Cần quan tâm đến hoạt động định hướng chọn nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Khoảng thời gian sau Tết Nguyên đán đến tháng 5 hằng năm là giai đoạn nước rút cho việc lựa chọn ngành, nghề của học sinh trung học phổ thông. Việc lựa chọn đúng, trúng ngành, nghề phù hợp với năng lực của học sinh có ý nghĩa quan trọng đến tương lai người trẻ.

Những năm gần đây, xu hướng lựa chọn học chuyên nghiệp hay học nghề sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông đã và đang có những dịch chuyển đáng kể. Việc lựa chọn tiếp tục học lên đại học, cao đẳng chuyên nghiệp không còn là mục tiêu lớn gây ra áp lực đối với toàn bộ học sinh cấp 3 như trước đây.

Thực tế hiện nay, một bộ phận sinh viên sau khi tốt nghiệp đại học, cao đẳng gặp khó khăn trong tìm được việc làm đúng với chuyên môn được đào tạo, thậm chí còn thất nghiệp. Hai trong số những nguyên do của thực trạng này là: thứ nhất, ngay từ khi lựa chọn ngành học, trường học, các bạn trẻ đã định hướng nghề nghiệp không rõ ràng; thứ hai, tình trạng mất cân bằng cung - cầu trên thị trường lao động.

So với học sinh ở các trung tâm đô thị, đồng bằng, đa số học sinh trung học phổ thông vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hạn chế hơn về điều kiện học tập, điều kiện tích lũy các kỹ năng mềm... nên thường thua thiệt trong cuộc đua tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp đại học, cao đẳng. Trong khi đó, trở về quê hương thì cơ hội được tuyển dụng không nhiều. Vài năm trở lại đây, nhiều bạn trẻ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chuyển hướng lựa chọn học nghề thay vì học lên những bậc học cao hơn.

Trước tình hình đó, các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần có sự tư vấn, hỗ trợ định hướng nghề nghiệp cho học sinh trung học phổ thông để các em có cơ hội phát triển trong tương lai và xây dựng được lực lượng lao động chất lượng, thu hút họ quay trở về đóng góp xây dựng địa phương. Việc định hướng chọn nghề cho học sinh trung học phổ thông ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần quan tâm tới những nội dung như:

Thứ nhất, phân loại năng lực học tập của học sinh để tư vấn định hướng nghề nghiệp. Với những em học sinh có thành tích học tập tốt, cần khuyến khích và tư vấn các em lựa chọn các trường chuyên nghiệp để tiếp tục học tập, phát triển tri thức. Đồng thời, hướng dẫn các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận với các gói kinh phí hỗ trợ học tập phù hợp. Với các em có thành tích học tập từ trung bình trở xuống, định hướng các em đăng ký học nghề.

Thứ hai, căn cứ vào tình hình nhu cầu lao động, việc làm trên cả nước và tại địa phương để phân tích, định hướng người học lựa chọn nghề nghiệp có tính khả thi cao về đầu ra. Người học nên phân tích cơ hội của bản thân và quyết tâm thực hiện mục tiêu về công việc sau khi tốt nghiệp ra trường để lựa chọn ngành, nghề đào tạo. Việc định hướng cần dựa trên nhiều yếu tố như: năng khiếu, năng lực, điều kiện cá nhân và đầu ra việc làm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị sử dụng lao động với các cơ quan, tổ chức giáo dục nghề nghiệp nhằm tham mưu, định hướng sát về chỉ tiêu lao động theo nhu cầu thực tiễn.

Thứ ba, các địa phương nỗ lực tìm cách đảm bảo đầu ra cho học sinh, sinh viên người dân tộc thiểu số đã tốt nghiệp các trường chuyên nghiệp hoặc trường nghề khi họ trở về quê hương. Đây không phải là việc làm dễ, nhưng nếu có sự đảm bảo này, việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sẽ thực sự là bước tạo tiền để quan trọng cho tương lai các em.

Thời gian qua, để hỗ trợ các em lựa chọn ngành nghề đúng, trúng, các tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hết sức quan tâm đến việc tổ chức tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Vì ở các tỉnh này, đa số các bậc phụ huynh chưa có kinh nghiệm định hướng con cái khi lựa chọn nghề nghiệp. Bản thân các em học sinh thiếu thông tin về chọn ngành, nghề nên có tình trạng lựa chọn cảm tính. 

Triển khai hoạt động tư vấn hướng nghiệp, các đơn vị tuyển dụng, bao gồm các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và các doanh nghiệp lớn tại địa phương và ở các địa phương khác không chỉ tư vấn về thị trường lao động trong nước mà còn mở rộng cơ hội đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng hoặc đi du học, hướng dẫn chi tiết về quy trình xuất khẩu lao động, chi phí, mức thu nhập cũng như quyền và nghĩa vụ hợp pháp của người lao động khi làm việc tại nước ngoài... Tham dự buổi tư vấn, các em học sinh được các chuyên gia tư vấn về xu hướng thị trường lao động trong bối cảnh hiện nay; về những ngành nghề đang có nhu cầu tuyển dụng cao, mức thu nhập cùng các chế độ chính sách đi kèm.

Thông qua hoạt động tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp trước mỗi kỳ thi cao đẳng, đại học hàng năm, các địa phương giúp cho học sinh và gia đình có đủ thông tin, kiến thức đánh giá xu hướng ngành nghề trong tương lai, có kỹ năng phân tích cơ hội tiếp cận với công việc yêu thích, có khả năng đánh giá tính khả thi khi lựa chọn nơi cống hiến, làm việc mang lại điều kiện sống tốt cho bản thân và gia đình... Khi có đủ những yếu tố này, người học mới lựa chọn đúng, trúng ngành nghề đào tạo. Mỗi cá nhân có lựa chọn nghề nghiệp đúng đắn sẽ có cơ hội thu nhập tốt trong tương lai và là một nhân tố quan trọng góp phần thúc đẩy kinh tế gia đình, từ đó thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.