Tháng Ba - Mùa hoa gạo thắp lửa trời

Từ Tuyên Quang, Cao Bằng sang đến Lạng Sơn… hoa gạo xuất hiện bên triền núi đá tai mèo, cạnh những ngôi nhà trình tường nhuốm màu thời gian. Cây không cần lá xanh làm nền. Khi hoa nở, cả tán cây rực đỏ, nổi bật giữa không gian khoáng đạt của núi rừng. Từng cánh hoa dày, mọng, rơi xuống như những đốm lửa nhỏ, phủ lên lối mòn, mái ngói, thậm chí cả nắp capo của những đoàn xe du lịch.

Nhiều năm trở lại đây, hình ảnh hoa gạo nở rộ bên dòng Nho Quế, dưới chân đèo Mã Pí Lèng ở Tuyên Quang hay trên các cung đường lên Mẫu Sơn ở Lạng Sơn được chia sẻ rộng rãi trên báo chí và mạng xã hội. Không ít du khách chọn du lịch vùng cao vào tháng Ba để “săn” được khoảnh khắc ngắm nhìn từng bông gạo xoay tít trong gió rơi xuống như những chiếc chong chóng đỏ rực lấp lánh, như hàng ngàn đốm lửa nhỏ chao liệng. Vẻ đẹp ấy có sức thôi thúc rất riêng vì nó rất ngắn ngủi. Hoa chỉ rộ trong vài tuần, rồi lặng lẽ rụng hết, trả lại thân cây dáng vẻ mộc mạc quanh năm. Lỡ hẹn một mùa, phải chờ thêm một vòng quay của đất trời mới lại được ngắm nhìn những khoảnh khắc hiếm hoi như thế.

Trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Tày, Nùng, Dao, Mông…, cây gạo gắn với ký ức làng bản. Dưới tán cây gạo cổ thụ đầu bản, người già từng kể chuyện, trẻ nhỏ từng nô đùa, trai gái từng hò hẹn. Sắc đỏ hoa gạo tượng trưng cho sự sinh sôi, cho sự khởi đầu. Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển kinh tế du lịch như hiện nay, chính nền tảng văn hóa ấy mở ra một hướng đi mới cho nhiều địa phương, đó là biến mùa hoa gạo thành sản phẩm du lịch đặc trưng, có tổ chức, có câu chuyện, có chiều sâu.

Tại một số xã ở tỉnh Tuyên Quang, ý tưởng tổ chức lễ hội hoa mộc miên đang được thử nghiệm ở quy mô cộng đồng, gắn với bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ, với nhiều hoạt động phong phú, đa dạng, như: Thi trình diễn trang phục các dân tộc; trình diễn thổi và múa khèn Mông; thi địu ngô leo núi chinh phục rừng mộc miên. Ngoài ra, còn có nhiều hoạt động dành cho du khách tham quan, trải nghiệm, như: Chụp ảnh rừng hoa mộc miên; tham gia trồng cây mộc miên tạo cảnh quan phục vụ lễ hội... Không gian ẩm thực ở lễ hội sử dụng chính hoa gạo làm nguyên liệu. Từ món giản đơn là bông hoa gạo tươi chấm muối ớt, món nộm hoa gạo thanh mát đến các món cao cấp, gây thương nhớ cho du khách, như: nhụy hoa gạo xào thịt trâu, thịt bò, thịt lợn gác bếp; hoa gạo hầm chân giò, đuôi lợn… Vị ngọt của thịt, vị giòn lạ miệng của hoa gạo quyện cùng các loại rau củ trong món ăn tạo nên một trải nghiệm ẩm thực thú vị, vừa lạ vừa gợi nhắc truyền thống. Không gian lễ hội còn có thể gắn với những cuộc thi nhiếp ảnh, vẽ ký họa, sáng tác thơ lấy cảm hứng từ mộc miên đỏ lửa để thu hút giới trẻ, nghệ sĩ, blogger…

Ở góc độ kinh tế du lịch, tháng Ba là khoảng giao mùa, chưa phải cao điểm du lịch như mùa lúa chín hay mùa hoa tam giác mạch đã có thương hiệu từ lâu. Vì vậy, nếu có thể định vị mùa hoa gạo như một sản phẩm riêng biệt sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú, phân bổ lại dòng khách, giảm áp lực lên những thời điểm quá tải. Kết hợp tour caravan, trekking, nhiếp ảnh… mùa hoa gạo hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn mới trong chiến lược phát triển du lịch bền vững của các địa phương vùng miền núi phía Bắc.

Tuy nhiên, phát triển phải đi cùng bảo tồn. Hoa gạo đẹp vì nó thuộc về không gian tự nhiên và làng bản. Nếu những bãi đất trống dưới gốc cây bị bê tông hóa, nếu rác thải phủ kín mỗi cuối tuần thì “lửa trời tháng Ba” sẽ mất đi sự hấp dẫn, thậm chí sớm biến mất, chỉ còn trong ký ức.

Hoa gạo chỉ nở một lần trong năm. Hoa gạo rụng xuống là lúc báo hiệu mùa xuân kết thúc. Giữa nền trời xanh của miền núi cao, những chùm hoa đỏ lộng lẫy đủ sức khiến người ta quyết định lên đường. Tháng Ba - thiên nhiên và cảnh sắc vùng cao đang mời gọi. Phần còn lại phụ thuộc vào cách các địa phương giữ gìn và kể câu chuyện về mùa hoa gạo sao cho chân thành, có trách nhiệm và đủ sức lay động lòng người...