Tết Độc lập của người Mông

Người Mông ở Việt Nam có trên 1,5 triệu người, sinh sống tập trung tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Trong đời sống văn hóa của người Mông, ngoài tết truyền thống của dân tộc diễn ra trước Tết Nguyên đán khoảng một tháng, Tết Độc lập được xem là một trong những ngày hội lớn nhất trong năm.

Theo lời kể của nhiều bậc cao niên, từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, đồng bào Mông đã coi đây là cột mốc mở ra cuộc đời mới và dành cho ngày này vị trí đặc biệt, với đầy đủ ý nghĩa của một ngày đoàn tụ, vui hội và hướng về cội nguồn.

Là cộng đồng từng có lịch sử di cư lâu dài, luôn đề cao tinh thần tự do và khát vọng tự chủ; trải qua nhiều thế kỷ sinh sống trên vùng núi cao, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, từng chịu nhiều tầng áp bức của thực dân, phong kiến, người Mông cảm nhận rất rõ những giá trị mà độc lập mang lại. Đối với họ, đó là dấu mốc mở ra cuộc sống mới, được sống trong hòa bình, tự do, được học chữ, được làm chủ vận mệnh và có cơ hội phát triển như các dân tộc khác. Bởi vậy, ngày Quốc khánh được người Mông kỷ niệm bằng tất cả lòng biết ơn và niềm tự hào, rồi dần dần chuyển hóa thành ngày Tết Độc lập.

Đã là Tết thì không khí phải tưng bừng, phấn khởi. Ở những vùng có đông đồng bào Mông sinh sống, ngày tết là ngày hội văn hóa đặc sắc với những phiên chợ đông vui, tiếng khèn réo rắt, những cuộc ném pao giao duyên, các trò chơi dân gian nối tiếp suốt nhiều ngày.

Một trong những địa điểm mừng Tết Độc lập tưng bừng nhất là tỉnh Sơn La. Ở Sơn La, dân tộc Mông chiếm khoảng 15% dân số. Dịp Tết Độc lập, các địa phương đều tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao rất sôi nổi. Vui nhất là ở Mộc Châu - một địa danh du lịch nổi tiếng. Đồng bào dù ở bản xa đến đâu cũng nô nức xuống núi, kéo về nơi tổ chức lễ hội. Ai cũng mặc bộ trang phục truyền thống thật đẹp, nụ cười rạng rỡ, tay bắt mặt mừng, thổi khèn, múa hát giữa rừng cờ đỏ sao vàng... để thể hiện niềm hạnh phúc, tạo nên bức tranh văn hóa đặc biệt sống động.

Sức sống của Tết Độc lập còn được nuôi dưỡng bởi tính cố kết cộng đồng rất cao của người Mông. Hơn 20 năm trở lại đây, Tết Độc lập của người Mông ở Mộc Châu đã có thêm người Mông ở vùng Việt Bắc, Thanh Hóa, Nghệ An và cả bên Lào sang chơi giao lưu, kết bạn. Các dân tộc Thái, Mường, Kinh, Dao, Khơ-mú... ở các bản lân cận cũng kéo về vui Tết cùng bà con. Dần dần, Tết Độc lập trở thành tết chung, thấm đẫm tình đoàn kết của đồng bào các dân tộc vùng cao. Đối với lớp trẻ, đây còn là ngày hội của tình yêu, nơi tiếng khèn và quả pao trở thành cầu nối của những mối nhân duyên mới.

Trong khi đó, vào ngày này ở Thanh Hóa, các gia đình mổ trâu, lợn, gà dâng lễ cúng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổ tiên. Nhiều bản, đồng bào còn góp thực phẩm mở tiệc ăn mừng, rồi nhảy múa, ca hát, tăng thêm tình đoàn kết, gắn bó cộng đồng - ông Lầu Minh Pó, xã Pù Nhi cho biết.

Trên những bản làng của người Mông hôm nay vẫn đang vang lên lời ca dạt dào cảm xúc: “Đây rừng núi lưng đèo người Mèo ca hát/ Sao còn sáng trên trời người Mèo ơn Đảng/ Bao đời nay sống nghèo lam lũ/Nay cuộc sống dân Mèo từ đây sáng rồi/ Nhớ ơn Đảng đưa tới, ta từ nay ấm no, không bỏ rẫy đốt nhà, mà lang thang nghèo suốt đời/ Từ nay dân Mèo sống chung, bản Mèo vui trong tiếng khèn, người Mèo ơn Đảng suốt đời” trong nhạc phẩm “Người Mèo ơn Đảng” của nhạc sĩ Thanh Phúc. Giai điệu ấy là tiếng lòng tha thiết của một dân tộc luôn hướng về Đảng, về Bác Hồ mỗi dịp mừng đất nước nở hoa độc lập, kết trái tự do.