Người có uy tín tham gia tuần tra biên giới cùng Bộ đội Biên phòng Buôn Đôn (Đắk Lắk)Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số - Lực lượng xã hội đặc thù
Trong lịch sử hình thành và phát triển của các dân tộc thiểu số (DTTS), luôn tồn tại những cá nhân có ảnh hưởng đặc biệt đối với cộng đồng. Họ là già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, chức sắc tôn giáo, nghệ nhân dân gian, trí thức tiêu biểu hay những người đi đầu trong lao động sản xuất… Bằng uy tín cá nhân được cộng đồng thừa nhận, họ có khả năng định hướng nhận thức, điều chỉnh hành vi xã hội và tạo dựng sự đồng thuận trong cộng đồng. Họ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với đồng bào DTTS; góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở. Những cá nhân này được gọi chung là Người có uy tín trong đồng bào DTTS.
Đề cao và nhằm phát huy vai trò của Người có uy tín trong đồng bào DTTS, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách dành riêng cho đối tượng này. Nổi bật là Quyết định số 12/2018/ QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/ QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg.
Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề mới, đó là: các hình thức giao tiếp và tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng; tác động của mạng xã hội ngày càng lớn; yêu cầu quyết liệt phải phát triển nhanh, bền vững kinh tế-xã hội, giảm nghèo, giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị ở vùng đồng bào DTTS… Để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thời cuộc, đòi hỏi uy tín của một cá nhân trong đồng bào DTTS không chỉ được hình thành từ các yếu tố truyền thống như tuổi tác, vị thế xã hội hay chức danh truyền thống mà phải gắn với năng lực, cách ứng xử, mức độ đóng góp và khả năng giải quyết hiệu quả những vấn đề cụ thể của cộng đồng. Song hành với những yêu cầu về chất lượng là sự cần thiết phải hoàn thiện chế độ, chính sách đãi ngộ đối với Người có uy tín.
Đáp ứng những đòi hỏi đó và nhằm phát huy hơn nữa vai trò của Người có uy tín trong tình hình mới, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 307/ NĐ-CP (Nghị định) quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người DTTS. Nghị định có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, thay thế Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg.
Những điểm mới đáng chú ý
Việc Chính phủ ban hành Nghị định ở cấp độ văn bản quy phạm pháp luật cao hơn là sự thay đổi về hình thức pháp lý để phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Nghị định có nhiều điểm mới đáng chú ý.(i) Theo các Quyết định 12/QĐ TTg, Quyết định 28/QĐ-TTg, Người có uy tín được lựa chọn từ thôn, bản, tổ dân phố và các đơn vị tương đương. Nghị định tiếp tục kế thừa cách lựa chọn này và bổ sung nội dung nguyên tắc “đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch”, nhằm nâng cao thực chất quyền làm chủ của cộng đồng dân cư.
(ii) Đối tượng lựa chọn Người có uy tín được mở rộng theo hướng coi trọng năng lực và đóng góp thực tế. Trước đây, Người có uy tín thường gắn với già làng, trưởng bản, người cao tuổi, trưởng dòng họ hoặc những người từng giữ chức vụ trong hệ thống chính trị và nghỉ hưu tại địa phương. Tuy nhiên, cùng với những thay đổi trong đời sống kinh tế - xã hội, những người được cộng đồng tín nhiệm ngày càng có xuất thân và vai trò đa dạng hơn. Họ có thể là Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Trưởng ban công tác mặt trận thôn, nhân sỹ, trí thức, doanh nhân, nghệ nhân, nhà giáo, người hành nghề chữa bệnh, nông dân, công nhân sản xuất giỏi, thanh niên tiêu biểu, chức sắc, chức việc, nhà tu hành trong các tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận… Như vậy, uy tín của một người không chỉ từ tuổi tác, chức vụ hay vị thế truyền thống, mà còn từ năng lực, cách sống và những đóng góp cụ thể của cá nhân đối với cộng đồng.
