Cơ bản hoàn thành các điều kiện cần thiết để chuyển sang tổ chức thực hiện thực chất Chương trình MTQG

Ở Trung ương, thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình); Nghị quyết số 424/NQ-CP ngày 30/12/2025 của Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15, đến tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính và các bộ, cơ quan có liên quan đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 54 văn bản, gồm: 01 Nghị quyết của Quốc hội; 02 Nghị định và 01 Nghị quyết của Chính phủ; 07 Quyết định, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ; 02 Quyết định của Ban Chỉ đạo Trung ương, 09 Thông tư và 32 văn bản hướng dẫn của các bộ, cơ quan Trung ương (trong đó có 16/54 văn bản là quy phạm pháp luật, chiếm 30%), hoàn thành đầy đủ cơ chế chính sách quản lý, hướng dẫn thực hiện, sớm hơn 01 tháng so với tiến độ được Chính phủ giao. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi để các bộ, ngành, địa phương tổ chức triển khai thực hiện Chương trình.

Mặc dù số lượng văn bản đã giảm 79% so với giai đoạn 2021-2025, nhưng vẫn còn tương đối lớn, không thuận tiện trong tra cứu và áp dụng. Vì vậy, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, ngay trong tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kịp thời ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình để hệ thống hóa các quy định và hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương trong quá trình triển khai.

Ở địa phương, các tỉnh, thành phố đã từng bước cụ thể hóa Chương trình theo thẩm quyền. Đến hết tháng 6/2026, có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành phân loại nhóm xã; 17/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 09/34 tỉnh, thành phố ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách và 04/34 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới. Một số địa phương đã chủ động xây dựng đề án, chính sách phù hợp với lợi thế và nhu cầu thực tế, như phát triển sản phẩm OCOP, kinh tế tuần hoàn, du lịch nông thôn; hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và đất sinh hoạt cộng đồng cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Song song với việc ban hành cơ chế, chính sách, công tác thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo Chương trình và cơ quan tham mưu, giúp việc ở các cấp đã được triển khai. Ở Trung ương, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương hoàn thiện trình, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương đã ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thành kiện toàn Văn phòng Điều phối Quốc gia Chương trình. 

Để sắp xếp, kiện toàn các Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập và ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là Cơ quan Thường trực, đồng thời sử dụng Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình MTQG là cơ quan giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương, giúp Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường với vai trò là cơ quan chủ Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ở địa phương, đến tháng 6/2026, đã có 23/34 tỉnh, thành phố thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình cấp tỉnh. Thực hiện Quyết định số 1158/QĐ-TTg ngày 27/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các tỉnh, thành phố đang tiếp tục hoàn tất các thủ tục thành lập hoặc kiện toàn Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia; thành lập hoặc kiện toàn cơ quan giúp việc.

Nhìn chung, trong 6 tháng đầu năm 2026, các điều kiện nền tảng để triển khai Chương trình đã cơ bản được hình thành. Hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương được ban hành đầy đủ, tương đối đồng bộ, tạo khung pháp lý thống nhất để tổ chức thực hiện Chương trình trên phạm vi cả nước. Việc giảm số lượng văn bản, ban hành Sổ tay hướng dẫn và tổ chức tập huấn góp phần thống nhất cách hiểu, cách làm giữa các bộ, ngành và địa phương.

Ở cấp Trung ương, bộ máy chỉ đạo, điều phối được kiện toàn theo hướng tập trung, thống nhất. Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, Cơ quan Thường trực và cơ quan giúp việc đã được xác lập; tạo đầu mối tham mưu, điều phối, theo dõi và xử lý các vấn đề liên ngành. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phát huy vai trò cơ quan chủ Chương trình, chủ động phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan trong hoàn thiện thể chế, chuẩn bị nguồn lực và hướng dẫn tổ chức thực hiện.

Các địa phương đã bước đầu cụ thể hóa Chương trình theo phân cấp, từng bước kiện toàn bộ máy, xây dựng kế hoạch, phân loại địa bàn và chuẩn bị phương án phân bổ nguồn lực. Một số địa phương đã chủ động lựa chọn nhiệm vụ phù hợp với lợi thế, nhu cầu thực tế và điều kiện tổ chức thực hiện.

Việc tích hợp ba Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 (Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) bước đầu tạo được đầu mối chỉ đạo thống nhất, giảm phân tán trong quản lý, hạn chế trùng lặp về địa bàn, đối tượng và nội dung hỗ trợ; đồng thời mở rộng dư địa để địa phương chủ động lồng ghép, sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Chương trình đã cơ bản hoàn thành các điều kiện cần thiết ở Trung ương để chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang tổ chức thực hiện thực chất.