Hòa An: Từ nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia đến năng lực tự vươn lên của người dân

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, xã Hòa An được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Nước Hai, xã Hồng Việt và xã Đại Tiến, với diện tích tự nhiên 97,03 km², dân số theo phương án sắp xếp là 20.329 người. Không gian phát triển mới kết nối khu vực trung tâm với các địa bàn nông thôn, tạo điều kiện mở rộng liên kết hạ tầng và tổ chức lại nguồn lực. Tuy nhiên, sự khác biệt về điều kiện sản xuất, khả năng tiếp cận dịch vụ và mức sống giữa các khu vực cũng đòi hỏi chính quyền phải phân bổ đầu tư sát với nhu cầu từng xóm, từng nhóm hộ. 

Là địa bàn thuộc tỉnh miền núi, biên giới Cao Bằng, xã Hòa An có cộng đồng dân cư đa dân tộc, trong đó đồng bào gồm Tày, Nùng và các dân tộc thiểu số khác đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa, tập quán sản xuất và mạng lưới gắn kết cộng đồng. Những đặc điểm ấy vừa là nguồn lực xã hội quan trọng, vừa đặt ra yêu cầu thực thi chính sách phải phù hợp với điều kiện địa hình, sinh kế và khả năng tiếp cận,phát triển của người dân. Với 22 xóm đặc biệt khó khăn và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 5,503%, Hòa An vẫn cần những giải pháp có trọng tâm để không ai bị bỏ lại phía sau.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn vốn thực hiện ba Chương trình MTQG (gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) trên địa bàn Hòa An đạt 127,5 tỷ đồng/103,7 tỷ đồng. Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo, trong năm 2026, xã Hòa An đã chủ động rà soát các nhiệm vụ, dự án chuyển tiếp và xây dựng phương án sử dụng nguồn vốn được kéo dài theo quy định. Các nội dung ưu tiên gồm hỗ trợ nhà ở, nước sinh hoạt và phát triển sinh kế; sửa chữa đường vào xóm Đức Xuân; cải tạo hệ thống cấp nước tập trung tại xóm 7 Bế Triều; nâng cấp mương thủy lợi xóm Minh Loan; bổ sung trang thiết bị cho trường học dân tộc nội trú và bảo tồn văn hóa truyền thống...

Thực tế cho thấy, nguồn lực đã được Hòa An đầu tư cho giao thông nông thôn, thủy lợi, cấp nước sinh hoạt, trường học, nhà văn hóa và các công trình dân sinh; đồng thời hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo nghề, bảo tồn văn hóa và cải thiện dịch vụ giáo dục, y tế...Những kết quả trên đã tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn mới, bởi hạ tầng thiết yếu không chỉ cải thiện điều kiện sống mà còn mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, dịch vụ công và cơ hội sản xuất của người dân.

Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa thể phản ánh đầy đủ hiệu quả phát triển. Do vậy, cần tiếp tục đánh giá các công trình sau đầu tư có phát huy được công năng, hiệu quả sử dụng hay không? mô hình sinh kế có tạo thu nhập ổn định hay không; người dân có đủ năng lực duy trì sản xuất khi nguồn hỗ trợ kết thúc hay không. Đây cũng là một yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với Hòa An - một xã có đến 22 xóm đặc biệt khó khăn và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 5,503%.

Theo đó, để tiếp tục triển khai có hiệu quả Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030, Hội đồng nhân dân xã Hòa An đã tổ chức họp chuyên đề để xem xét, thông qua các nghị quyết về phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030, dự toán và kế hoạch vốn năm 2026 cho Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030, đồng thời xử lý nguồn vốn đầu tư của giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026. 

Theo kết quả khảo sát nhu cầu thực hiện các chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: 2026-2030 tổng nhu cầu vốn thực hiện chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của địa phương là 508,069 tỷ đồng. Trong đó, hợp phần thứ nhất đề xuất 496,569 tỷ đồng, thực hiện các nội dung chủ yếu về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, đầu tư hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt, trường học, cơ sở y tế và các công trình hạ tầng thiết yếu khác; hợp phần thứ hai: Các nội dung đặc thù phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đề xuất nhu cầu vốn 11,5 tỷ đồng; chương trình MTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đề xuất 10 tỷ đồng… 

Mặc dù, đây mới chỉ là số liệu về nhu cầu đề xuất của Hòa An chưa phải là số vốn đã được cấp hoặc đã giải ngân. Tuy nhiên, điều này cho thấy, khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn lực thực tế còn có khoảng cách rất xa, đòi hỏi Hòa An phải xác định thứ tự ưu tiên rõ ràng, dành nguồn vốn trước hết cho những công trình cấp thiết, có khả năng hoàn thành và tạo tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Về bản chất, Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 không chỉ là sự tích hợp ba chương trình mục tiêu quốc gia, mà còn mở ra yêu cầu tổ chức nguồn lực theo mục tiêu phát triển thống nhất. Đối với xã Hòa An, điều này có nghĩa là đầu tư giao thông cần gắn với khả năng vận chuyển nông sản; thủy lợi phải phục vụ phương án sản xuất phù hợp; hỗ trợ sinh kế cần đi cùng hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sản xuất và kết nối tiêu thụ. Những hộ có khả năng phát triển sản xuất cần được hỗ trợ nâng năng suất, chất lượng và đầu ra; những hộ thiếu lao động, thiếu đất hoặc gặp hạn chế về sức khỏe cần được tiếp cận chính sách an sinh, đào tạo nghề và cơ hội việc làm phù hợp. Việc phân loại đúng nguyên nhân khó khăn là điều kiện để nguồn lực công phát huy hiệu quả.

Từ những việc đã làm và kết quả bước đầu trong thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2021- 2025, vấn đề đặt ra với xã Hòa An trong giai đoạn 2026-2030 là nâng cao chất lượng quản trị chương trình: công khai tiêu chí lựa chọn dự án và đối tượng thụ hưởng; phân công rõ trách nhiệm; tăng giám sát cộng đồng; theo dõi hiệu quả công trình sau đầu tư; đánh giá sinh kế bằng thu nhập, khả năng duy trì sản xuất và mức độ giảm nguy cơ tái nghèo. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Người có uy tín, tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư để người dân tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến giám sát, vận hành công trình.

Đây cũng là bước chuyển từ rà soát nhu cầu sang xác lập căn cứ phân bổ nguồn lực ở cấp xã. Tuy vậy, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng danh mục đầu tư, tiến độ hoàn thiện thủ tục, năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của từng đơn vị được giao nhiệm vụ.

Có thể thấy, nếu Chương trình MTQG 417 tại xã Hòa An (tỉnh Cao Bằng) thành công như kế hoạch đã đề ra cho thấy, kết quả này sẽ không chỉ được đo bằng số vốn phân bổ hay số công trình hoàn thành, mà bằng những thay đổi có thể kiểm chứng trong đời sống. Đó chính là việc người dân có nước sạch ổn định, đi lại thuận lợi hơn, sản xuất hiệu quả hơn, có đầu ra cho sản phẩm và có khả năng tự bảo đảm sinh kế. Và khi nguồn lực nhà nước được sử dụng đúng trọng tâm, gắn với năng lực cộng đồng và trách nhiệm giải trình, Chương trình MTQG 417 mới có thể kế thừa thành quả của giai đoạn trước, đồng thời tạo chuyển biến thực chất từ hỗ trợ giải quyết khó khăn sang xây dựng nền tảng để người dân chủ động vươn lên./.