Bản làng thời số hóa
Chảo Thị Yến - cô gái người Dao đang mở ra hướng tiêu thụ sản phẩm cho bà con nông dân bằng công nghệ sốNhững năm gần đây, cùng với chương trình chuyển đổi số quốc gia, hạ tầng viễn thông đã len lỏi đến từng thôn bản. Những cột sóng di động mọc lên giữa núi rừng. Những chiếc điện thoại thông minh, máy tính bảng đến tay đồng bào qua các dự án hỗ trợ. Và rồi, từ những “cư dân của núi rừng”, người dân tộc thiểu số đang trở thành “công dân số”, những người biết dùng Internet để học tập, làm ăn, kết nối và lưu giữ văn hóa.
Chính mạng Internet đã giúp người dân vùng cao đổi đời. Trước kia, thổ cẩm, mật ong hay chè Shan tuyết,… chỉ quanh quẩn trong chợ phiên. Nay, nhờ mạng xã hội, những sản phẩm ấy đã có “đường đi” khắp cả nước. Có người bán hàng qua Facebook, có người lập gian hàng trên sàn thương mại điện tử. Chị Lò Thị Thúy ở Sơn La chia sẻ: “Trước đây, chỉ bán được vài trăm nghìn mỗi tuần, nay bán online thu về vài triệu. Mình vừa giữ nghề truyền thống, vừa nuôi con ăn học”.
Livestream trên các mạng xã hội, bán hàng trên kênh thương mại điện tử … giúp các sản phẩm thủ công, nông sản vùng cao tới tay nhiều người tiêu dùng cả nướcKhông chỉ là câu chuyện kinh tế, chuyển đổi số còn mở ra cánh cửa tri thức. Ở trường THPT Mường Nhé (Điện Biên), học sinh được học tin học, được hướng dẫn tra cứu bài học qua mạng. Các lớp tập huấn kỹ năng số dành cho đồng bào được tổ chức ngay tại nhà văn hóa thôn. Bà con dần biết đọc tin tức, tra cứu chính sách, cập nhật giá nông sản. Công nghệ - thứ từng bị xem là xa xỉ, nay trở thành “người bạn mới” của núi rừng, vùng cao.
Không gian mạng còn giúp văn hóa truyền thống được hồi sinh. Nhiều nghệ nhân dùng điện thoại quay lại những điệu khèn, tiếng hát Then, lễ hội Gầu Tào hay tục cưới của người Dao... Những video ấy lan tỏa trên mạng, thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Nhiều bạn trẻ người dân tộc thiểu số trở thành “KOLs của bản”, vừa quảng bá du lịch, vừa giữ gìn truyền thống. Một cô gái Tày có thể kể chuyện bằng tiếng mẹ đẻ trên TikTok; một chàng trai Ê-đê có thể quay video dạy đánh cồng chiêng… Đó là hình ảnh sống động của văn hóa số vùng đồng bào dân tộc hôm nay.
Chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là mang Internet lên núi, mà còn là mang tri thức số vào từng nếp nghĩ, cách làm. Cần có thêm nhiều chương trình dạy kỹ năng mạng, hướng dẫn an toàn thông tin và hơn hết là lan tỏa tư duy “dùng công nghệ để làm điều tốt”.
Những thay đổi ấy, đang dần tạo nên một diện mạo mới cho nông thôn miền núi Việt Nam. Bản làng giờ không chỉ sáng đèn mà còn sáng tín hiệu mạng; không chỉ có tiếng khèn gọi bạn mà còn vang âm thanh cuộc gọi video; không chỉ có chợ phiên mà còn có “chợ mạng” nhộn nhịp mỗi ngày.
Trong làn gió công nghệ ấy, đồng bào các dân tộc không còn là người “đi sau” mà đang đồng hành cùng cả nước trên con đường phát triển số. Mỗi chiếc điện thoại kết nối mạng, mỗi gian hàng trực tuyến, mỗi video kể chuyện bản làng, tất cả đang góp phần viết nên câu chuyện mới: câu chuyện về một Việt Nam số hóa toàn diện, nơi núi rừng không còn xa xôi, nơi tri thức và cơ hội chạm đến từng mái nhà sàn.
