Những nhạc cụ truyền thống được các chàng trai thể hiện trong mùa lễ hộiMùa của những tâm hồn tự tại
Ở miền xuôi, mùa xuân thường gói gọn trong những ngày Tết ngắn ngủi thì tại Tây Nguyên, khái niệm thời gian dường như giãn ra vô tận. Người địa phương gọi đây là mùa “Ninh nơng” hay mùa “ăn năm uống tháng”. Khi những cơn mưa bất chợt của nữ thần H’Jan lùi xa, nhường chỗ cho nắng vàng rót mật và gió ngàn phóng khoáng, ấy là lúc mùa xuân gõ cửa.
Bắt đầu từ cuối tháng 11 và kéo dài đến tận tháng 3, tháng 4 năm sau, mùa xuân nơi đây gắn liền với nhịp điệu của đất trời và nương rẫy. Sau một năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, khi hạt lúa đã ấm chỗ trong kho, những bao cà phê chín mọng đã thu hoạch xong, người dân buôn làng mới cho phép mình thong dong. Trên những cung đường đất đỏ bazan hay Quốc lộ 14, người ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh những đoàn người gùi nông sản về bản với nụ cười rạng rỡ. Với họ, mùa xuân là phần thưởng xứng đáng nhất cho những giọt mồ hôi đã đổ xuống vùng đất này.
Anh Rơ Chăm Yúh, một người con của xã Ia Grai (tỉnh Gia Lai), chia sẻ trong niềm phấn khởi bên những bao cà phê đầy ắp: “Nhìn kho hàng đầy, lòng mình nhẹ nhõm lắm. Giờ là lúc cả nhà được ăn, được chơi, được sống hết mình trong mùa hội để lấy sức cho vụ mùa mới.”
Tiếng chiêng, nhịp đập của núi rừng
Nếu rượu cần là men say của cơ thể thì cồng chiêng chính là men say của linh hồn. Giữa không gian đại ngàn, tiếng chiêng mùa xuân mang một quyền năng kỳ lạ. Các già làng thường ví von rằng: Khi tiếng chiêng ngân lên, chim muông quên bay, thú rừng quên chạy, và lòng người cũng ngẩn ngơ theo từng nhịp gõ.
Tiếng chiêng không chỉ là âm nhạc, nó là lời thì thầm của con người gửi đến thần linh (Giàng), là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Từ lễ cúng cơm mới để tạ ơn sự no ấm, lễ cúng bến nước mong cầu mạch ngầm trong trẻo, đến lễ bỏ mả đầy nhân văn để tiễn đưa người khuất... ở đâu có tiếng chiêng, ở đó có sức sống Tây Nguyên. Mỗi nhịp chiêng vang lên như một bản hùng ca của đá núi, vừa uy nghiêm, vừa nồng nàn tình nghĩa buôn làng.
Cồng chiêng Tây Nguyên - Nhịp đập của núi rừngVòng xoang và sức sống nối dài
Dưới bóng nhà rông sừng sững, vòng xoang mùa xuân chính là biểu tượng của sự đoàn kết. Những chàng trai vạm vỡ trong trang phục thổ cẩm truyền thống, những thiếu nữ duyên dáng với đôi mắt sáng như sao, tất cả nắm tay nhau tạo thành vòng tròn bất tận. Điệu xoang không có điểm đầu hay điểm kết, cũng như tình người Tây Nguyên luôn rộng mở và không có khoảng cách.
Thế hệ trẻ nơi đây, như anh thanh niên Puih Pơr, đang tiếp nhận di sản với một niềm tự hào mãnh liệt. Họ múa xoang, học đánh chiêng không chỉ vì sở thích, mà vì trách nhiệm với tổ tiên. “Chúng tôi múa để nối nhịp với quá khứ, để giữ cho bản sắc không bị nhạt phai giữa thời đại mới,” Puih Pơr bộc bạch. Tại đây, những sử thi dài bất tận (Khan) vẫn được người già kể lại cho người trẻ bên ánh lửa, như một cách truyền lửa tâm hồn qua nhiều đời.
