Từ lớp học thánh đường, nối dài mạch nguồn chữ Chăm

Từ trang kinh xưa đến lớp học hôm nay

Vào những ngày cuối tuần, khi tạm rời trường phổ thông, nhiều học sinh dân tộc Chăm ở ấp La Ma và ấp Hà Bao 2, xã Vĩnh Hậu lại đến thánh đường để học chữ, tìm hiểu kinh Qur’an, giáo lý và những giá trị văn hóa gắn với đời sống cộng đồng. Trong không gian sinh hoạt tôn giáo quen thuộc, việc học không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận ngôn ngữ, phong tục của dân tộc mình.

Tại thánh đường Masjid Ar-Rohmah ở ấp La Ma, các lớp học được duy trì thường xuyên. Theo thầy Sa Phi Y, người quản lý các lớp học, mỗi buổi có trung bình 8 lớp với khoảng 200 học sinh Chăm tham gia. Thông qua việc học kinh Qur’an, thực hành nghi lễ và tiếp cận các nội dung giáo dục tại thánh đường, các em có thêm cơ hội tìm hiểu tiếng Chăm, chữ Ả Rập và những nền nếp văn hóa, tinh thần đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Đối với người Chăm ở xã Vĩnh Hậu, tiếng mẹ đẻ vẫn hiện diện trong giao tiếp gia đình và sinh hoạt thường ngày. Ông Machtareh, Người có uy tín trong đồng bào Chăm ở ấp La Ma cho biết: Tiếng nói được duy trì chủ yếu qua giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình, trong khi chữ viết được trao truyền thông qua những lớp học đã có từ lâu đời, gắn với quá trình cộng đồng đến sinh sống tại địa phương.

Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn lưu giữ ký ức, tri thức và cách nhìn nhận thế giới của một cộng đồng. Theo lời kể của những người đi trước mà ông Machtareh chia sẻ, chữ Chăm từng được khắc trên đá, ghi chép trên lá buông và lưu giữ trong kinh sách, thư tịch cổ. Những hình thức lưu truyền ấy cho thấy vai trò của chữ viết trong việc bảo tồn tri thức và truyền thống qua các thế hệ.

Ngày nay, dù phương thức học tập và điều kiện tiếp cận tri thức đã có nhiều thay đổi, việc trao truyền chữ viết vẫn được cộng đồng tiếp nối. Vì vậy, những bài học tại thánh đường không đơn thuần là hoạt động học chữ, đồng thời còn góp phần duy trì mối liên hệ giữa thế hệ trẻ với di sản văn hóa của cha ông.

Gìn giữ tiếng mẹ đẻ trong đời sống đương đại

Trong bối cảnh giao lưu ngày càng rộng mở, việc bảo tồn tiếng Chăm cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với yêu cầu học tập và sử dụng tiếng Việt. Tại các khu vực có đông đồng bào Chăm sinh sống ở xã Vĩnh Hậu, hai ngôn ngữ cùng hiện diện trong những hoàn cảnh giao tiếp khác nhau. Tiếng Chăm gắn bó mật thiết với gia đình và cộng đồng, còn tiếng Việt giúp học sinh tiếp cận tri thức phổ thông, giao tiếp rộng rãi và tham gia đời sống xã hội.

Theo thầy Sa Phi Y, học sinh cần được trang bị tốt tiếng Việt, đồng thời có điều kiện học và sử dụng tiếng Chăm để không mai một ngôn ngữ dân tộc. Việc duy trì các lớp học tại thánh đường góp phần bổ sung cho quá trình giáo dục ở trường phổ thông, giúp các em vừa phát triển kiến thức, vừa hiểu hơn về nguồn cội và những giá trị truyền thống của cộng đồng.

Để ngôn ngữ thực sự có sức sống, việc học cần gắn với thực hành trong đời sống. Bên cạnh vai trò của người trực tiếp giảng dạy, gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo môi trường giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ; những Người có uy tín góp phần vận động, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp tục học tập. Khi tiếng nói được sử dụng thường xuyên và chữ viết được truyền dạy có nền nếp, di sản ngôn ngữ mới có thể được gìn giữ bền vững.

Ông Huỳnh Hồ Thanh Huy, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hậu cho biết: Các thánh đường trên địa bàn đều tổ chức lớp học dành cho học sinh Chăm, góp phần bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết của dân tộc. Hoạt động này thể hiện sự chung tay của cộng đồng, người giảng dạy, phụ huynh và chính quyền địa phương trong việc duy trì bản sắc văn hóa, tạo điều kiện để thế hệ trẻ phát triển hài hòa giữa tri thức phổ thông và hiểu biết về truyền thống dân tộc.

Bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số cũng gắn với chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quyền bình đẳng giữa các dân tộc, trong đó có quyền sử dụng và phát triển ngôn ngữ riêng. Từ thực tiễn ở xã Vĩnh Hậu, những lớp học tại thánh đường cho thấy vai trò chủ động của cộng đồng trong việc gìn giữ di sản, đưa các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Theo ông Huỳnh Hồ Thanh Huy, đối với đồng bào Chăm, gìn giữ tiếng nói và chữ viết là việc cần thiết để lưu giữ những giá trị cốt lõi của văn hóa, trao truyền từ đời này sang đời khác. Mong muốn ấy cũng là động lực để các lớp học tiếp tục được duy trì, tạo cơ hội cho thế hệ trẻ hiểu và trân trọng di sản của dân tộc mình.

Từ những trang kinh sách được lưu truyền qua thời gian đến từng bài học của học sinh hôm nay, tiếng nói và chữ viết Chăm vẫn được bồi đắp bằng sự kiên trì của cộng đồng. Gìn giữ di sản không chỉ là lưu lại những giá trị thuộc về quá khứ, đồng thời còn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, phát triển và trở thành một phần tự nhiên trong đời sống của các thế hệ mai sau./.