Chùa Quỳnh Lâm, tọa lạc tại phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh, là một trong những thiết chế tôn giáo - văn hóa tiêu biểu thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần, đồng thời giữ vị trí đặc biệt trong không gian thiêng Yên Tử. Được khởi dựng từ thời nhà Lý và phát triển cực thịnh dưới thời nhà Trần, chùa không chỉ là một danh lam cổ tự mà còn là trung tâm hoằng dương Phật pháp có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử. Nơi đây gắn bó mật thiết với quá trình hình thành, phát triển của Thiền phái Trúc Lâm do Trần Nhân Tông sáng lập - Một dòng thiền mang đậm bản sắc dân tộc, kết hợp hài hòa giữa tư tưởng nhập thế và tinh thần tự tu, tự độ.
Trong chỉnh thể không gian văn hóa - lịch sử, chùa Quỳnh Lâm giữ vai trò như một “trục kết nối” giữa các trung tâm Phật giáo lớn, từ Yên Tử, Ngọa Vân đến hệ thống chùa tháp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Dựa trên thế đất “tựa sơn, hướng thủy”, hội tụ các yếu tố phong thủy đặc trưng của tư duy phương Đông, di tích không chỉ phản ánh quan niệm vũ trụ quan truyền thống mà còn cho thấy sự lựa chọn có chủ đích của tiền nhân trong việc kiến tạo một trung tâm tôn giáo mang tầm vóc quốc gia. Qua nhiều thế kỷ, dù trải qua biến thiên lịch sử, chùa Quỳnh Lâm vẫn bảo lưu những lớp trầm tích văn hóa đặc sắc, từ dấu tích kiến trúc, di vật khảo cổ đến hệ thống truyền thuyết, ký ức cộng đồng, góp phần khẳng định vị thế của Phật giáo Trúc Lâm trong tiến trình lịch sử tư tưởng và văn hóa Việt Nam.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Khê Nguyễn Đình Thắng nhấn mạnh, chùa Quỳnh Lâm là một trong những danh lam cổ tự tiêu biểu của Việt Nam, gắn với lịch sử phát triển lâu dài qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn. Không chỉ là trung tâm Phật giáo lớn của vùng xứ Đông, chùa còn giữ vai trò đặc biệt trong quá trình hình thành và phục hưng Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập tại Yên Tử.
Lãnh đạo phường Bình Khê phát biểu khai mạc lễ hội chùa Quỳnh Lâm năm 2026.Chùa Quỳnh Lâm là di tích có giá trị quan trọng thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều, có vai trò to lớn đối với lịch sử Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Việt Nam, không chỉ có giá trị tinh thần đối với người dân Quảng Ninh nói riêng, cả nước nói chung. Ngay từ sớm, di tích chùa Quỳnh Lâm đã được Bộ Văn hóa, Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử, nghệ thuật cấp quốc gia tại Quyết định số 2009/QĐ-VHTT, ngày 15/11/1991.
Theo sử sách ghi lại, chùa Quỳnh Lâm được xây dựng từ thời Lý Thần Tông và tọa lạc trên sườn núi Tiên Du nằm trong hệ thống triền đồi chạy từ núi Yên Tử, Ngọa Vân xuống đồng bằng, trên một khu đất đắc địa về phong thủy: Tả có Thanh Long, hữu có Bạch Hổ, trước có hồ nước mang ý nghĩa tụ thủy, tụ linh, tụ phúc; Phía Bắc chùa là một bến sông lớn, phía Tây có dòng sông to uốn lượn. Bốn góc chùa có bốn gò đất cao được coi là “Bốn mắt Rồng” tứ trấn xuyên thấu tâm sinh, hội tụ linh khí cho chùa.
Đến thời Trần, do có vị trí là cửa ngõ kết nối trung tâm Phật giáo Yên Tử, Ngọa Vân, Hồ Thiên với các ngôi chùa khác trong vùng và các chùa ở vùng đồng bằng Bắc Bộ nên chùa được mở rộng và đầu tư xây dựng thành một trung tâm Phật giáo quan trọng.
Các đại biểu dâng hương cầu quốc thái dân an.Chùa Quỳnh Lâm được coi là Học viện Phật giáo đầu tiên của nước Đại Việt thời nhà Trần, nổi tiếng với bức tượng Phật Di Lặc - là một trong “An Nam tứ đại khí” đó là tượng Phật chùa Quỳnh Lâm, tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền và vạc Phổ Minh. Chùa Quỳnh Lâm là một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025.
Nghi lễ rước kiệu tại lễ hội chùa Quỳnh Lâm năm 2026.Những năm qua, với sự quan tâm của tỉnh Quảng Ninh, sự chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp, nhà hảo tâm cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương, chùa Quỳnh Lâm từng bước được phục dựng, tôn tạo ngày càng khang trang. Đặc biệt, dấu ấn nổi bật gắn với quá trình này là tâm huyết bền bỉ suốt hơn 40 năm của Hòa thượng Thích Đạo Quang trong vai trò trụ trì, góp phần khôi phục diện mạo một danh lam cổ tự tiêu biểu của vùng Đông Triều.
Hiện nay, chùa Quỳnh Lâm được đánh giá là một trong những ngôi chùa gỗ quy mô lớn ở khu vực phía Bắc, với quần thể kiến trúc gồm ba tòa điện chính có tổng diện tích trên 1.000m², được dựng lại trên nền móng cũ theo hướng kế thừa và phát huy các giá trị kiến trúc truyền thống. Không gian thờ tự nổi bật với tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng ngọc nguyên khối, nặng khoảng 3,5 tấn, cao 2,2m, cùng đại hồng chung bằng đồng có niên đại khoảng 200 năm, được đúc từ thời Nguyễn - Những điểm nhấn góp phần tôn lên vẻ trang nghiêm, cổ kính của ngôi chùa.
Nghi lễ rước nước tại Hồ Quỳnh.Lễ hội chùa Quỳnh Lâm được tổ chức không chỉ nhằm gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống, tín ngưỡng đặc sắc của địa phương, mà còn tạo không gian sinh hoạt tâm linh ý nghĩa, gắn kết cộng đồng. Đây cũng là dịp để Nhân dân, phật tử và du khách thập phương trở về chiêm bái, dâng hương nơi cửa Phật, gửi gắm ước nguyện về quốc thái dân an, thời tiết thuận hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống an lành, ấm no và hạnh phúc.
