Chuyển đổi số trong ngành giáo dục tại tỉnh Sơn La đang diễn ra mạnh mẽ và toàn diện, với sự đầu tư đáng kể vào cơ sở hạ tầng công nghệ và nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên…Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Văn Chiến, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La cho rằng: Giáo dục luôn được xem là lĩnh vực chịu tác động sâu sắc nhất của chuyển đổi số. Nếu trước đây khoảng cách địa lý, điều kiện hạ tầng và sự thiếu hụt nguồn học liệu là những rào cản lớn đối với giáo dục miền núi thì ngày nay, công nghệ số đang từng bước tháo gỡ những nút thắt ấy. Tại tỉnh Sơn La, một trong những tỉnh miền núi có diện tích rộng, địa hình chia cắt và đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống (gồm Thái, Mông, Kinh, Xinh Mun, Mường, La Ha, Kháng, Hoa, Tày, Lào, Khơ-mú…), chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào dạy học, đặc biệt đang trở thành giải pháp chiến lược để nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới quản trị và tạo cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng cho mọi học sinh.
Bước ngoặt của quá trình này được đánh dấu bằng Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 31/8/2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La về chuyển đổi số tỉnh Sơn La giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Trên cơ sở đó, tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo chuyển đổi số, ban hành nhiều kế hoạch triển khai trong từng lĩnh vực, trong đó giáo dục được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên, bởi đầu tư cho giáo dục số cũng chính là đầu tư cho nguồn nhân lực số trong tương lai.
Khác với cách tiếp cận chỉ tập trung vào trang thiết bị, tỉnh Sơn La lựa chọn chuyển đổi số theo hướng đồng bộ, kết hợp giữa hạ tầng công nghệ, dữ liệu số, đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao năng lực số của đội ngũ giáo viên. Mục tiêu không chỉ là đưa công nghệ vào lớp học mà còn xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số, trong đó người học, giáo viên, nhà trường và cơ quan quản lý được kết nối trên cùng một nền tảng dữ liệu.
Và đặc biệt là việc từng bước xây dựng mô hình trường học thông minh. Nhiều cơ sở giáo dục đã được đầu tư phòng học thông minh với màn hình tương tác, máy chiếu, hệ thống mạng tốc độ cao, học liệu điện tử và phần mềm hỗ trợ giảng dạy. Thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua sách giáo khoa giấy, học sinh có thêm cơ hội khai thác kho học liệu số, bài giảng đa phương tiện và các tài nguyên học tập trực tuyến, giúp việc tiếp thu kiến thức trở nên trực quan và sinh động hơn.
Việc ứng dụng công nghệ cũng làm thay đổi vai trò của giáo viên. Từ vị trí chủ yếu truyền đạt kiến thức, giáo viên dần trở thành người tổ chức, hướng dẫn và khơi gợi năng lực tự học của học sinh. Các bài giảng điện tử, video minh họa, mô phỏng trực quan và phần mềm kiểm tra trực tuyến giúp bài học trở nên hấp dẫn, đồng thời khuyến khích học sinh chủ động khám phá kiến thức thay vì chỉ ghi nhớ thụ động.
Tỉnh Sơn La hiện có hơn 600 trường mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Và dự kiến sau sắp xếp, sẽ còn 590 cơ sở giáo dục. Theo đó, giảm 5 đơn vị trường mầm non, 10 trường tiểu học, 11 trường THCS, 1 trường liên cấp, đồng thời thành lập mới một số trường liên cấp và trường THPT Theo đó, đối với một tỉnh miền núi như Sơn La, nơi nhiều điểm trường nằm cách xa trung tâm hàng chục kilômét, chuyển đổi số còn tạo điều kiện để thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục. Thông qua các nền tảng hội nghị trực tuyến, giáo viên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng sâu, vùng xa có thể tham gia tập huấn chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp mà không phải di chuyển nhiều ngày như trước. Những chuyên đề giảng dạy, hội thảo chuyên môn hay các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ đều có thể tổ chức trực tuyến, tiết kiệm đáng kể thời gian và kinh phí.
Song song với đổi mới phương pháp dạy học, công tác quản trị giáo dục cũng đang được số hóa mạnh mẽ. Hệ thống quản lý trường học, sổ điểm điện tử, học bạ điện tử và các phần mềm quản lý dữ liệu học sinh được triển khai rộng rãi, góp phần giảm đáng kể khối lượng hồ sơ giấy, nâng cao tính chính xác và minh bạch trong quản lý. Phụ huynh có thể theo dõi kết quả học tập, quá trình rèn luyện và trao đổi với giáo viên thông qua các nền tảng số, tạo nên sự kết nối chặt chẽ hơn giữa gia đình và nhà trường. Đây cũng là định hướng được Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích trong quá trình chuyển đổi số toàn ngành.
