Hoạt động tôn giáo trên không gian mạngNhu cầu điểm tựa tinh thần thời đại số
TS. Nguyễn Thu Trà (Trường Đại học Hà Nội) nhận định, thế hệ trẻ hiện đại đối mặt với nhiều áp lực tâm lý như: hội chứng sợ bỏ lỡ, áp lực đồng lứa, sự mơ hồ về tương lai và tình trạng bất ổn sức khỏe tinh thần. Trong bối cảnh đó, không gian tôn giáo số xuất hiện như một “vùng an toàn” giúp họ cân bằng cảm xúc.
Khác với trước đây, khi con người thường tìm đến tôn giáo lúc trải qua biến cố lớn ở đời thực, giới trẻ ngày nay tiếp cận tôn giáo từ những giao thoa cảm xúc rất nhỏ trên mạng. Một video ngắn giảng về lòng tha thứ, một trích dẫn kinh điển thiết kế đồ họa ấn tượng hay buổi phát sóng trực tiếp cầu nguyện… đều có thể chạm tới tâm tư của người trẻ lúc cô đơn.
Trải nghiệm tâm linh cá nhân hóa và thẩm mỹ hóa
TS. Lê Thị Liên (Khoa Nhân học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, khác với các thế hệ trước tiếp nhận tôn giáo theo truyền thống gia đình, giới trẻ trên không gian mạng thể hiện tính chủ động cao qua tâm lý thử nghiệm và lựa chọn.
Nhờ thuật toán đề xuất, một người trẻ có thể buổi sáng nghe bài giảng thiền Phật giáo để giải tỏa căng thẳng, buổi chiều đọc trích dẫn Kinh Thánh lấy động lực làm việc và buổi tối trải nghiệm các phương pháp chữa lành. Họ không còn xem tôn giáo là hệ thống giáo lý cứng nhắc, mà coi đó là công cụ tinh thần linh hoạt để xây dựng phong cách sống và tìm kiếm sự bình yên.
Bên cạnh đó, các thực hành tôn giáo được số hóa về mặt thẩm mỹ để thu hút giới trẻ. Những cơ sở tôn giáo quay bằng flycam hùng vĩ, nhạc thiền hay thánh ca phối theo phong cách Lofi/ Ambient, cùng các ứng dụng tụng kinh có giao diện bắt mắt… đã đánh trúng thị hiếu yêu thích cái đẹp và sự tiện lợi. Yếu tố này giúp tôn giáo trở nên thời thượng, xóa bỏ định kiến chỉ dành cho người lớn tuổi.
Tác động của tôn giáo trên không gian mạng vừa mở ra cơ hội lan tỏa giá trị nhân văn, vừa tiềm ẩn nguy cơ lệch chuẩn trong giới trẻSức hút từ sự kết nối ẩn danh
Đại đức Thích Thanh Dần (Hải Phòng) chia sẻ, một khía cạnh tâm lý nổi bật là nhu cầu kết nối nhưng vẫn giữ khoảng cách an toàn. Trong đời thực, việc đến cơ sở tôn giáo truyền thống đôi khi tạo tâm lý e ngại về nghi lễ hay sự đánh giá xung quanh.
Không gian mạng giải quyết rào cản này bằng tính cộng đồng ẩn danh. Giới trẻ có thể tham gia nhóm cầu nguyện, diễn đàn thảo luận dưới một biệt danh. Tại đây, họ dễ dàng bộc lộ tổn thương hay băn khoăn về đức tin mà không sợ bị phán xét, tạo ra hiệu ứng trị liệu tâm lý mạnh mẽ.
Mặt trái tâm lý và nguy cơ lệch chuẩn
ThS. Hoàng Thị Thu (Giảng viên Khoa Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang) cảnh báo những rủi ro tâm lý khi giới trẻ tiếp cận tôn giáo qua mạng. Một là, sự mập mờ giữa tôn giáo chính thống và các hình thức bói toán, buôn bán vật phẩm tâm linh trực tuyến (bùa hộ mệnh, đá phong thủy…) dễ khiến người trẻ sa vào tâm lý thụ động, trông chờ vào lực lượng siêu nhiên. Hai là, thuật toán gợi ý có thể dẫn dắt người trẻ sa vào các hội nhóm tôn giáo biến tướng, tà đạo hoặc tư tưởng cực đoan. Ba là, việc tiếp cận qua các video 15-30 giây dễ tạo tâm lý ngộ nhận đã hiểu sâu sắc giáo lý, dẫn đến lối thực hành bề nổi thay vì chuyển hóa trong nhận thức và hành vi.
Có thể nói, tác động của tôn giáo trên không gian mạng vừa mở ra cơ hội lan tỏa giá trị nhân văn, vừa tiềm ẩn nguy cơ lệch chuẩn. Để nâng cao sức đề kháng cho giới trẻ, cần đồng bộ các giải pháp. Thứ nhất, giáo dục định hướng. Nâng cao tư duy phản biện và kỹ năng chọn lọc thông tin cho giới trẻ khi tiếp cận nội dung tâm linh trên mạng. Thứ hai, đổi mới truyền thông chính thống: Khuyến khích các tổ chức tôn giáo chính thống chủ động đổi mới phương thức truyền thông, đưa giáo lý chân chính tiệm cận với ngôn ngữ giới trẻ. Thứ ba, tăng cường quản lý. Xây dựng môi trường mạng lành mạnh, kịp thời ngăn chặn các hành vi lợi dụng tín ngưỡng để truyền bá tà đạo, thương mại hóa tâm linh.
