Sự ra đời của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được ký mở tại Hà Nội vào cuối tháng 10/2025 (gọi tắt là Công ước Hà Nội), không chỉ là một dấu mốc pháp lý quốc tế, mà còn là một thông điệp mạnh mẽ: thế giới cần một trật tự kỹ thuật số nhân văn, nơi an ninh mạng và quyền con người được bảo vệ hài hòa, cùng hướng tới sự phát triển bền vững.
AN NINH MẠNG – TỪ KỸ THUẬT ĐẾN AN NINH CON NGƯỜI
Nếu như trước đây, an ninh mạng được hiểu là bảo vệ hệ thống máy tính, dữ liệu, hạ tầng kỹ thuật, thì ngày nay, phạm vi ấy đã mở rộng đến tận từng cá nhân. Mỗi người dùng Internet giờ đây vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa là tác nhân tiềm ẩn nguy cơ trong không gian mạng toàn cầu.
Theo các báo cáo quốc tế, mỗi ngày có hàng chục nghìn vụ tấn công mạng, hàng tỷ dữ liệu cá nhân bị thu thập hoặc rò rỉ. Các hành vi lừa đảo, phát tán mã độc, tống tiền, xâm nhập dữ liệu… không còn là hiện tượng đơn lẻ mà là những chiến dịch có tổ chức, xuyên biên giới, gây hậu quả kinh tế, chính trị nghiêm trọng.
Từ thực tiễn đó, Công ước Hà Nội ra đời như một hành lang pháp lý quốc tế đầu tiên mang tính toàn diện để phòng, chống tội phạm mạng. Văn kiện đề cao sự hợp tác đa phương, chia sẻ thông tin, hỗ trợ điều tra, nâng cao năng lực của các quốc gia trong xử lý tội phạm công nghệ cao, những hành vi có thể đe dọa đến ổn định quốc gia, trật tự xã hội và an ninh con người.
Không chỉ dừng lại ở biện pháp kỹ thuật, Công ước còn thể hiện một tầm nhìn chính trị, nhân văn sâu sắc: an ninh mạng không thể tách rời quyền con người. Một không gian mạng chỉ thật sự an toàn khi con người được sống, được làm việc, được bày tỏ và được bảo vệ trong khuôn khổ của pháp luật, trong tinh thần tôn trọng phẩm giá và tự do.
Lễ mở ký Công ước của Liên Hợp quốc về chống tội phạm mạng diễn raQUYỀN CON NGƯỜI TRONG KHÔNG GIAN SỐ
Kỷ nguyên số đã mở ra không gian tự do thông tin chưa từng có, nơi mỗi công dân có thể kết nối, chia sẻ và sáng tạo không giới hạn, nhưng đồng thời, nó cũng làm lung lay những khái niệm truyền thống về tự do, riêng tư và trách nhiệm.
Quyền riêng tư, một trong những quyền cơ bản của con người, nay trở thành thách thức lớn khi mọi hành vi trực tuyến đều để lại “dấu vết số”. Dữ liệu cá nhân, từ thông tin sức khỏe, vị trí, tài chính đến cảm xúc bị thu thập, phân tích, thương mại hóa mà không phải lúc nào người dùng cũng nhận biết hay kiểm soát được.
Bên cạnh đó, quyền tự do ngôn luận trong không gian mạng đang đối diện với hai chiều lực, như: một mặt, nó mở rộng quyền bày tỏ ý kiến và tiếp cận thông tin; mặt khác, nó cũng trở thành công cụ bị lợi dụng để lan truyền thông tin sai lệch, kích động thù hận, xâm hại danh dự, nhân phẩm cá nhân và gây rối an ninh quốc gia.
Chính vì vậy, Công ước Hà Nội khẳng định rõ: đấu tranh chống tội phạm mạng không đồng nghĩa với hạn chế quyền tự do, mà là tạo nền tảng để các quyền ấy được thực thi an toàn, có trách nhiệm và phù hợp với pháp luật quốc tế. Bảo vệ an ninh mạng, suy cho cùng, là bảo vệ con người, cả về vật chất lẫn tinh thần, trong một thế giới đang ngày càng phụ thuộc vào công nghệ.
TỪ TẦM NHÌN TOÀN CẦU ĐẾN HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA
Việc Việt Nam được chọn làm nơi mở ký Công ước là sự ghi nhận vai trò và uy tín của đất nước trong cộng đồng quốc tế. Từ nhiều năm qua, Việt Nam đã xây dựng hệ thống pháp luật và chính sách toàn diện về an ninh mạng, an toàn thông tin, chuyển đổi số và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Luật An ninh mạng năm 2018, Nghị định bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2023 và Chiến lược an ninh mạng quốc gia đến năm 2030 là những trụ cột quan trọng, khẳng định quan điểm: bảo vệ an ninh mạng là bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian số, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp trong môi trường mạng.
Sự kiện Công ước Hà Nội càng khẳng định tư duy chủ động, tích cực của Việt Nam trong việc đưa các giá trị an ninh, nhân quyền, phát triển vào cùng một trục chính sách. Trong đó, con người vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể của quá trình chuyển đổi số toàn diện.
HƯỚNG TỚI MỘT KHÔNG GIAN MẠNG NHÂN VĂN, AN TOÀN VÀ BỀN VỮNG
Kỷ nguyên số không thể thiếu công nghệ, nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người. Công ước Hà Nội, xét đến cùng, là lời nhắc nhở thế giới rằng: mọi tiến bộ kỹ thuật phải đi cùng tiến bộ xã hội, mọi hành động bảo vệ an ninh phải đặt con người ở trung tâm.
Để làm được điều đó, các quốc gia cần cam kết xây dựng môi trường số minh bạch, có trách nhiệm, khuyến khích đối thoại, tôn trọng khác biệt và bảo vệ quyền được sống an toàn, quyền được thông tin đúng đắn của mọi công dân.
Việt Nam, với vai trò chủ nhà của Công ước, có cơ hội trở thành hình mẫu về phát triển an ninh mạng gắn với nhân quyền, vừa góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia, vừa thúc đẩy hợp tác quốc tế vì một không gian mạng hòa bình, ổn định và đáng tin cậy.
Có thể nói, Công ước Hà Nội không chỉ là văn kiện quốc tế về chống tội phạm mạng; đó còn là tuyên ngôn cho một trật tự kỹ thuật số mới, nơi an ninh mạng và quyền con người cùng song hành, bổ trợ lẫn nhau.
Trong thế giới phẳng của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng không còn là vấn đề của riêng chính phủ hay doanh nghiệp, mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi người dân với hành vi, nhận thức và ý thức pháp luật của mình, chính là mắt xích quan trọng để bảo vệ quyền tự do, danh dự và nhân phẩm con người trên không gian mạng.
Khi ngọn đuốc của Công ước Hà Nội được thắp lên, thế giới đã cùng gửi đi một thông điệp: Công nghệ có thể thay đổi thế giới, nhưng chỉ có con người, với lương tri, pháp quyền và tình nhân ái, mới quyết định thế giới ấy an toàn, công bằng và bền vững ra sao./.
