Bảo tồn văn hóa truyền thống của người K’Ho ở Lâm Đồng

Kho tàng văn hóa truyền thống phong phú

Người K’Ho ở Lâm Đồng gồm các nhóm K’Ho Srê, K’Ho Chil, K’Ho Lạch... có một đời sống tinh thần vô cùng phong phú, gắn liền với môi trường sống là không gian núi rừng và chế độ mẫu hệ. Những loại hình văn hóa truyền thống tiêu biểu của người K’Ho có thể kể đến như không gian văn hóa cồng chiêng đã được UNESCO công nhận là kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Tiếng chiêng, tiếng cồng còn là sợi dây tâm linh kết nối con người với các vị thần linh (Yàng), là tiếng lòng của người K’Ho trong các lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới...

Bên cạnh đó, nghệ thuật kiến trúc nhà sàn dài truyền thống, trang phục thổ cẩm với những hoa văn tinh xảo và kho tàng văn học dân gian đồ sộ như  ca dao, tục ngữ, sử thi (sơgơr) cũng là những mảnh ghép không thể thiếu để làm nên bản sắc văn hóa của người K’Ho.

Nhiều điểm sáng trong công tác bảo tồn 

Công tác bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng và các lễ hội truyền thống của người K’Ho luôn được tỉnh Lâm Đồng chú trọng thực hiện. Các xã: Đông Giang, La Dạ, Hàm Thuận Bắc, Phan Sơn, Bắc Ruộng, Đồng Kho, Lạc Dương, Đơn Dương, Di Linh… đã tích cực phục dựng các lễ hội truyền thống như lễ nhô rơhe (mừng lúa mới), lễ tạ ơn thần rừng. Tỉnh cũng hỗ trợ kinh phí mua sắm cồng chiêng cho các buôn làng, mở các lớp truyền dạy đánh chiêng từ những nghệ nhân lớn tuổi cho thế hệ trẻ. Hiện nay, hàng chục câu lạc bộ, đội cồng chiêng thế hệ trẻ đã được thành lập và hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh đó, Lâm Đồng đã hỗ trợ hình thành các hợp tác xã dệt thổ cẩm tiêu biểu như ở buôn B’Nơr C, xã Lạc Dương. Các nghệ nhân không chỉ dệt váy áo truyền thống mà còn cải tiến sản phẩm thành túi xách, khăn choàng, quà lưu niệm để phục vụ khách du lịch, vừa giữ nghề vừa tạo ra thu nhập.

Cùng với đó, công tác truyền dạy ngôn ngữ và các nhạc cụ dân tộc được quan tâm. Việc bảo tồn chữ viết và tiếng nói của người K’Ho được lồng ghép vào các chương trình đào tạo cho cán bộ, công chức và học sinh. Các loại nhạc cụ độc đáo khác như đàn đá, khèn bầu (Kơmbuat), đàn môi cũng được đưa vào các ngày hội văn hóa để biểu diễn và truyền dạy.

Gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững

Một trong những hướng đi thành công của Lâm Đồng chính là việc gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng (homestay).

Tại xã Lạc Dương, ngay dưới chân núi Lang Biang, các tour du lịch trải nghiệm văn hóa K’Ho thu hút rất đông du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách được ngồi quanh bếp lửa nhà sàn, nghe già làng kể khan, thưởng thức rượu cần, thịt nướng và hòa mình vào vũ điệu xoang nhịp nhàng theo tiếng cồng chiêng vang vọng. Việc đưa văn hóa gắn với phát triển du lịch giúp người K’Ho tự hào hơn về cội nguồn của mình, đồng thời nhận thức được rằng: "giữ được văn hóa là giữ được sinh kế".

Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, công tác bảo tồn văn hóa người K’Ho tại Lâm Đồng vẫn đối mặt với không ít thách thức. Số lượng nghệ nhân lớn tuổi am hiểu sâu sắc về luật tục, sử thi, kỹ thuật chỉnh chiêng ngày càng ít đi. Thế hệ trẻ không phải ai cũng mặn mà với việc học tiếng nói, chữ viết hay cách dệt một tấm thổ cẩm truyền thống.

Để văn hóa K’Ho tiếp tục được bảo tồn và phát huy giá trị, tỉnh Lâm Đồng cần có những chính sách đãi ngộ thỏa đáng hơn nữa cho các nghệ nhân dân gian. Đồng thời, số hóa các tư liệu văn hóa phi vật thể, đẩy mạnh giáo dục di sản trong học đường nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc trong lòng mỗi người con K’Ho ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Bảo tồn bản sắc văn hóa người K’Ho không chỉ là việc gìn giữ mà là làm cho văn hóa ấy tiếp tục sống, thở và phát triển. Giữa đại ngàn lộng gió, tiếng cồng chiêng vẫn ngân vang, tiếng thoi dệt vẫn lách cách đêm ngày, khẳng định sức sống mãnh liệt và trường tồn của một nền văn hóa giàu bản sắc Tây Nguyên.