Cây quếch - Dấu tích lịch sử nơi cửa sông Bạch Đằng

Giữa quần thể Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bạch Đằng (Quảng Ninh), cây quếch cổ thụ bên miếu Vua Bà từ lâu được xem là chứng tích gắn với chiến thắng Bạch Đằng năm 1288. Theo truyền thuyết, trong thời gian chuẩn bị trận đánh quân Nguyên Mông, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từng gặp một bà cụ bán nước dưới gốc cây quếch. Những hiểu biết của bà về con nước và địa thế dòng sông đã góp phần giúp ông hoàn thiện kế sách đánh giặc, làm nên chiến công lừng lẫy trong lịch sử dân tộc.

Sau chiến thắng, khi trở lại tìm bà để tạ ơn, ông chỉ thấy một ụ mối dưới gốc cây quếch. Cảm phục trước công lao của bà, Hưng Đạo Vương đã tâu vua Trần phong tặng danh hiệu “Vua Bà” và cho lập miếu thờ tại nơi này. Từ đó, cây quếch và miếu Vua Bà trở thành những dấu tích gắn với huyền thoại Bạch Đằng.

Nằm phía trước miếu Vua Bà là bến Đò Rừng, nơi từng là đầu mối giao thông quan trọng trên tuyến đường thủy nối Quảng Ninh với Hải Phòng. Theo nhiều tài liệu lịch sử địa phương, khu vực này cũng được cho là nơi Hưng Đạo Vương phát tín hiệu hỏa công để quân dân nhà Trần đồng loạt tấn công khi đoàn chiến thuyền Nguyên Mông lọt vào trận địa cọc ngầm.

Vì vậy, cây quếch không chỉ gắn với câu chuyện về người phụ nữ bán nước mà còn hiện diện trong không gian lịch sử của một trong những trận thủy chiến nổi tiếng nhất trong lịch sử dân tộc.

Điều đặc biệt là sau hơn bảy thế kỷ, cây quếch vẫn tồn tại dù đã trải qua nhiều biến động của thiên nhiên và thời gian. Thân cây hiện nay không còn nguyên vẹn như trước, nhiều phần đã bị mục rỗng do tuổi tác. Tuy nhiên, những dấu tích còn lại vẫn được bảo tồn cẩn thận trong khuôn viên di tích.

Đối với người dân Quảng Yên, cây quếch không đơn thuần là một thực thể sinh học lâu năm mà là “nhân chứng sống” của lịch sử. Dưới bóng cây ấy, câu chuyện về người phụ nữ bình dị góp phần làm nên chiến thắng Bạch Đằng vẫn được kể lại cho các thế hệ con cháu như một bài học về lòng yêu nước và trí tuệ của Nhân dân.

Những năm qua chính quyền địa phương và ngành văn hóa Quảng Ninh đã triển khai nhiều biện pháp bảo tồn. Khu vực cây được xây dựng hàng rào bảo vệ, lắp đặt biển giới thiệu nhằm giúp du khách hiểu rõ hơn về lịch sử và giá trị của di tích.

Công tác kiểm tra, chăm sóc hiện trạng cây cũng được thực hiện định kỳ nhằm hạn chế những tác động từ môi trường tự nhiên. Bên cạnh đó, việc bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ phần thân cây còn lại mà còn chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và truyền thuyết gắn liền với di tích.

Hiện nay, miếu Vua Bà và cây quếch là điểm dừng chân quen thuộc của du khách khi đến tham quan quần thể di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bạch Đằng. Nhiều người tìm đến không chỉ để chiêm bái mà còn để tìm hiểu về câu chuyện phía sau gốc cây cổ thụ đã đồng hành cùng lịch sử dân tộc suốt hơn bảy thế kỷ.

Năm 1995, trong chuyến thăm di tích, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhấn mạnh: “Sáng kiến của một người dân bình thường cũng có thể làm nên sự nghiệp lớn”. Câu nói ấy như một sự khẳng định sâu sắc đối với giá trị mà huyền tích Vua Bà và cây quếch đang lưu giữ.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều dấu tích xưa đã phai mờ theo thời gian, cây quếch bên dòng Bạch Đằng vẫn lặng lẽ hiện diện như một biểu tượng của ký ức lịch sử. Hơn 700 năm qua, cây không chỉ chứng kiến sự đổi thay của vùng đất cửa sông mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về vai trò của Nhân dân trong những thời khắc quyết định của lịch sử dân tộc. Dưới bóng cây quếch, huyền thoại Bạch Đằng vẫn tiếp tục được lưu truyền.