Hiệu quả phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Thái Nguyên

Thái Nguyên không chỉ là trung tâm kinh tế - xã hội của vùng trung du miền núi phía Bắc mà còn là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, Sán Dìu, Mông, Dao... Tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, do rào cản về địa lý và điều kiện tiếp cận thông tin hạn chế, trình độ nhận thức pháp luật của người dân vẫn chưa đồng đều. Nhiều vụ việc vi phạm pháp luật phát sinh đáng tiếc không phải do cố ý, mà bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết hoặc chịu ảnh hưởng của các tập quán, thói quen sinh hoạt lạc hậu lâu đời.

Một trong những mũi nhọn hiệu quả nhất được tòa án nhân dân các khu vực tỉnh Thái Nguyên triển khai đồng bộ là tổ chức các phiên tòa xét xử lưu động. Mỗi năm, hàng trăm vụ án điển hình đã được đưa ra xét xử công khai ngay tại các khu dân cư, trường học - nơi trực tiếp phát sinh các điểm nóng về an ninh trật tự.

Thay vì những phòng xử án trang nghiêm, đóng kín, hội đồng xét xử đã mang tính răn đe, giáo dục của pháp luật đến thẳng tai, mắt của người dân địa phương. Các vụ án được lựa chọn lưu động đều mang tính thời sự và có xu hướng gia tăng tại vùng cao Thái Nguyên như: tội tàng trữ trái phép chất ma túy, cố ý gây thương tích do ma men, hay vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ…

Tại một phiên tòa lưu động vừa diễn ra ở xã Phú Lương, ông Dương Văn Nam (người dân địa phương) chia sẻ sau khi chăm chú theo dõi từ đầu đến cuối: “Nhờ xem tòa xử tận mắt, nghe các thẩm phán phân tích rõ ràng, tôi mới hiểu đúng luật. Về nhà phải bảo ngay đứa con, đứa cháu đi xe máy là phải đội mũ bảo hiểm, tuyệt đối không được uống rượu say rồi phóng nhanh, khổ mình khổ cả gia đình”.

Nhận thức rõ vùng cao Thái Nguyên có đặc thù đa sắc tộc, tòa án nhân dân các khu vực (như Khu vực 9) đã quyết liệt thay đổi phương thức tuyên truyền theo hướng: "Dân cần gì, tòa nói nấy". Nội dung không còn là những điều khoản khô khan, mà tập trung sát sườn vào cuộc sống hằng ngày: từ chuyện tranh chấp đất đai, vay mượn tài sản, Luật Hôn nhân và Gia đình (tảo hôn, hôn nhân cận huyết) cho đến phòng chống tệ nạn xã hội.

Đặc biệt, để xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, các cán bộ tòa án đã bắt tay cùng Đoàn Luật sư tỉnh Thái Nguyên, chủ động tìm đến các trưởng xóm, già làng và những người có uy tín trong cộng đồng. Trong nhiều buổi sinh hoạt xóm hay lồng ghép vào tiết học ngoại khóa, cán bộ tuyên truyền đã sử dụng chính tiếng dân tộc của đồng bào để giải thích văn bản luật. Việc giản lược tối đa các thuật ngữ chuyên môn phức tạp, thay bằng cách nói ví von, gần gũi đã giúp tinh thần pháp luật thấm sâu, tạo được sự đồng thuận cao trong cộng đồng.

Sự chuyển biến trong nhận thức của đồng bào vùng cao tỉnh Thái Nguyên đã chứng minh qua những con số biết nói. Theo đánh giá của chính quyền cơ sở tại các xã miền núi, ý thức chấp hành pháp luật của người dân đang nâng lên rõ rệt qua từng năm. Nhiều mâu thuẫn, xích mích nhỏ trong xóm làng được tự hòa giải ngay từ cơ sở; số vụ việc vi phạm pháp luật hình sự tại các bản làng ghi nhận xu hướng giảm sâu.

Thẩm phán Lương Thị Thu Hòa (Tòa án nhân dân khu vực 6) bộc bạch: “Mỗi chuyến đi xuống bản là một lần chúng tôi ý thức được vai trò của mình. Công tác phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ dừng lại ở việc giúp họ biết luật để tránh vi phạm, mà cốt lõi là xây dựng một lá chắn vững chắc để bảo vệ bình yên cho các bản làng”.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tất Thắng (Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5) khẳng định: “Phổ biến pháp luật cho đồng bào vùng cao là một hành trình dài, cần sự kiên trì, bền bỉ và trách nhiệm lớn. Đây cũng là cách tòa án Thái Nguyên thực hiện tốt chức năng phục vụ nhân dân, củng cố niềm tin của đồng bào vào hoạt động tư pháp nước nhà”.

Thời gian tới, hệ thống tòa án nhân dân các khu vực tại tỉnh Thái Nguyên xác định sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa các mô hình tuyên truyền, gắn chặt công tác xét xử với đời sống thực tế, để ngọn đuốc pháp luật thực sự bám rễ sâu, tỏa sáng trên khắp các bản làng vùng cao xứ trà.