Ruộng bậc thang ở Xà PhìnBuổi sáng ở bản, sương mù phủ dày trên mái nhà, tiếng gà gáy vọng từ đầu bản tới cuối bản, xen lẫn tiếng trẻ con gọi nhau í ới. Trong làn khói bếp vờn quanh, người phụ nữ Dao mặc áo chàm đỏ, đeo khăn thêu rực rỡ, chuẩn bị cơm sáng cho chồng con trước khi ra nương. Một nhịp sống chậm rãi, yên bình đến lạ - thứ bình yên mà ở phố thị chẳng dễ tìm.
Người Dao ở Xà Phìn sống quây quần, gắn bó như một đại gia đình. Họ vẫn giữ trọn nếp nhà truyền thống, bếp lửa giữa gian, khung cửi dệt lanh nơi góc nhà, tiếng trống vang trong mỗi lễ hội… Mùa xuân, lễ cấp sắc, lễ nhảy lửa, lễ cầu mùa được tổ chức trang trọng, vừa là tín ngưỡng, vừa là cách người dân gửi gắm lòng biết ơn với đất trời. Ở đây, văn hóa không nằm trong viện bảo tàng, mà sống cùng nhịp thở mỗi ngày.
Bản Xà Phìn nhỏ bé, nhưng chứa đựng trong đó cả kho tàng văn hóa phong phú của người Dao. Những tấm vải thổ cẩm đỏ, đen, vàng được dệt tỉ mỉ từ đôi tay người phụ nữ bản, không chỉ là vật dụng sinh hoạt mà còn là biểu tượng của lòng kiên trì và khéo léo. Nghề dệt, nghề nhuộm, nghề thêu ở đây vẫn được truyền từ mẹ sang con, như sợi dây nối liền quá khứ và hiện tại.
Giữa núi rừng miền biên cương, người dân Xà Phìn vẫn kiên cường bám đất, bám rừng, làm nương, trồng ngô, trồng sắn, chăn nuôi dê, ong mật. Dẫu cuộc sống còn khó khăn, nhưng ai đến đây cũng dễ cảm nhận được sự hiền hậu, chân chất trong nụ cười của họ. “Người Xà Phìn ít của nhưng nhiều tình”, anh Tương Văn Thành - một chủ homestay ở Bản Xà Phìn nói, giọng chậm rãi, ánh mắt ánh lên niềm tự hào. “Cái quý nhất của chúng tôi là tình đoàn kết, là giữ được cái nếp Dao cha ông để lại”.
Vài năm gần đây, Xà Phìn bắt đầu đón những đoàn khách phương xa. Họ đến để ngắm cảnh núi rừng, để tìm hiểu đời sống người Dao, để tận hưởng cảm giác “sống chậm” giữa thiên nhiên, giữa đời thực. Một số hộ gia đình đã mạnh dạn mở homestay, đón khách ở ngay trong ngôi nhà trình tường truyền thống. Du khách ngủ sàn, ăn cơm lam, rau rừng, cá suối, rượu ngô thơm nồng. Đêm xuống, quanh bếp lửa hồng, họ nghe bà con kể chuyện xưa, kể về ngày bản mới lập, về những mùa mưa gió và những lần vượt núi tìm giống ngô mới.
Du lịch cộng đồng ở Xà Phìn tuy còn sơ khai, nhưng chính cái “thô mộc” ấy lại là nét hấp dẫn riêng. Không phải những khu nghỉ dưỡng sang trọng, mà là trải nghiệm thật: được sống như người dân địa phương, được chạm tay vào những giá trị nguyên sơ chưa bị thương mại hóa. Chính quyền đang hỗ trợ bà con phát triển hạ tầng, kết nối du lịch sinh thái, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao để Xà Phìn vừa phát triển, vừa không đánh mất chính mình.
Giữa trập trùng mầu vàng của lúa là những mái nhà sàn rêu phong tạo nên bức tranh tuyệt đẹp cho Xà PhìnBản Xà Phìn hôm nay vẫn còn nghèo, nhưng là cái nghèo đằm thắm, giàu tình người. Con đường bê tông đang được mở rộng, điện lưới đã sáng đến từng nhà, trẻ em được đến trường học chữ, học tiếng Dao cổ. Trong ánh nhìn của người dân, có niềm hy vọng - hy vọng về một tương lai đủ đầy hơn, nhưng vẫn nguyên vẹn những giá trị xưa.
Đến Xà Phìn, người ta không chỉ để ngắm cảnh, mà để cảm nhận. Để thấy rằng, giữa thế giới hiện đại ồn ào, vẫn có những nơi bình yên như thế, nơi con người sống chậm, sống thật, sống tình. Vẻ đẹp của Xà Phìn không nằm ở sự hào nhóang, mà ở cái hồn hậu, chân chất của người Dao; không nằm ở núi rừng hùng vĩ, mà ở cách họ yêu, họ giữ, họ sống với đất mẹ này.
Bản Xà Phìn - mộc mạc, hiền hòa dưới chân núi Tây Côn Lĩnh, là bức tranh dung dị của cuộc sống vùng cao, nơi mỗi nếp nhà, mỗi nụ cười đều thấm đẫm tình người và niềm tự hào dân tộc./.
