Cao Bằng: Bảo tồn văn hóa gắn với nâng cao đời sống tinh thần cho người dân và phát triển kinh tế bền vững

Trong những năm gần đây, tỉnh Cao Bằng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm gắn công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc với xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao chất lượng đời sống của người dân.

Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở được tỉnh xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển văn hóa. Thông qua việc triển khai phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, các địa phương không chỉ hướng tới việc hoàn thành các tiêu chí, danh hiệu văn hóa mà còn chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân. Cách tiếp cận này góp phần tạo sự gắn kết giữa phát triển văn hóa với thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

Hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng tiếp tục được duy trì và phát triển rộng khắp, trở thành hạt nhân quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Hiện nay, toàn tỉnh có hàng trăm đội văn nghệ quần chúng hoạt động thường xuyên; nhiều câu lạc bộ văn hóa dân gian như hát Then, đàn tính được duy trì hiệu quả tại các xã Hà Quảng, Trùng Khánh, Nguyên Bình, Thạch An… Đây không chỉ là sân chơi văn hóa, tinh thần của người dân mà còn góp phần trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống giữa các thế hệ, tạo môi trường thuận lợi để bảo tồn các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của các dân tộc.

Nhờ sự tham gia tích cực của cộng đồng, phong trào xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, toàn tỉnh có trên 81% xóm, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa; hơn 90% hộ gia đình được công nhận danh hiệu Gia đình văn hóa. Những con số này phản ánh sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của người dân đối với việc xây dựng đời sống văn hóa, đồng thời cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa bảo tồn các giá trị truyền thống với xây dựng nếp sống văn minh ở cơ sở.

Thực tiễn tại xã Thành Công là minh chứng cho hiệu quả của mô hình phát huy văn hóa truyền thống gắn với phát triển sinh kế. Là địa bàn có đông đồng bào Dao Tiền sinh sống, nhiều giá trị văn hóa đặc trưng của cộng đồng vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn, từ trang phục thêu thủ công, các làn điệu Páo Dung, ẩm thực truyền thống đến những phong tục, tập quán tốt đẹp. Trong bối cảnh phát triển du lịch cộng đồng, các giá trị văn hóa này không chỉ được gìn giữ trong đời sống thường nhật, đồng thời còn trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Nhiều hộ gia đình đã chủ động khai thác lợi thế văn hóa truyền thống để phát triển các mô hình du lịch cộng đồng. Bên cạnh mục tiêu tăng thu nhập, gia đình còn giới thiệu tới du khách những nét văn hóa đặc sắc của người Dao Tiền thông qua trải nghiệm sinh hoạt hằng ngày, như: tham gia lao động sản xuất, thưởng thức các món ăn truyền thống, tắm suối, hái rau hay tìm hiểu phong tục địa phương. Những trải nghiệm này góp phần nâng cao giá trị của văn hóa địa phương, đồng thời tạo thêm động lực để người dân chủ động gìn giữ bản sắc dân tộc.

Bên cạnh phát triển du lịch cộng đồng, các hoạt động văn hóa truyền thống tiếp tục được duy trì thông qua hệ thống câu lạc bộ văn hóa ở cơ sở. Tại xóm Phja Đén, Câu lạc bộ hát Then - đàn tính với khoảng 20 thành viên thường xuyên tổ chức sinh hoạt, biểu diễn và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Những làn điệu Then, tiếng đàn tính không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể mà còn trở thành sản phẩm văn hóa hấp dẫn đối với du khách khi đến địa phương. Việc duy trì các câu lạc bộ văn hóa đã tạo điều kiện để các giá trị truyền thống tiếp tục được bảo tồn trong môi trường cộng đồng, tránh nguy cơ mai một trước những tác động của quá trình hiện đại hóa.

Song song với việc bảo tồn văn hóa truyền thống, xã Thành Công chú trọng xây dựng đời sống văn hóa mới gắn với thực hiện các tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới. Hiện toàn xã có 942/1.105 hộ đạt danh hiệu Gia đình văn hóa, chiếm khoảng 85%; 13/16 xóm, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa. Những kết quả này cho thấy, việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở không tách rời nhiệm vụ bảo tồn bản sắc văn hóa mà được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng, để phong trào xây dựng đời sống văn hóa phát huy hiệu quả bền vững, ngành văn hóa tập trung tăng cường hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở, nghệ nhân và người có uy tín trong cộng đồng. Đồng thời, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống luôn được gắn với xây dựng đời sống văn hóa mới, khuyến khích người dân tích cực gìn giữ tiếng nói, chữ viết, trang phục, dân ca, dân vũ và các tập quán tốt đẹp của dân tộc mình. Khi cộng đồng trở thành chủ thể của quá trình bảo tồn văn hóa thì các giá trị truyền thống mới thực sự được gìn giữ và phát huy bền vững.

Thực tiễn ở Cao Bằng cho thấy, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Văn hóa đã và đang trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống tinh thần của người dân. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh phát triển hiện nay, khi yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc cần được gắn kết chặt chẽ với mục tiêu phát triển bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát huy sức mạnh của cộng đồng trong tiến trình phát triển địa phương./.