Thái Nguyên nỗ lực tháo gỡ "điểm nghẽn" để nâng cao hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia

Ngày 23/7 vừa qua, Đoàn công tác liên ngành của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính do ông Hà Việt Quân, Chánh Văn phòng Dân tộc và Miền núi (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) làm Trưởng đoàn đã làm việc với UBND tỉnh Thái Nguyên về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 1719) giai đoạn 2021-2025, đồng thời kiểm tra tình hình triển khai Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT.

Tiếp và làm việc với đoàn có ông Nông Quang Nhất, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên cùng lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan.

Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, đời sống đồng bào từng bước cải thiện

Theo báo cáo của UBND tỉnh Thái Nguyên, sau 5 năm triển khai Chương trình MTQG 1719, nhiều mục tiêu quan trọng đã đạt được, góp phần cải thiện đáng kể điều kiện sống của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hiện toàn tỉnh có 82/92 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 36 xã khu vực III - những địa bàn còn nhiều khó khăn cần ưu tiên nguồn lực đầu tư.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm còn 4,32%, hộ cận nghèo còn 3,35%. Riêng trong đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 9,41% và hộ cận nghèo còn 6,23%.

Đây là kết quả của việc triển khai đồng bộ nhiều dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình MTQG 1719, trong đó ưu tiên đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển sinh kế và nâng cao chất lượng các dịch vụ xã hội cơ bản.

Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã đầu tư xây dựng 1.380 công trình hạ tầng thiết yếu; duy tu, bảo dưỡng 637 công trình đã được đầu tư từ các năm trước nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng lâu dài.

Lĩnh vực giáo dục tiếp tục được quan tâm với 44 công trình trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú được xây dựng và nâng cấp, góp phần cải thiện điều kiện học tập của học sinh vùng sâu, vùng xa.

Đối với nước sinh hoạt, tỉnh đã xây dựng 98 công trình cấp nước tập trung phục vụ 8.649 hộ dân, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 7.849 hộ gia đình. Bên cạnh đó, 10 dự án sắp xếp, ổn định dân cư được tập trung triển khai, từng bước giúp người dân ổn định nơi ở, hạn chế nguy cơ thiên tai và tạo điều kiện phát triển sản xuất.

Song song với đầu tư hạ tầng, các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, tạo sinh kế tiếp tục được triển khai, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững cho người dân.

Công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số đã góp phần giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Đất ở, đất sản xuất vẫn là "nút thắt" lớn

Bên cạnh những kết quả đạt được, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên cũng chỉ ra nhiều chỉ tiêu khó hoàn thành. Theo ông Vũ Việt Dũng, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thái Nguyên, phần lớn những chỉ tiêu chưa đạt đều là những nội dung cần nhiều thời gian, nguồn lực và điều kiện thực tế để triển khai. Trong đó, khó khăn lớn nhất vẫn là thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở và đất sản xuất. Mặc dù tỉnh đã ưu tiên bố trí nguồn lực, song thực tế nhiều địa phương không còn quỹ đất để giao cho người dân theo quy định.

Đồng quan điểm, ông Dương Hữu Bường, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thái Nguyên cho rằng đây là một trong những nội dung khó nhất của Chương trình MTQG 1719, không chỉ riêng với Thái Nguyên mà còn là thực trạng chung của nhiều địa phương miền núi.

Để tháo gỡ khó khăn, tỉnh đang nghiên cứu giải pháp hỗ trợ đất xen ghép nhằm tận dụng tối đa quỹ đất hiện có, hạn chế tình trạng thiếu đất sản xuất. Đồng thời, trong giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên dự kiến ban hành cơ chế hỗ trợ với mức cao hơn quy định chung của Trung ương.

Theo đó, mức hỗ trợ dự kiến gồm 60 triệu đồng/hộ để mua đất sản xuất; 80 triệu đồng/hộ xây mới nhà ở và 40 triệu đồng/hộ sửa chữa nhà ở, qua đó tạo điều kiện để các hộ dân có nơi ở ổn định, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.

Quyết tâm đẩy nhanh tiến độ giải ngân

Một trong những nội dung được đoàn công tác đặc biệt quan tâm là tiến độ giải ngân nguồn vốn chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025 sang năm 2026. Theo báo cáo, đến ngày 16/7/2026, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn chuyển nguồn của các Chương trình MTQG trên địa bàn tỉnh mới đạt khoảng 31%.

