bánh kủm... để đón tiếp người thân, bạn bè và khách quý đến chơi nhà.
Đại diện Ban Quản trị thánh đường Al - Mukarramah khẳng định: Tết Roya Haji không đơn thuần là việc thực hiện các nghĩa vụ tôn giáo cốt lõi, mà còn là mùa của sự sẻ chia, yêu thương và thắt chặt tình đoàn kết - những giá trị nhân văn đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống cộng đồng người Chăm.
Nghi thức xin tha thứ: Điểm sáng nhân văn của bản sắc Chăm
Có lẽ, nét đẹp độc đáo và xúc động nhất của Tết Roya Haji chính là nghi thức xin tha thứ. Sau khi kết thúc buổi lễ cầu nguyện tại thánh đường, mọi người trở về nhà và bắt đầu đi thăm hỏi người thân, họ hàng, rồi đến bà con lối xóm.
Khi gặp nhau, họ không chỉ trao nhau những lời chúc tụng tốt đẹp, mà còn thực hiện một cử chỉ vô cùng nhân văn: nắm tay nhau, áp nhẹ lên trán và thành tâm nói lời xin tha thứ.
Ông Y Xa, một người dân tộc Chăm ngụ tại ấp Bình Di, xã Khánh Bình, xúc động bày tỏ: "Nghi thức này giúp chúng tôi xóa bỏ tất cả những hiềm khích, hiểu lầm hay những điều không vui trong cuộc sống thường nhật suốt một năm qua. Ai có lỗi thì thành tâm xin lỗi, ai được xin thì rộng lòng vị tha. Đây là nét đẹp văn hóa giàu tính nhân văn mà cha ông chúng tôi đã gìn giữ bấy lâu nay, giúp xóm giềng luôn hòa thuận, yêu thương nhau như ruột thịt”.
Sau khi thắt chặt tình cảm với người sống, đồng bào Chăm lại cùng nhau đi viếng mộ ông bà, cha mẹ và những người thân đã khuất tại các nghĩa trang Hồi giáo (gọi là Kubur). Đứng trước nấm mộ của Tổ tiên, họ thành kính cầu nguyện cho linh hồn người đã khuất được an nghỉ nơi thiên đàng. Hoạt động này là minh chứng rõ nét cho lòng hiếu kính, đạo lý "uống nước nhớ nguồn" sâu sắc của dân tộc, đồng thời là cách thức trực quan nhất để giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn.
Đồng bào Chăm thành kính viếng mộ và cầu nguyện cho người thân đã khuất sau lễ cầu nguyện tại thánh đường.Bảo tồn bản sắc văn hóa giữa lòng quê hương An Giang
An Giang là mảnh đất đa văn hóa, đa dân tộc với diện tích gần 10.000km2 và dân số gần 5 triệu người. Trong bức tranh đa sắc màu ấy, cộng đồng dân tộc Chăm có khoảng 21.594 người, chiếm 0,43% dân số toàn tỉnh. Họ sống tập trung thành những xóm ấp trù phú ven sông tại các xã như Châu Phong, Vĩnh Hậu, Vĩnh Hanh, Mỹ Đức, Nhơn Hội và đặc biệt là Khánh Bình.
Tại những vùng đất này, từ nhiều ngày trước Tết, không khí đón Roya Haji đã vô cùng rộn ràng. Từ việc dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, chuẩn bị lễ vật cho đến việc may sắm quần áo mới cho con trẻ đều được chuẩn bị chu đáo. Đối với người Chăm, đây cũng là dịp vàng để các bậc cao niên ngồi lại, kể cho con cháu nghe những câu chuyện về truyền thống dân tộc, truyền dạy những bài học làm người, tinh thần nhân ái và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Dù nhịp sống hiện đại có nhiều đổi thay, dòng chảy đô thị hóa có nhanh đến đâu, đồng bào Chăm ở An Giang vẫn luôn trân trọng, gìn giữ vẹn nguyên những giá trị cốt lõi của Tết Roya Haji. Từ trang phục truyền thống, nếp sống gia đình, cho đến các nghi lễ tôn giáo cổ xưa đều được bảo tồn tỷ mỉ. Sự hòa quyện giữa nét linh thiêng của tôn giáo và tính nhân văn của tình người đã tạo nên một mùa Tết Roya Haji ấm áp, một nét son văn hóa độc đáo làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.
