Triển khai Chương trình MTQG 417: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa nguồn lực về cơ sở

Hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo nền tảng triển khai

Theo báo cáo quý III/2026 của Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương cơ bản được hoàn thiện. Công tác kiện toàn bộ máy chỉ đạo, điều phối, hướng dẫn chuyên môn, tập huấn và xây dựng kế hoạch được triển khai, tạo tiền đề để các địa phương tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Đến tháng 9/2026, cả 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phân loại nhóm xã; 32 địa phương ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách; 31 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới. Tuy nhiên, số địa phương ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình mới đạt 26/34 tỉnh, thành phố.

Bên cạnh việc cụ thể hóa các quy định chung, một số địa phương đã chủ động xây dựng đề án, chính sách gắn với điều kiện thực tế, tập trung phát triển sản phẩm OCOP, kinh tế tuần hoàn, du lịch nông thôn; hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và đất sinh hoạt cộng đồng cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Những kết quả bước đầu cho thấy công tác chuẩn bị đang được triển khai trên diện rộng. Dù vậy, giữa việc hoàn thiện các điều kiện về cơ chế, tổ chức và chuyển hóa nguồn lực thành kết quả cụ thể vẫn còn khoảng cách. Các mục tiêu liên quan trực tiếp đến phát triển hạ tầng, cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chưa có chuyển biến rõ nét như kỳ vọng.

Đẩy nhanh giải ngân, tháo gỡ vướng mắc từ cơ sở

Khó khăn trong tổ chức thực hiện xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Năm 2026 là năm đầu triển khai Chương trình trong giai đoạn mới, đồng thời các địa phương vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phạm vi Chương trình rộng, liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực và nhóm đối tượng, trong khi khối lượng cơ chế, chính sách cần cụ thể hóa tương đối lớn, khiến một số địa phương, nhất là cấp xã, còn lúng túng.

Tiến độ ban hành văn bản và kiện toàn bộ máy triển khai giữa các địa phương chưa đồng đều. Một số nơi chưa hoàn thành việc kiện toàn Ban Chỉ đạo, ban hành kế hoạch thực hiện, quy định về phân bổ ngân sách, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới và các văn bản thuộc thẩm quyền. Những chậm trễ này tác động trực tiếp đến quá trình triển khai nhiệm vụ tại cơ sở.

Đáng chú ý, việc đưa nguồn vốn vào thực hiện vẫn là một trong những điểm nghẽn. Tính đến ngày 31/8/2026, tổng số vốn ngân sách Trung ương đã làm thủ tục kéo dài theo quy định sang năm 2026 là hơn 19.020 tỷ đồng, gồm hơn 7.246 tỷ đồng vốn đầu tư công và hơn 11.774 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đối với Chương trình xây dựng nông thôn mới, vốn đầu tư công ngân sách Trung ương giải ngân khoảng 338,18 tỷ đồng, đạt 29% kế hoạch; kinh phí thường xuyên giải ngân khoảng 158,5 tỷ đồng, tương đương 16,5% kế hoạch.

Theo đánh giá của Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, việc giải ngân nguồn vốn thuộc giai đoạn 2021 - 2025 được phép kéo dài sang năm 2026 còn chậm. Một số địa phương gặp vướng mắc trong rà soát, xác định đối tượng thụ hưởng và xác định phần kinh phí cần tiếp tục thực hiện. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân mà còn làm chậm quá trình triển khai các nhiệm vụ, dự án đã được bố trí nguồn lực.

Bên cạnh đó, năng lực quản lý và tổ chức thực hiện ở cơ sở chưa đồng đều. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và chế độ báo cáo chưa được hoàn thiện thống nhất; phương pháp tổng hợp, chất lượng và thời điểm cung cấp số liệu giữa các cơ quan, địa phương còn khác nhau. Đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện Chương trình, nhất là ở cấp xã và địa bàn khó khăn, cần tiếp tục được hướng dẫn, bồi dưỡng nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu công việc.

Tập trung nguồn lực cho những tháng cuối năm

Trước những hạn chế trên, nhiệm vụ trọng tâm trong quý IV/2026 là chuyển mạnh từ khâu chuẩn bị sang tổ chức thực hiện, đồng thời xử lý những vướng mắc đang cản trở tiến độ của Chương trình.

Các địa phương cần khẩn trương hoàn thiện kế hoạch và văn bản thuộc thẩm quyền; rà soát các dự án, nhiệm vụ được giao, xác định rõ đối tượng thụ hưởng và kinh phí cần tiếp tục thực hiện. Việc tháo gỡ khó khăn phải gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục tiêu, đúng đối tượng và theo quy định.

Cùng với đẩy nhanh tiến độ giải ngân, công tác hướng dẫn, tập huấn cần tiếp tục được tăng cường, nhất là đối với đội ngũ cán bộ cấp xã và những địa bàn còn nhiều khó khăn. Việc hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và thống nhất chế độ báo cáo cũng là yêu cầu cần thiết để nâng cao chất lượng theo dõi, đánh giá và kịp thời phát hiện những vướng mắc phát sinh.

Hiệu quả của Chương trình không chỉ được đo bằng số lượng văn bản đã ban hành hay tỷ lệ giải ngân, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nguồn lực thành công trình thiết yếu, sinh kế ổn định và cơ hội phát triển cho người dân. Vì vậy, việc khắc phục những điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện sẽ là yếu tố quan trọng để Chương trình từng bước phát huy hiệu quả, tạo chuyển biến thực chất trong xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi./.