Nhận diện lệch chuẩn, củng cố đời sống tín ngưỡng, tôn giáo lành mạnh

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo, Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai, các sở, ban, ngành của thành phố Đồng Nai, cùng hơn 200 đại biểu là chức sắc, chức việc, nhà tu hành các tôn giáo, đại diện các tổ chức tín ngưỡng và cán bộ làm công tác dân tộc, tôn giáo trên địa bàn.

Phát biểu khai mạc, ông Lê Công Bình, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh: Việt Nam là quốc gia thống nhất trong sự đa dạng về dân tộc, tín ngưỡng và tôn giáo. Cả nước có 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo khác nhau, khoảng hơn 27 triệu tín đồ. Đời sống tín ngưỡng, tôn giáo đã và đang đáp ứng nhu cầu tinh thần chính đáng của một bộ phận nhân dân, đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị đạo đức, nhân văn, tinh thần bác ái và trách nhiệm cộng đồng.

Từ cách tiếp cận đó, việc nhận diện những biểu hiện lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo không nhằm phủ nhận vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội, mà hướng đến bảo vệ những giá trị tích cực, củng cố sự trong sáng của sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và hạn chế những biểu hiện lợi dụng niềm tin để trục lợi, gây mất an ninh, trật tự xã hội, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đồng thời, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Theo đó, Hội nghị được tổ chức tại thành phố Đồng Nai nhằm góp phần thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội của cả nước nói chung và thành phố Đồng Nai nói riêng.

Ý nghĩa quan trọng của hội nghị nằm ở việc đặt vấn đề “lệch chuẩn” trong mối quan hệ giữa quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, chuẩn mực đạo đức, quy định pháp luật và trách nhiệm xã hội. Trong thực tiễn, không phải mọi biểu hiện khác biệt trong sinh hoạt tôn giáo đều có thể xem là lệch chuẩn. Việc nhận diện cần dựa trên cơ sở khoa học, căn cứ pháp luật, đặc điểm giáo lý, giáo luật, hiến chương, điều lệ của từng tổ chức tôn giáo và sự tôn trọng tính đa dạng của đời sống tinh thần nhân dân.

Thành phố Đồng Nai, không gian tín ngưỡng, tôn giáo đa dạng

Theo ông Trần Thanh Hòa, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai cho biết: Thành phố có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú, đa dạng, với 24 tổ chức thuộc 10 tôn giáo, với khoảng 2.179 cơ sở tôn giáo; 2.542 chức sắc; 9.197 nhà tu hành; 29.317 chức việc và hơn 2,65 triệu tín đồ; cùng với đó là hệ thống cơ sở tín ngưỡng và các hình thức sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo khác. Những con số này cho thấy đặc điểm nổi bật của thành phố Đồng Nai là sự đan xen giữa các cộng đồng dân cư, truyền thống văn hóa và nhu cầu thực hành tín ngưỡng, tôn giáo trong một không gian phát triển năng động.

Trong bối cảnh tổ chức lại không gian phát triển và quản trị địa phương (sau khi sắp xếp (tỉnh Bình Phước và tỉnh Đồng Nai), thành phố Đồng Nai có 95 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 72 xã và 23 phường; trong đó có 67 xã, 21 phường hình thành sau sắp xếp và 7 đơn vị hành chính cấp xã không thực hiện sắp xếp), đời sống dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn thành phố Đồng Nai đứng trước cả cơ hội lẫn yêu cầu mới. Sự mở rộng không gian quản lý đặt ra nhu cầu tăng cường kết nối giữa các khu vực, nâng cao năng lực nắm tình hình từ cơ sở và bảo đảm việc thực hiện chính sách dân tộc, tôn giáo được triển khai thống nhất nhưng vẫn phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội của từng cộng đồng.

