Rộn ràng đón mừng lễ hội Ka-tê của đồng bào Chăm ở Lâm Đồng

Sức sống di sản và khát vọng bình an

Lễ hội Ka-tê là sự kiện văn hóa - tôn giáo có ý nghĩa linh thiêng đặc biệt đối với đồng bào Chăm theo đạo Bà-la-môn. Đây là dịp để cộng đồng thành kính tưởng nhớ các vị thần linh, các bậc tiền nhân có công mở cõi, truyền dạy nghề nghiệp, đồng thời gửi gắm ước nguyện về một năm "mưa thuận gió hòa", mùa màng bội thu, gia đạo an yên và vạn vật sinh sôi.

Trải qua chiều dài lịch sử, lễ hội Ka-tê đã vượt ra khỏi phạm vi một nghi thức tôn giáo đơn thuần để trở thành biểu tượng kết nối cộng đồng, thắt chặt tình đại đoàn kết giữa các dân tộc anh em. Từ nhiều tuần trước ngày hội chính, không khí chuẩn bị đã rộn ràng khắp 9 xã tập trung đông đồng bào Chăm sinh sống (Tuy Phong, Liên Hương, Bắc Bình, Hồng Thái, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận, Tân Thành, Sơn Mỹ và Tánh Linh).

Từ trong nhà ra tới ngoài ngõ, các bà, các mẹ tất bật chuẩn bị những món ăn truyền thống thơm phức; các nghệ nhân lão thành cùng lực lượng thanh niên hăng say tập luyện từng giai điệu kèn Saranai, nhịp trống Paranưng và các điệu múa quạt uyển chuyển. Quá trình chuẩn bị này chính là phương thức trao truyền di sản tự nhiên và bền vững nhất, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu và tự hào về cội nguồn dân tộc mình.

Sự kết hợp hài hòa giữa lễ nghiêm trang và hội rộn rã

Lễ hội Ka-tê năm nay diễn ra trong 4 ngày (từ 9 đến 12/10), tập trung tại hai không gian văn hóa trọng điểm là Quần thể di tích tháp Pô Sah Inư và Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm.

Tờ mờ sáng, các chức sắc tôn giáo trong tà áo lễ trắng tinh khôi cùng đồng bào Chăm thành kính tiến hành nghi lễ mở cửa tháp, tắm tượng thần, dâng y trang và cúng cầu an theo phong tục cổ truyền. Mùi trầm hương thơm nồng hòa cùng tiếng xướng lễ rì rầm tạo nên không gian linh thiêng, đâm sâu vào tâm khảm người dự hội.

Ngay sau nghi thức dâng lễ, không gian quanh tháp cổ bùng nổ với các hội thi nghệ thuật truyền thống như thổi kèn Saranai, trang trí nghệ thuật mâm Thổ-la đơm trầu và Cổ bồng đơm trái cây. Các trò chơi dân gian như thi đội nước vượt chướng ngại vật, bịt mắt đập niêu... gợi nhớ lại kỹ năng lao động và tập quán sinh hoạt quý báu của cư dân Chăm qua nhiều thế hệ.

Mùa nhớ trong lòng du khách và hành trình đưa di sản vào du lịch

Không chỉ có ý nghĩa với người địa phương, lễ Ka-tê còn gieo vào lòng du khách phương xa những hoài niệm bâng khuâng. Tiếng trống Paranưng dồn dập, sắc phục áo dài Chăm thướt tha quấn khăn viền rực rỡ của các thiếu nữ cùng tấm lòng hiếu khách của bà con Chăm làm thấm đượm tình xóm làng vào lòng người thưởng lãm.

Đặc biệt, định hướng phát triển du lịch di sản hiện đại đã mở ra nhiều không gian trải nghiệm thực tế cho công chúng. 

Trong những ngày diễn ra lễ hội, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng phối hợp với Bảo tàng Cổ vật Mũi Né, phường Mũi Né giới thiệu khoảng 100 hiện vật tiêu biểu cùng hình ảnh quý, tư liệu về tháp Chăm trên địa bàn tỉnh. Những hiện vật, hình ảnh không chỉ là dấu tích của quá khứ mà còn giúp du khách hình dung rõ hơn về đời sống tín ngưỡng, nghệ thuật, kiến trúc và kỹ thuật của cư dân Chăm qua các thời kỳ. 

Ông Nguyễn Ngọc Ẩn, Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Mũi Né (phường Mũi Né, tỉnh Lâm Đồng) cho biết, thông qua hiện vật, hình ảnh và tư liệu mà bảo tàng mang đến không gian lễ hội, tôi hi vọng sẽ giúp di sản được tiếp cận theo cách trực quan hơn. Người dân và du khách vừa có thể hòa mình vào không khí Ka-tê, vừa tìm hiểu những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với cộng đồng Chăm.

Tại Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm, xã Bắc Bình diễn ra hoạt động văn hóa dân gian Chăm. Bên cạnh nghi thức cúng mừng Ka-tê theo tập tục truyền thống tại gian thờ thần Shiva, tại lễ hội còn dành không gian cho học sinh thực hành viết chữ Chăm truyền thống.

Không chỉ xem và nghe, người dân và du khách còn được trực tiếp trải nghiệm nặn gốm thủ công, thử dệt thổ cẩm, tập làm bánh Gừng truyền thống, giao lưu văn hóa dân gian Chăm, thưởng thức dân ca, dân vũ, dân nhạc Chăm; tham quan Đền thờ Pô Nit, làng gốm Chăm Bình Đức, hòa mình vào các trò chơi dân gian.

Gắn kết du lịch biển đảo, mở rộng không gian tham quan di sản kết nối với chuỗi hành trình du lịch biển, giúp di sản Ka-tê trở thành điểm nhấn văn hóa độc đáo thu hút du khách trong và ngoài nước. 

Khẳng định đường lối dân tộc, tôn giáo đúng đắn

Sự đầm ấm, trọn vẹn của lễ hội Ka-tê những năm gần đây là minh chứng sinh động cho đời sống kinh tế - xã hội ngày càng nâng cao của đồng bào Chăm, đồng thời khẳng định sự quan tâm sâu sắc cùng chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước.

Việc tổ chức lễ hội Ka-tê quy mô, bài bản không chỉ bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mà còn góp phần thiết thực vào công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.