Những người con Phật với tinh thần gắn kết đạo và đời

Ngôi chùa, trái tim của phum sóc

Với người Khmer ở tỉnh An Giang, cuộc đời một con người từ khi cất tiếng khóc chào đời đến khi trở về với cát bụi đều gắn liền với ngôi chùa. Tuy nhiên, điểm đặc sắc nhất không nằm ở những giáo lý cao siêu mà ở việc ngôi chùa đảm nhận vai trò của một trung tâm cộng đồng đa năng. Đến với các ngôi chùa như Xà Tón hay chùa Hang dễ dàng bắt gặp hình ảnh các sư sãi không chỉ tụng kinh niệm Phật mà còn là những người thầy dạy chữ, những nghệ nhân gìn giữ hồn cốt dân tộc. Chùa không chỉ là nơi thờ phụng, mà còn là trường học dạy chữ Khmer, dạy đạo đức làm người và là nơi hội họp để bàn chuyện khuyến nông, xây dựng cầu đường... Sự gắn kết này chặt chẽ đến mức khó có thể phân định đâu là ranh giới giữa sinh hoạt tôn giáo và sinh hoạt đời thường.

Sư sãi, người dẫn dắt tinh thần

Trong đời sống cộng đồng người Khmer, các vị sư sãi có uy tín tuyệt đối. Họ không biệt lập trong chốn thiền môn mà luôn đồng hành cùng chính quyền và người dân trong mọi biến động của đời sống. Tinh thần gắn kết này thể hiện rõ nhất qua vai trò thuyết khách và người hòa giải của các vị sư già, các vị lục cả. Khi trong phum sóc có mâu thuẫn gia đình hay tranh chấp đất đai, người dân thường tìm đến sư trụ trì. Bằng giáo lý từ bi và sự am hiểu phong tục, tập quán, luật pháp, các sư sãi đã hóa giải những xung đột, giữ gìn sự bình yên cho xóm làng.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, sư sãi tại các chùa Khmer ở tỉnh An Giang đã trở thành những nhân tố tích cực trong phong trào xây dựng nông thôn mới. Hình ảnh những vị sư cùng phật tử đi vận động quyên góp xây nhà tình thương, làm đường bê tông hay tuyên truyền về vệ sinh môi trường đã trở nên quen thuộc. Ở đó, đạo pháp không tách rời khỏi trách nhiệm xã hội; Tu hành chính là phụng sự nhân sinh.

Gắn kết đạo và đời

Tinh thần gắn kết đạo - đời của đồng bào Khmer còn được thể hiện rõ qua các lễ hội truyền thống như Chôl Chnăm Thmây, Sen Dolta hay Ok Om Bok. Tại lễ hội Sen Dolta (lễ cúng ông bà), tinh thần hiếu đạo của Phật giáo được cụ thể hóa bằng những mâm cơm dâng cúng Tổ tiên, bằng sự sum họp gia đình. Đặc sắc nhất là lễ hội đua bò Bảy Núi, một hoạt động gắn liền với nghi thức nông nghiệp và các ngôi chùa Khmer. Trước đây, các đôi bò đua chính là bò của nhà chùa hoặc bò của dân làng đem đến giúp chùa cày ruộng. Cuộc đua vừa là lời tạ ơn trời đất cho mùa màng bội thu, vừa là dịp để sư sãi và phật tử cùng hòa chung tiếng hò reo, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.

Trong bối cảnh hội nhập, tinh thần gắn kết này lại càng được phát huy mạnh mẽ để bảo tồn văn hóa dân tộc. Các ngôi chùa Khmer ở An Giang hiện nay là nơi lưu giữ những bộ kinh trên lá buông quý giá, là nơi duy trì các đội nhạc ngũ âm, điệu múa Chhay-dăm. Chính nhờ sự gắn kết bền bỉ giữa nhà chùa và người dân, văn hóa Khmer không bị hòa tan. Người trẻ đến chùa không chỉ để cầu an, mà để học cách viết chữ của dân tộc mình, học cách chơi nhạc cụ truyền thống. Ngôi chùa trở thành nơi dòng chảy văn hóa được chuyển giao thế hệ một cách tự nhiên và bền vững nhất.

Đồng hành cùng dân tộc, hướng tới tương lai