Nghị định cũng quy định Người có uy tín là người cư trú tại địa phương thay cho “cư trú hợp pháp tại Việt Nam” để tập trung vào các đối tượng sinh sống ngay tại địa bàn; Ưu tiên lựa chọn Người có uy tín là người DTTS để thuận tiện trong giao tiếp, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước tới đồng bào; Bổ sung tiêu chí “có khả năng tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước” do đây là một nhiệm vụ rất quan trọng đối với Người có uy tín và đáp ứng nguyện vọng của đồng bào là ngày càng cần những người vừa hiểu phong tục, tiếng nói, tâm lý của cộng đồng, vừa có hiểu biết và biết cách sử dụng kiến thức mới để giải quyết những vấn đề cụ thể đa dạng và phức tạp của cuộc sống.
(iii) Chính sách hỗ trợ về thông tin cho Người có uy tín có sự điều chỉnh quan trọng. Theo Quyết định 28/ QĐ-TTg, Người có uy tín được cấp (không thu tiền) một ấn phẩm báo của cơ quan ngôn luận thuộc cơ quan quản lý nhà nước hoạt động trong lĩnh vực dân tộc và công tác dân tộc và một tờ báo của địa phương. Sang Nghị định đã điều chỉnh thành Người có uy tín được cấp không thu tiền một ấn phẩm báo chí của cơ quan báo chí cấp trung ương có tôn chỉ, mục đích, nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền chuyên sâu về công tác dân tộc, chính sách dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo và một tờ báo của địa phương hoặc loại hình cung cấp thông tin khác do tỉnh quyết định. Quy định mới tạo ra hai tầng thông tin. Một tầng là thông tin chuyên sâu ở tầm quốc gia, được chuyển tải thông qua một cơ quan báo, tạp chí cấp Trung ương có chức năng, nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích, thông tin, tuyên truyền chuyên sâu về công tác dân tộc, chính sách dân tộc, tín ngướng, tôn giáo. Tầng thứ hai là thông tin của địa phương, gắn với những vấn đề cụ thể diễn ra trên địa bàn người có uy tín sinh sống. Cách thiết kế này hợp lý hơn khi Nhà nước đang nhìn nhận thông tin như một nguồn lực để Người có uy tín thực hiện tốt hơn vai trò của mình. Ngoài ra, Nghị định cho phép “Căn cứ vào điều kiện của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nghiên cứu, trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành các chính sách hỗ trợ về thông tin với số lượng, tần suất cao hơn; thông tin trên môi trường số hoặc các hình thức khác phù hợp”. Sở dĩ vậy là do Người có uy tín ngày nay phải làm việc trong môi trường Internet và mạng xã hội bùng nổ, khác hẳn phương thức thông tin truyền thống. Trong tình hình mới, không thể cung cấp thông tin cho họ bằng cách đơn thuần là gửi tài liệu để tự nghiên cứu, hoặc tổ chức một cuộc họp để tuyên truyền một chiều mà phải giúp họ biết cách nhận diện thông tin sai, cách kiểm chứng nguồn tin, cách giải thích vấn đề cho cộng đồng bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Đây là một yêu cầu mới nhưng rất thực tế đối với công tác dân vận ở cơ sở.
(iv) Chính sách hỗ trợ vật chất (thăm hỏi, tặng quà, hỗ trợ khi Người có uy tín hoặc gia đình gặp khó khăn do ốm đau, thiên tai, hỏa hoạn; đồng thời quy định việc gặp mặt, biểu dương, tôn vinh…) đối với Người có uy tín được điều chỉnh cao hơn. Mức quà Tết hoặc lễ hội truyền thống được nâng lên tối đa 1 triệu đồng/người/ lần, không quá 3 lần trong năm; các mức hỗ trợ khi ốm đau được quy định theo cấp điều trị… cho thấy Nhà nước rất quan tâm để Người có uy tín yên tâm thực hiện vai trò của mình.
(v) Nghị định đưa thẩm quyền công nhận phê duyệt danh sách Người có uy tín, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung Người có uy tín về Chủ tịch UBND cấp xã để phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mặt khác, cấp xã cũng là cấp chính quyền sát dân nhất nên việc đánh giá sẽ đúng với thực tế hơn .
