Phục dựng nghi lễ cúng máng nước của người Mnông ở Trà Leng

Sáng 25/10, Bảo tàng thành phố Đà Nẵng phối hợp với UBND xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng tổ chức khai mạc chương trình phục dựng Lễ cúng máng nước của đồng bào Mnông. Hoạt động nhằm bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường sinh thái gắn với đời sống và sinh kế của người dân địa phương.

Phát biểu tại chương trình, ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng thành phố Đà Nẵng khẳng định: Di sản văn hóa không chỉ tồn tại trong tư liệu, sách vở mà còn được lưu giữ qua ký ức cộng đồng, thực hành nghi lễ và những tri thức được trao truyền giữa các thế hệ. Trong đó, Lễ cúng máng nước phản ánh đời sống tâm linh, tinh thần cố kết cộng đồng và quan niệm coi trọng nguồn nước của người Mnông.

Tái hiện nghi lễ, trao truyền giá trị văn hóa

Lễ cúng máng nước được phục dựng theo không gian văn hóa liên hoàn, gắn với mối quan hệ giữa con người, rừng núi và nguồn nước. Các nghi thức diễn ra tại bốn không gian chính, gồm: thượng nguồn, dòng chảy và máng nước, hạ nguồn - nhà làng và không gian cộng đồng.

Tại thượng nguồn, nghi thức cúng tạ ơn thể hiện lòng biết ơn và ước vọng được các đấng thiêng liêng che chở, bảo vệ nguồn nước. Không gian dòng chảy và máng nước tái hiện sự kết nối từ đầu nguồn đến sinh hoạt của dân làng. Tiếp đó, các nghi thức tại hạ nguồn - nhà làng gửi gắm mong ước về cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi, cộng đồng đoàn kết. Chương trình khép lại với nghi thức ghi nhận, bàn giao máng nước cùng các hoạt động giao lưu văn hóa, ẩm thực.

Thông qua việc tái hiện trình tự thực hành nghi lễ, chương trình tạo điều kiện để các già làng, nghệ nhân và người am hiểu phong tục trực tiếp trình diễn, chia sẻ tri thức truyền thống. Đây cũng là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục, tập quán của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ và tiếp nối di sản văn hóa.

Việc phục dựng không đơn thuần là tái hiện một nghi lễ dân gian mà còn góp phần khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, làm rõ những giá trị được hình thành và bồi đắp trong quá trình người Mnông gắn bó với môi trường tự nhiên.

Bảo tồn di sản gắn với bảo vệ nguồn nước

Trong đời sống của người Mnông, Lễ cúng máng nước là nghi lễ tín ngưỡng có ý nghĩa quan trọng, thể hiện lòng tri ân tổ tiên, những người đã ngã xuống trên mảnh đất Trà Leng, đồng thời gửi gắm mong ước về sự bình an, no đủ và cuộc sống thuận hòa của dân làng.

Từ ý nghĩa đó, chương trình phục dựng góp phần khơi dậy trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ rừng đầu nguồn, duy trì nguồn nước sạch và gìn giữ môi trường sinh thái. Những giá trị văn hóa truyền thống qua đó được kết nối với yêu cầu phát triển bền vững, bởi nguồn nước không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn trực tiếp bảo đảm đời sống và hoạt động sản xuất của người dân.

Theo ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, cộng đồng giữ vai trò trung tâm trong bảo tồn di sản văn hóa. Vì vậy, cùng với phục dựng nghi lễ, việc ghi chép, tư liệu hóa và lưu giữ tri thức dân gian có ý nghĩa thiết thực, tạo cơ sở để di sản tiếp tục được thực hành và trao truyền trong đời sống đương đại.

Thời gian tới, Bảo tàng thành phố Đà Nẵng sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu và cộng đồng để khảo sát, sưu tầm, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể. Những tư liệu thu thập được sẽ phục vụ nghiên cứu, trưng bày, giáo dục di sản và giới thiệu văn hóa các dân tộc thiểu số đến công chúng thông qua các hoạt động chuyên đề, Không gian Ngày hội Di sản tại bảo tàng.

Thông qua chương trình, những giá trị đặc sắc trong đời sống văn hóa của người Mnông được giới thiệu rộng rãi hơn, góp phần tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng bản sắc văn hóa giữa các dân tộc. Đây cũng là cơ sở để địa phương nghiên cứu phát huy tiềm năng du lịch cộng đồng theo hướng gắn phát triển kinh tế với bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường./.