Đối với một địa bàn có nhiều tôn giáo, đông tín đồ và hệ thống cơ sở thờ tự đa dạng, công tác quản lý nhà nước không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn thủ tục hành chính. Quan trọng hơn là phải chủ động đối thoại, lắng nghe, giải thích chính sách, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh và tạo môi trường thuận lợi để các tổ chức, cá nhân tôn giáo hoạt động đúng pháp luật, gắn bó với dân tộc và đồng hành cùng địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội.

Trong quá trình ấy, việc nhận diện các biểu hiện lệch chuẩn cần được thực hiện với thái độ khách quan, thận trọng và có tính giáo dục. Mọi hành vi vi phạm phải được xem xét trên cơ sở bằng chứng, quy định pháp luật và bối cảnh cụ thể; tránh tình trạng quy chụp, định kiến hoặc đồng nhất một hiện tượng cá biệt với toàn bộ cộng đồng tôn giáo.

Tăng cường đối thoại, phát huy vai trò của chức sắc và tín đồ

Tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tôn giáo Chính phủ, Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã thông tin về chính sách, pháp luật tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay; đồng thời trao đổi chuyên đề về những biểu hiện lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Nội dung trao đổi giúp các đại biểu có thêm cơ sở nhận diện những vấn đề đang đặt ra trong đời sống tôn giáo và công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Từ thực tiễn đó, một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra là phát huy vai trò của chức sắc, chức việc, nhà tu hành và người có uy tín trong các cộng đồng tôn giáo. Đây là lực lượng có khả năng truyền đạt giáo lý, định hướng hành vi tín đồ, giải thích các quy định pháp luật và góp phần hình thành thái độ ứng xử phù hợp trong cộng đồng.

Khi được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và có phương pháp tiếp cận phù hợp, chức sắc, chức việc, nhà tu hành có thể trở thành cầu nối hiệu quả giữa chính quyền với tổ chức tôn giáo và tín đồ. Qua đó, những vấn đề phát sinh được trao đổi sớm hơn, các hiểu lầm được giải thích kịp thời và các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo được tổ chức nền nếp, đúng quy định.

Đối với đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, tôn giáo, kiến thức từ hội nghị cần được vận dụng linh hoạt vào thực tiễn cơ sở, nhất là trong công tác tuyên truyền, vận động, đối thoại và xử lý tình huống. Quản lý nhà nước hiệu quả không chỉ thể hiện ở khả năng phát hiện, xử lý vi phạm, mà còn ở năng lực phòng ngừa, hướng dẫn và tạo dựng niềm tin.

Hướng tới đời sống tín ngưỡng, tôn giáo hài hòa và bền vững

Giá trị sâu sắc của hội nghị không chỉ nằm ở một hoạt động tuyên truyền chuyên đề, đồng thời còn ở việc mở rộng không gian trao đổi giữa cơ quan quản lý, các tổ chức tôn giáo và những chủ thể trực tiếp tham gia đời sống tín ngưỡng, tôn giáo. Đây là cơ sở để tăng cường hiểu biết lẫn nhau, củng cố sự đồng thuận và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong thời gian tới, công tác tuyên truyền về nhận diện lệch chuẩn cần được triển khai thường xuyên, bằng nhiều hình thức dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng và đặc điểm từng địa bàn. Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông chính sách trên nền tảng số, xây dựng tài liệu hướng dẫn ngắn gọn, tổ chức các diễn đàn đối thoại và nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở.

Đối với thành phố Đồng Nai, việc kết hợp hài hòa giữa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy giá trị đạo đức - nhân văn của các tôn giáo và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước sẽ góp phần tạo dựng môi trường xã hội ổn định, nhân ái, kỷ cương. Khi niềm tin tôn giáo được tôn trọng, các biểu hiện lệch chuẩn được nhận diện bằng phương pháp khoa học và xử lý đúng quy định, tín ngưỡng, tôn giáo sẽ tiếp tục phát huy vai trò tích cực trong đời sống cộng đồng và sự nghiệp xây dựng, phát triển thành phố Đồng Nai…/.