Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng: Cần phải xác định rõ nguyên nhân nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số để tìm ra giải pháp khắc phục hiệu quả

Sau hơn một năm chính thức đi vào hoạt động, đặc biệt là những tháng đầu năm 2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã đạt được những thành quả rất quan trọng.

Về công tác xây dựng thể chế và hoàn thiện hệ thống pháp luật, Bộ Dân tộc và Tôn giáo luôn xác định việc hoàn thiện thể chế là "nhiệm vụ then chốt" nhằm khơi thông các nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đồng bào tôn giáo. Công tác này không chỉ dừng lại ở việc soạn thảo, tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ mà còn là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "quản lý chặt" sang "quản lý hiệu quả", đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương. Bộ đã hoàn thành 100% nhiệm vụ được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao trong quý I năm 2026 cụ thể: (1) Xây dựng dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI; (2) Tổng kết việc thực hiện các chính sách dân tộc giai đoạn 2021-2025; tham mưu ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế các chương trình, chính sách dân tộc giai đoạn 2026-2030. Bộ ban hành 01 Thông tư phân cấp thẩm quyền giải quyết một số nhiệm vụ quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo. Xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ về Chỉ thị đẩy mạnh thực hiện Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Ban hành Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và đề án của Bộ năm 2026 với tổng số 16 văn bản, đề án, nhiệm vụ cần xây dựng, thực hiện. Bộ thực hiện phân cấp, phân quyền và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Về triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, vận hành hệ thống dữ liệu lớn, xử lý văn bản trên trục liên thông quốc gia; triển khai hệ thống giải quyết thủ tục hành chính kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia. Đồng thời xây dựng bộ chỉ số phục vụ chỉ đạo, điều hành trên môi trường điện tử nhằm giảm thủ tục giấy tờ. Tiếp tục thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 14/01/2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo xây dựng 02 cơ sở dữ liệu chuyên ngành: (1) Cơ sở dữ liệu về tôn giáo, đến nay đã hoàn thành 09/09 quy trình, 21/21 chức năng, cơ bản hoàn thành số hóa, chuẩn hóa, thu thập, tạo lập dữ liệu (cấp Trung ương quản lý); (2) Cơ sở dữ liệu về dân tộc, gồm cơ sở dữ liệu về các dân tộc thiểu số; đào tạo, bồi dưỡng lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng; kết quả khoa học, công nghệ lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng; xây dựng, số hóa cơ sở dữ liệu về dân tộc, thành phần dân tộc các dân tộc Việt Nam.

Về thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, Bộ Dân tộc và Tôn giáo tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 124/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Ngoài việc phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền của cơ quan Trung ương và địa phương, Nghị định đã quy định việc cắt giảm, đơn giản hóa 78 thủ tục hành chính trong lĩnh vực dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Bên cạnh đó, Bộ đã công khai và nhập dữ liệu 118 thủ tục hành chính nội bộ lên Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Về thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia, ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030. Bộ chủ động rà soát, hoàn thiện các quy định triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: 2026-2030), bảo đảm đồng bộ, kịp thời, thúc đẩy giải ngân và phát huy hiệu quả nguồn lực ngay từ đầu kỳ.

Trong lĩnh vực an sinh xã hội, Bộ đã tổng hợp ý kiến các cơ quan liên quan, trình Thủ tướng xem xét mở rộng đối tượng hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát đối với nạn nhân chất độc da cam/dioxin thế hệ F2, bảo đảm tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Liên quan đến việc cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung báo cáo, hiện nay Bộ đang giải quyết 21 thủ tục trên tổng số 56 thủ tục. Nếu thực hiện yêu cầu cắt giảm xuống dưới 30%, thì phải cắt giảm khoảng 6 thủ tục, tuy nhiên, trong thực tế có nhiều thủ tục cần được cân nhắc kỹ trước khi thực hiện cắt giảm.

Bàn về phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang cho rằng, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm các thủ tục được đơn giản hóa, phù hợp với đặc thù của vùng khó khăn, nhất là trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh. Theo Bộ trưởng Nguyễn Đình Khang, trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng thông thoáng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho địa phương triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia.

Tại buổi làm việc, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, các đơn vị chức năng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính đã báo cáo về tình hình triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình Mục tiêu quốc gia) và những vướng mắc trong thực hiện. 

Theo Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang, trong quá trình thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia, có một vấn đề tuy chưa phát sinh ngay, nhưng nếu không tính toán từ sớm giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Dân tộc và Tôn giáo thì sẽ phát sinh vướng mắc. Đó là vấn đề đối ứng nguồn lực khi phân bổ vốn. Đối với các hợp phần do Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, đối tượng chủ yếu là các xã nghèo, tỉnh nghèo, điều kiện kinh tế - xã hội còn rất khó khăn, nên cơ chế đối ứng cần được thiết kế khác với cơ chế của Chương trình xây dựng nông thôn mới. Bộ trưởng cho rằng, nếu áp dụng chung một tiêu chí phân bổ và một mức đối ứng như nhau, thì các địa phương nghèo sẽ rất khó thực hiện. Đặc biệt, khi xây dựng cơ chế cần tính toán đến mục tiêu cuối cùng của chương trình, đó là giải quyết những nhu cầu thiết yếu nhất của người dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại buổi làm việc, đại diện Văn phòng Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp… phát biểu ý kiến trao đổi về các công tác: quản lý nhà nước về tôn giáo; hoàn thiện hệ thống pháp luật; cải cách hành chính, chuyển đổi số; đơn giản hóa thủ tục hành chính trong quá trình thực hiện phân cấp theo chính quyền địa phương hai cấp; việc thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững… và đưa ra các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn khi triển khai các chương trình tại địa phương.

Thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo cần tập trung triển khai thực hiện có hiệu quả 6 nhiệm vụ trọng tâm:

Thứ nhất, tập trung hoàn thiện thể chế và hệ thống pháp luật. Phó Thủ tướng coi đây là nhiệm vụ hàng đầu. Bộ phải rà soát lại toàn bộ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của đơn vị mình; nhận diện đầy đủ những nội dung còn thiếu để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật. Theo Phó Thủ tướng, ngoài việc đang sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, trong thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện các luật liên quan đến lĩnh vực dân tộc, giảm nghèo, Chương trình Mục tiêu quốc gia và các văn bản quy định chi tiết.

“Các nghị định, thông tư phải chặt chẽ, cụ thể, dễ hiểu, dễ làm, dễ thực hiện. Không thể để tình trạng cơ quan ban hành văn bản, nhưng cấp dưới lại lúng túng khi thực hiện”, Phó Thủ tướng yêu cầu.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẩn trương triển khai các nhiệm vụ theo Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước - pv)  tại buổi gặp mặt các học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số tiêu biểu; trong đó có nhiệm vụ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện chính sách đối với học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số. Đây là nhiệm vụ rất quan trọng, cần thiết phải xây dựng thể chế đủ mạnh để giải quyết căn cơ vấn đề học tập, chế độ chính sách cho thanh niên dân tộc thiểu số phát huy tài năng, đóng góp cho sự nghiệp phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần xây dựng đất nước.

Thứ hai, Phó Thủ tướng đề nghị triển khai hiệu quả các chính sách xã hội, giáo dục và việc làm cho đồng bào. Đi sâu vào thực trạng đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã có những chia sẻ đầy trăn trở về nguyên nhân gốc rễ của cái nghèo. Dẫn chứng từ thực tế tại Gia Lai trước kia có tới 23 nghìn hộ nghèo mà đa số là do thiếu đất sản xuất. Theo Phó Thủ tướng, việc thiếu công ăn việc làm và tư liệu sản xuất không chỉ khiến đời sống khó khăn mà còn tạo kẽ hở cho các thế lực xấu lợi dụng, lôi kéo. Do đó, giải quyết đất ở, đất sản xuất theo quy định của Luật Đất đai là yêu cầu cấp thiết. Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần phải xác định rõ nguyên nhân nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số để tìm ra giải pháp khắc phục hiệu quả.

Bên cạnh đó, nút thắt về vốn và kỹ thuật cũng cần được tháo gỡ đồng bộ. Về nguồn vốn, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cần phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Chính sách xã hội để đảm bảo đồng bào tiếp cận được nguồn vốn vay kịp thời khi có nhu cầu để đầu tư, phát triển sản xuất. Về kỹ thuật, không để xảy ra tình trạng đồng bào có đất, có vốn nhưng không biết trồng cây gì, nuôi con gì. Cần phải hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, xây dựng các mô hình canh tác hiệu quả để giúp người dân thoát nghèo thực chất. Phó Thủ tướng lưu ý cần thay đổi cách tiếp cận trong việc thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia, không  chỉ tập trung vào tiến độ, tỷ lệ giải ngân mà quan trọng hơn là hiệu quả của nguồn vốn đầu tư.  Nghiên cứu xây dựng các đề án tạo việc làm, phát triển dịch vụ và kết nối du lịch cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.  Các giải pháp đưa ra phải hướng tới việc thoát nghèo bền vững, không để tình trạng thoát nghèo, sau đó lại tái nghèo.

Thứ ba, kiên quyết cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Phó Thủ tướng khẳng định, theo chỉ đạo của Chính phủ, các bộ phải giảm số lượng thủ tục xuống dưới 30%. Vì vậy, cần mạnh dạn rà soát, đề xuất phương án cắt giảm.

Thứ tư, theo dõi sát và nắm chắc tình hình cơ sở. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo phải theo dõi sát diễn biến tại các địa bàn phức tạp, nhạy cảm. Cần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, thường xuyên nắm bắt tình hình đời sống người dân và hoạt động tôn giáo để kịp thời có phản ứng chính sách phù hợp, không được chủ quan, không để xảy ra điểm nóng bất ngờ.

Thứ năm, nâng cao hiệu quả Chương trình Mục tiêu quốc gia. Phó Thủ tướng chỉ đạo rà soát lại việc đầu tư trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Mục tiêu cuối cùng là giải quyết được những nhu cầu tối thiểu và căn bản nhất của dân: đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, y tế và giáo dục. Cần tránh tình trạng "việc dễ thì làm, việc khó thì bỏ", chỉ tập trung "kè sông, kè suối, làm đường" cho đẹp mà không tạo ra sinh kế thực tế cho người dân.

Thứ sáu, chú trọng công tác cán bộ và phân cấp, phân quyền. Theo Phó Thủ tướng, việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một bước cải cách lớn, chắc chắn sẽ phát sinh bất cập. Đặc biệt, hiện nay đội ngũ cán bộ ở cơ sở có sự chênh lệch về năng lực, kinh nghiệm. Do đó, cần rà soát lại việc phân cấp, phân quyền để phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng lưu ý ngành cần làm tốt hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền. Việc tuyên truyền phải đúng trọng tâm, dễ hiểu để đồng bào hiểu rõ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, từ đó tạo sự đồng thuận cao trong việc thực thi pháp luật về dân tộc, tín ngưỡng và tôn giáo.

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng mong rằng Bộ Dân tộc và Tôn giáo sẽ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, quyết liệt hơn nữa trong việc thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước, tạo niềm tin cho đồng bào các dân tộc thiểu số trên cả nước.