Hương vị của đại ngàn
Mùa xuân Tây Nguyên không chỉ rộn ràng âm thanh mà còn rực rỡ sắc màu qua những bộ trang phục truyền thống. Nếu có dịp ghé thăm các buôn làng người Ê-đê vào mùa Ninh nơng, bạn sẽ bị hớp hồn bởi những tà áo dài (Kniê) hay váy (Miêng) thêu hoa văn tinh xảo. Trên nền vải chàm đen huyền bí, những đường chỉ đỏ, vàng, trắng đan cài tạo nên các họa tiết hình học, hình con rồng, con chim hay cây rau dớn, biểu tượng của sự sinh sôi. Đặc biệt, chiếc áo của người đàn ông Ê-đê với dải băng đỏ trước ngực không chỉ là trang phục, mà còn là lời khẳng định về sức mạnh và bản lĩnh của những "hổ xám" giữa rừng già.
Khi đôi chân đã thấm mệt vì vòng xoang, hương thơm từ bếp lửa của người Ba-na sẽ dẫn lối du khách bước vào một thế giới ẩm thực đầy mê hoặc. Giữa tiết trời se lạnh của mùa xuân, không gì ấm lòng hơn việc ngồi bên bếp lửa nhà rông, thưởng thức món Gà nướng sa lửa ăn cùng Cơm lam dẻo thơm trong ống tre.
Người Ba-na có những bí quyết riêng để biến những sản vật giản dị thành mỹ vị. Đó là món Gỏi lá với hơn 40 loại lá rừng khác nhau, gói trọn vị chát, ngọt, cay, bùi của đất trời. Hay món Thịt gác bếp được tẩm ướp tiêu rừng (mắc khén), muối hạt và ớt xanh, sau đó hun qua khói gỗ cà phê nồng đượm. Đặc biệt, linh hồn của bữa tiệc xuân chính là chén muối kiến vàng chua thanh, cay nồng, thứ gia vị độc bản khiến bất cứ ai một lần nếm thử cũng phải nhớ mãi không quên.
Mỗi món ăn, mỗi sợi chỉ thêu đều chứa đựng lòng hiếu khách và sự tỉ mẩn của những bàn tay lao động. Người Tây Nguyên mời khách bằng tất cả những gì ngon nhất, quý nhất của gia đình mình, bởi với họ, "người khách đến nhà là Giàng đến chơi".
Món gỏi lá thường được ăn kèm với tôm, thịt và nước chấm làm từ men rượu Sự hào sảng níu chân khách lạ
Xuân Tây Nguyên còn mang hương vị của cơm lam, gà nướng và mùi khói bếp nghi ngút. Nhưng điều khiến du khách phương xa xúc động nhất chính là sự hào sảng đến thuần khiết của người dân. Họ không tính toán chi li thời gian hay vật chất, mà sẵn sàng mở cửa nhà, mời khách lạ vào cùng nhấp chung cần rượu, cùng hòa mình vào vòng xoang như những người anh em xa lâu ngày gặp lại.
Du khách khi đặt chân đến nơi này đã không giấu nổi sự ngỡ ngàng khi trải nghiệm mùa xuân, mùa lễ hội đặc sắc này. Giữa nhịp sống hối hả của phố thị, họ tìm thấy ở Tây Nguyên một khoảng lặng thấy lòng bình yên, nhẹ nhàng không vội vã, nó thấm đẫm tình người và sự sẻ chia.
Mùa xuân đại ngàn không chỉ là sự chuyển giaocủa thời tiết. Đó là lúc sức sống nghìn năm của một nền văn hóa bền bỉ được phô diễn rực rỡ nhất. Trong tiếng chiêng ngân, trong ánh lửa bập bùng và nụ cười của các già làng, người ta thấy một Tây Nguyên vừa hoang sơ, vừa hiện đại nhưng luôn giữ trọn bản sắc Việt Nam đa dạng và giàu bản sắc./.
