Ngày hội của người Vân Kiều ở xã vùng cao Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị Lịch sử Đảng bộ huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cũ ghi nhận ngày 26/6/1946, được Mặt trận Liên Việt tổ chức, dưới chân núi Coc Tăng, các già làng, trưởng bản người Vân Kiều, Pa Kô đã cùng nhau tổ chức lễ đâm trâu, cắt máu ăn thề, nguyện một lòng đi theo Đảng, theo Bác Hồ. Từ lời thề thiêng liêng ấy, họ quyết định lấy họ Hồ làm họ chung của cộng đồng mình.
Điều đặc biệt là vào thời điểm đó, đồng bào chưa từng được gặp Bác Hồ. Những gì họ biết về Người đến từ những cán bộ cách mạng mang theo nhiều bức hình của Bác tặng cho các bản, nhiều áo lụa thật đẹp tặng cho những người già . Bằng trực giác của những con người từng trải qua áp bức, đói nghèo và khát vọng tự do, đồng bào đã đặt trọn niềm tin vào con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ lựa chọn, tin vào chính sách đại đoàn kết dân tộc của Đảng, quyết không để cho kẻ thù phân hóa, lợi dụng...
Việc người Vân Kiều, Pa Kô xin mang họ Hồ là một quyết định hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ tình cảm chân thành của cộng đồng. Trong lịch sử Việt Nam hiện đại, rất hiếm có trường hợp một cộng đồng dân tộc cùng tự nguyện nhận chung họ của một lãnh tụ như cách người Vân Kiều, Pa Kô đã làm. Bởi vậy, đây không đơn thuần là một sự kiện văn hóa mà còn là một dấu mốc đặc biệt phản ánh sức mạnh đoàn kết dân tộc dưới ngọn cờ của Đảng.
Lịch sử đã chứng minh lựa chọn ấy không chỉ dừng lại ở lời hứa. Chỉ một năm sau ngày hội thề, nhiều thanh niên Vân Kiều, Pa Kô mang họ Hồ đã tham gia kháng chiến trên mặt trận Đường 9, trở thành những chiến sĩ quả cảm trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp. Những cái tên như Hồ Ray, Hồ Tơ, Hồ Thiên, Hồ Cam, Hồ Hăng, Hồ Hương... đã trở thành niềm tự hào của vùng đất Hướng Hóa anh hùng.
Năm 1957, khi đại diện đồng bào Vân Kiều, Pa Kô được gặp Bác Hồ tại Quảng Bình và xin phép mang họ của Người, Bác đã vui vẻ đồng ý. Từ đó, họ Hồ càng trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng với cách mạng. Dù trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt, dù bị chính quyền chế đọ cũ tìm mọi cách ép buộc từ bỏ họ Hồ, đồng bào vẫn kiên định giữ trọn lời thề năm xưa.
Năm 1969, khi Bác mất, họ Hồ đã trở thành họ chung của đồng bào các dân tộc ở miền Tây Bình - Trị - Thiên.
Vùng đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô ở tỉnh Quảng Trị ngày càng khởi sắcTám mươi năm đã trôi qua, nhưng câu chuyện mang họ Hồ vẫn còn nguyên giá trị. Trong bối cảnh hôm nay, ý nghĩa của sự kiện không chỉ nằm ở ký ức lịch sử mà còn ở những thông điệp mang tính thời đại.
Trước hết, đó là bài học về sức mạnh của lòng dân. Không có mệnh lệnh hành chính nào có thể khiến hàng nghìn con người cùng lựa chọn một họ chung. Chỉ có niềm tin mới tạo nên điều đó. Chính sự gắn bó máu thịt giữa Đảng với Nhân dân, giữa cách mạng với đồng bào các dân tộc thiểu số đã tạo nên sức mạnh giúp đất nước vượt qua chiến tranh, giành độc lập và phát triển như hôm nay.
Đồng thời, đây cũng là minh chứng sinh động cho sự thành công của chính sách đại đoàn kết dân tộc. Từ những bản làng xa xôi nơi đại ngàn Trường Sơn, đồng bào Vân Kiều, Pa Kô đã trở thành một phần không thể tách rời của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tình cảm dành cho Bác Hồ được chuyển hóa thành hành động cụ thể: bảo vệ quê hương, giữ gìn biên cương, xây dựng cuộc sống mới và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Những ngày này, không khí tự hào, phấn khởi kỷ niệm 80 năm ngày đồng bào Vân Kiều, Pa Kô mang họ Hồ của Bác diễn ra ở nhiều nơi trên dải đất miền Tây tỉnh Quảng Trị. Đó không chỉ là dịp tri ân các thế hệ đi trước mà còn là cơ hội để giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ; để mỗi người hiểu rõ hơn giá trị của độc lập dân tộc, của khối đại đoàn kết toàn dân; đồng thời tôn vinh những đóng góp của đồng bào dân tộc thiểu số đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Những hoạt động trưng bày tư liệu lịch sử, giao lưu các thế hệ, tuyên dương người có uy tín, trình diễn văn hóa dân gian, cồng chiêng, dân ca, dân vũ trong dịp kỷ niệm không chỉ tái hiện một chặng đường lịch sử vẻ vang mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Vân Kiều - Pa Kô nơi miền Tây Quảng Trị.
Từ lời thề dưới chân núi Coc Tăng năm 1946 đến những bản làng đang đổi mới hôm nay là hành trình kéo dài tám thập niên của niềm tin, lòng trung thành và khát vọng phát triển. Trong hành trình ấy, họ Hồ là biểu tượng của tình cảm thiêng liêng giữa đồng bào Vân Kiều, Pa Kô với Bác Hồ kính yêu, với Đảng Cộng sản Việt Nam; là minh chứng sống động cho sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc qua mọi thời kỳ lịch sử.