Đồng thời, một kết quả ghi nhận khác là định hướng xây dựng Trung tâm Điều hành giáo dục thông minh (IOC). Khi được kết nối đồng bộ với cơ sở dữ liệu ngành, IOC sẽ hỗ trợ theo dõi, phân tích và dự báo các chỉ số giáo dục theo thời gian thực, từ quy mô trường lớp, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất đến chất lượng học tập của học sinh. Điều này giúp các cấp quản lý đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào báo cáo hành chính truyền thống.
Tuy nhiên, chuyển đổi số trong giáo dục ở tỉnh Sơn La không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Giá trị lớn nhất nằm ở sự thay đổi trong tư duy quản lý và phương pháp giáo dục. Nếu công nghệ chỉ được sử dụng như một công cụ trình chiếu thì hiệu quả sẽ rất hạn chế. Nhưng khi giáo viên biết khai thác học liệu số, thiết kế hoạt động học tập tương tác và khuyến khích học sinh tự nghiên cứu, công nghệ sẽ trở thành động lực đổi mới thực sự…
Thực tế cũng cho thấy, quá trình chuyển đổi số ở tỉnh Sơn La vẫn đối mặt với không ít khó khăn, tồn tại. Địa hình chia cắt khiến việc đầu tư hạ tầng viễn thông đến các điểm trường vùng sâu, vùng xa còn nhiều thách thức. Một bộ phận giáo viên lớn tuổi chưa thật sự thành thạo công nghệ. Chênh lệch về điều kiện tiếp cận thiết bị học tập giữa các vùng vẫn tồn tại, đặc biệt ở những gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
Chính vì vậy, bên cạnh đầu tư hạ tầng, tỉnh Sơn La đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên thông qua các chương trình tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ trong giảng dạy. Đây được xem là yếu tố quyết định, bởi dù hệ thống công nghệ hiện đại đến đâu cũng chỉ phát huy hiệu quả khi người thầy làm chủ được công nghệ và biết chuyển hóa công nghệ thành giá trị sư phạm.
Bên cạnh những kết quả đạt được của chuyển đổi số trong giáo dục, việc thiếu thốn về cơ sở vật chất cũng như đội ngũ giáo viên ở các trường, điểm trường vùng sâu, vùng xa đang là bài toán nan giải đối với ngành giáo dục tỉnh Sơn LaTiến sĩ Hoàng Thị Hương, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ: Nếu xét ở góc nhìn lâu dài, chuyển đổi số trong giáo dục còn góp phần hình thành thế hệ công dân số. Học sinh được học kiến thức, đồng thời còn được rèn luyện kỹ năng khai thác thông tin, tư duy số, làm việc nhóm trên môi trường trực tuyến, sử dụng dữ liệu an toàn và có trách nhiệm. Đây là những năng lực thiết yếu trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.
Đối với tỉnh Sơn La, nơi hơn một nửa dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chuyển đổi số trong giáo dục còn mang ý nghĩa thu hẹp khoảng cách phát triển. Khi học sinh ở vùng cao, miền núi được tiếp cận cùng một kho học liệu, cùng cơ hội học tập như học sinh ở đô thị, khoảng cách về chất lượng giáo dục sẽ từng bước được rút ngắn. Và đó không chỉ là mục tiêu của ngành giáo dục, đặc biệt còn là nền tảng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ sự phát triển bền vững của địa phương.
Hành trình chuyển đổi số trong giáo dục chắc chắn còn nhiều việc phải làm, nghiên cứu triển khai bài bản, khoa học và có những giải pháp căn cơ phù hợp với điều kiện của địa phương... Hạ tầng cần tiếp tục được hoàn thiện, dữ liệu phải được liên thông, đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng thường xuyên và các mô hình trường học thông minh cần được nhân rộng. Nhưng những kết quả bước đầu cho thấy, tỉnh Sơn La đang đi đúng hướng khi đặt người học ở vị trí trung tâm của mọi đổi mới.
Từ những lớp học nơi vùng cao, miền núi đến hệ thống quản trị giáo dục hiện đại, chuyển đổi số đang từng ngày làm thay đổi diện mạo giáo dục ở tỉnh Sơn La. Đó không chỉ là sự thay đổi về công nghệ, đặc biệt còn là sự thay đổi về nhận thức, tư duy phát triển, về cách dạy, cách học và cách quản lý. Khi mỗi học sinh đều có cơ hội tiếp cận tri thức số, mỗi giáo viên đều làm chủ công nghệ và mỗi nhà trường đều vận hành trên nền tảng dữ liệu, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng để tỉnh Sơn La xây dựng một nền giáo dục hiện đại, công bằng và thích ứng với yêu cầu phát triển của thời đại mới./.
