Chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục vùng dân tộc thiểu số nhìn từ mô hình “Trường học thông minh ở Lào Cai”

Chuyển đổi số trong giáo dục vùng dân tộc thiểu số (DTTS) không còn là câu chuyện đưa thiết bị vào nhà trường. Năm học 2026-2027, cốt lõi là dùng công nghệ để đổi mới quản trị, nâng chất lượng dạy học và bảo đảm công bằng trong tiếp cận tri thức. Từ yêu cầu đó, mô hình “Trường học thông minh” ở Lào Cai đã gợi mở một hướng đi mới, thiết thực, đem lại nhiều hiệu quả trong công tác giảng dạy ở vùng DTTS, miền núi, trong đó giá trị không nằm ở thiết bị mà ở năng lực phát triển con người.

Trường THCS Mậu A, xã Mậu A là 1 trong 3 trường của tỉnh Lào Cai được lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình lớp học thông minh. Tại lớp 8A - lớp đầu tiên của nhà trường được lựa chọn để triển khai mô hình lớp học thông minh, các tiết học được tổ chức theo hướng lấy học sinh làm trung tâm. Thay vì chỉ nghe giảng và ghi chép như trước đây, học sinh được trực tiếp tham gia trả lời câu hỏi trên thiết bị số, thảo luận nhóm, xử lý tình huống, tham gia các trò chơi học tập ngay tại lớp. Những nội dung khó, mang tính trừu tượng được minh họa bằng video, hình ảnh và mô hình 3D sinh động giúp bài học trở nên dễ hiểu, dễ ghi nhớ hơn.

Nhờ cách tổ chức linh hoạt đã tạo không khí học tập sôi nổi, cởi mở. Học sinh mạnh dạn trao đổi, chủ động nêu ý kiến và phối hợp cùng nhau giải quyết vấn đề. Trong khi đó, giáo viên cũng thuận lợi hơn trong việc theo dõi mức độ tiếp thu của từng em để điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp. Từ chỗ tiếp nhận kiến thức thụ động, học sinh từng bước trở thành chủ thể của quá trình học tập. Đây cũng là mục tiêu cốt lõi mà mô hình lớp học thông minh hướng tới: khơi dậy hứng thú học tập, phát triển tư duy và hình thành năng lực tự học cho học sinh trong môi trường số.

Không chỉ trường THCS Mậu A áp dụng mô hình lớp học thông minh mà ở nhiều ngôi trường khác của tỉnh Lào Cai cũng đã nỗ lực triển khai bằng nhiều hình thức, cách làm khác nhau. Điển hình như trường THCS Ngô Văn Sở, từ nhiều năm trước, Ban giám hiệu nhà trường đã áp dụng mô hình tiết học thông minh. Theo đó, các môn khoa học, Stem - Robotics, kết nối chuyển đổi số trong học tập ngoại ngữ - tin học được lựa chọn để triển khai tiết học thông minh. Các thiết bị máy chiếu, màn hình chiếu, đồ dùng học tập, thiết bị âm thanh, máy tính, điện thoại được kết nối với nhau qua mạng WiFi... Các học sinh đăng nhập vào phần mềm Kahoot (Kahoot là công cụ hỗ trợ dạy học miễn phí dựa trên nền tảng trò chơi và được sử dụng như một hệ thống lớp học tương tác, giáo trình trên ứng dụng này bao gồm cả video, âm thanh, hình ảnh với góc nhìn 360 độ. Với chức năng này, thầy cô có thể kiểm tra được quá trình học tập của tất cả học sinh) và trả lời các câu hỏi được chuẩn bị sẵn, các câu hỏi không quá khó, khơi gợi sự tò mò, thích thú của mỗi em, cô giáo sẽ tặng những phần quà nhỏ cổ vũ tinh thần các em học sinh…

Thực tế cho thấy, việc áp dụng mô hình lớp học, tiết học thông minh đã tạo nên một môi trường học tập hiện đại, tăng độ tương tác, vui vẻ giữa giáo viên và học sinh cũng như kích thích tư duy sáng tạo của trẻ, góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giảng dạy của giáo viên nhưng vẫn đảm bảo được nội dung lượng kiến thức truyền đạt nhiều hơn cho các bạn học.

Theo báo cáo tổng kết năm học 2025-2026 của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai, toàn tỉnh Lào Cai đã có 267 học sinh đạt thành tích cao tại các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, khoa học kỹ thuật, khởi nghiệp và quốc phòng - an ninh… Đặc biệt, nhờ áp dụng công nghệ và kho học liệu số phong phú, tỷ lệ chuyên cần của học sinh vùng đồng bào DTTS tại Lào Cai trong những tuần đầu năm học 2026-2027 luôn duy trì cao; tình trạng học sinh bỏ học sau mùa nương rẫy đã giảm thiểu rõ rệt vì các em đã tìm thấy niềm vui, sự lôi cuốn thực sự trong mỗi giờ học số hóa.

Vẫn biết chuyển đổi số ở vùng cao không bao giờ là một bài toán dễ. Khó nhất không phải là đầu tư trang thiết bị, mà là địa hình và thời tiết. Mùa mưa lũ, sạt lở cắt đứt đường dây; mùa khô thì điện lưới ở một số bản xa vẫn còn chập chờn. Bên cạnh hạ tầng vật lý, rào cản lớn hơn lại nằm ở ngôn ngữ và thói quen. Công nghệ giúp trẻ em vùng sâu, vùng xa được kết nối trực tuyến với các tiết học ngoại ngữ của giáo viên bản ngữ, được tra cứu kho học liệu số phong phú và làm quen với tư duy công dân số từ sớm. Nhìn từ Lào Cai, có thể thấy chủ trương chuyển đổi số giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang đi đúng hướng: lấy con người làm trung tâm, lấy nhà trường làm hạt nhân lan tỏa. Đây là lời giải cho bài toán tối ưu hóa nguồn lực, giúp các tỉnh có đặc thù tương đồng tránh được bẫy đầu tư dàn trải về phần cứng, đồng thời thực hiện có hiệu quả mục tiêu đưa tri thức đến gần hơn với con em đồng bào các dân tộc thiểu số, để không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.