Để bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân trong năm 2026, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt. Theo đó, các sở, ngành và địa phương phải thực hiện chế độ báo cáo tiến độ hằng tuần thay vì hằng tháng như trước đây. Kết quả giải ngân cũng sẽ được đưa vào hệ thống đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ (KPI) của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị nhằm tăng cường trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, Sở Tài chính được giao làm cơ quan thường trực chung trong công tác điều phối, tham mưu điều hành nguồn vốn, bảo đảm tháo gỡ kịp thời các khó khăn phát sinh.

Phát biểu tại buổi làm việc, bà Nông Thị Hiền, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên cho biết, tỉnh đã chủ động rà soát toàn bộ các khoản vốn mà địa phương không có khả năng triển khai để thu hồi, điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu thực hiện tại Kỳ họp chuyên đề HĐND tỉnh ngày 9/3/2026.

Theo bà Hiền, trong thời gian tới, Sở Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp hướng dẫn các xã hoàn thiện hồ sơ, thủ tục nhằm bảo đảm việc triển khai nguồn vốn được thông suốt, đúng quy định.

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Nông Quang Nhất cho biết những khó khăn hiện nay tập trung ở các nội dung hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, đào tạo nghề và sắp xếp ổn định dân cư. Theo ông, nhiều địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn có tỷ lệ hộ nghèo cao, kết cấu hạ tầng còn thiếu đồng bộ, nhu cầu đầu tư rất lớn trong khi nguồn lực của địa phương còn hạn chế.

Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, cân đối nguồn vốn đối ứng, tập trung ưu tiên những công trình, dự án có tác động trực tiếp đến đời sống người dân nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030.

Chuẩn bị kỹ cho giai đoạn 2026-2030

Qua kiểm tra thực tế, đoàn công tác đánh giá Thái Nguyên là một trong những địa phương triển khai sớm các chủ trương của Trung ương đối với Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030.

Ông Hoàng Trọng Nghĩa, Văn phòng Điều phối Chương trình MTQG (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị tỉnh tiếp tục nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp hơn đối với các địa bàn đặc biệt khó khăn, nhất là 37 xã khu vực phía Bắc thuộc tỉnh Bắc Kạn (cũ). Đồng thời, tỉnh cần khẩn trương rà soát danh mục các dự án, ưu tiên bố trí nguồn lực cho những công trình đã hoàn thiện thủ tục đầu tư, có tính khả thi cao để triển khai ngay trong năm 2026, tránh tình trạng chậm tiến độ ngay từ đầu giai đoạn.

Ông Đặng Tiến Hùng, Phó Chánh Văn phòng Dân tộc và Miền núi (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) cũng đề nghị tỉnh tập trung cao cho nhiệm vụ giải ngân vốn chuyển nguồn trong năm 2026, đồng thời sớm ban hành các văn bản hướng dẫn, đặc biệt là quy định liên quan đến hỗ trợ nhà ở và đất ở để các địa phương có căn cứ triển khai thống nhất.

Đánh giá chung về kết quả triển khai của Thái Nguyên, ông Hà Việt Quân, Chánh Văn phòng Dân tộc và Miền núi (Bộ Dân tộc và Tôn giáo), ghi nhận tỉnh là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương đối với Chương trình MTQG giai đoạn mới.

Theo ông, việc ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu đã mang lại hiệu quả rõ nét. Phần lớn các công trình sau đầu tư đều phát huy tốt công năng, đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026-2030, tỉnh sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới như sự chênh lệch về điều kiện phát triển giữa các địa bàn, yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý, cân đối giữa đầu tư hạ tầng với phát triển sinh kế, thích ứng thiên tai và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã.

Đặc biệt, ông Hà Việt Quân nhấn mạnh yêu cầu phải thay đổi tư duy từ "đầu tư xây dựng" sang "đầu tư gắn với quản lý, vận hành bền vững". Hiệu quả của Chương trình MTQG không chỉ được đánh giá bằng số lượng công trình hoàn thành mà còn ở khả năng khai thác, duy trì và phát huy giá trị của các công trình trong nhiều năm sau khi đưa vào sử dụng.

Thực tế cho thấy, không ít địa phương vẫn gặp khó khăn trong bố trí kinh phí bảo dưỡng, dẫn đến công trình xuống cấp, giảm hiệu quả phục vụ người dân. Vì vậy, Trưởng đoàn công tác đề nghị tỉnh Thái Nguyên quan tâm bố trí nguồn lực cho công tác quản lý, vận hành và bảo dưỡng ngay từ giai đoạn lập dự án; đồng thời xác định rõ đơn vị quản lý, cơ chế vận hành và nguồn kinh phí duy tu sau đầu tư. Chỉ khi các công trình được khai thác hiệu quả, vận hành bền vững và gắn với nhu cầu thực tiễn của người dân, Chương trình MTQG mới thực sự phát huy giá trị, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.