Cà Mau triển khai nhiều giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu sốCà Mau là vùng đất có nhiều thành phần dân tộc như Kinh, Khmer, Hoa ...cùng chung sống, tạo nên đời sống văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Trong quá trình phát triển, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước yêu cầu phải được bảo tồn, trao truyền phù hợp với điều kiện mới.
Năm 2026, tỉnh triển khai kế hoạch phục hồi, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số, với cách tiếp cận chú trọng tính thiết thực, hiệu quả và sự tham gia của chính cộng đồng.
Thay vì chỉ dừng ở việc tổ chức các hoạt động mang tính trình diễn, tỉnh tập trung vào những nội dung có khả năng tạo sức sống lâu dài cho di sản như truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể, duy trì các đội văn nghệ truyền thống, thành lập câu lạc bộ văn hóa dân gian, phát huy vai trò của nghệ nhân và Người có uy tín.
Đặc biệt là bảo tồn, phát huy lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng mở để văn hóa truyền thống hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống, đồng thời tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia quảng bá, giới thiệu các giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Tỉnh cũng dự kiến tổ chức hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer; tập huấn, truyền dạy phương pháp và kỹ năng bảo tồn các lễ hội truyền thống tiêu biểu. Qua đó, việc bảo tồn được đặt trong mối quan hệ giữa nghiên cứu, trao truyền và thực hành văn hóa tại cộng đồng.
Trong các nội dung được triển khai, bảo tồn nghệ thuật “Nhạc Trống Lớn” của người Khmer là một điểm nhấn. Đây là loại hình nghệ thuật đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022.
Để giữ lại những giá trị của loại hình nghệ thuật này, ngành văn hóa Cà Mau đã thực hiện sưu tầm, ký âm, biên dịch, ghi chép các bài bản nhạc cổ; tổ chức trưng bày, giới thiệu di sản và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa Khmer cũng được duy trì, tạo không gian để những người am hiểu di sản tiếp tục hướng dẫn lớp trẻ.
Điểm đặc biệt trong cách làm này là đưa việc bảo tồn ra khỏi phạm vi của những nghệ nhân lớn tuổi, hướng tới hình thành lực lượng kế cận. Khi người trẻ được tiếp cận, thực hành và hiểu giá trị của di sản, việc trao truyền mới có thể diễn ra liên tục, tránh tình trạng di sản chỉ còn tồn tại trong ký ức của một thế hệ.
Cùng với đó, Cà Mau sẽ xây dựng Câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian tại xã U Minh, tạo nơi tập luyện, biểu diễn văn hóa - nghệ thuật và tổ chức các hoạt động, cuộc thi văn nghệ dân gian. Đây không chỉ là không gian sinh hoạt cộng đồng mà còn góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với đời sống đương đại.
Một điểm mới trong kế hoạch của tỉnh Cà Mau là tăng cường ứng dụng số và kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch. Việc hỗ trợ số hóa tư liệu, tài liệu về văn hóa truyền thống giúp lưu giữ nguồn tư liệu quý, đồng thời mở thêm phương thức giới thiệu di sản đến công chúng.
Với văn hóa của đồng bào dân tộc Hoa, tỉnh dự kiến biên soạn, in ấn và phát hành tập sách giới thiệu di sản văn hóa, cấp phát tại các điểm du lịch trên địa bàn. Cách làm này góp phần mở rộng không gian quảng bá, để du khách có thêm thông tin về lịch sử, văn hóa và những giá trị đặc trưng của cộng đồng dân cư nơi đây.
Các nghệ nhân ở xã Hồ Thị Kỷ, tỉnh Cà Mau biểu diễn nghệ thuật Nhạc trống lớnCùng với quảng bá, tỉnh khuyến khích đồng bào tham gia cung cấp các sản phẩm, dịch vụ văn hóa - du lịch. Khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động bảo tồn, những giá trị văn hóa có thể tạo ra sản phẩm, dịch vụ, việc làm và nguồn thu, từ đó tạo động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ di sản.
Theo định hướng của tỉnh Cà Mau, bảo tồn văn hóa cũng được lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án và chính sách dân tộc. Nguồn lực không chỉ đến từ ngân sách nhà nước mà còn được huy động từ các chương trình, đề án liên quan, nguồn xã hội hóa, tài trợ, viện trợ và sự đóng góp tự nguyện của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân và cộng đồng.
Cách tiếp cận này cho thấy bảo tồn không phải là giữ nguyên di sản trong một không gian tĩnh, mà là tìm cách để di sản tiếp tục hiện diện và thích ứng trong đời sống hôm nay. Từ tiếng trống Khmer, những lễ hội truyền thống đến các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, mỗi giá trị chỉ thực sự bền vững khi được cộng đồng thực hành, trao truyền và tìm thấy vai trò trong cuộc sống.
Với hướng đi gắn bảo tồn - trao truyền - quảng bá - phát triển du lịch, tỉnh Cà Mau đang từng bước biến di sản văn hóa thành nguồn lực mềm cho phát triển. Quan trọng hơn, đó cũng là cách để bản sắc các dân tộc thiểu số được gìn giữ từ chính cộng đồng, qua từng thế hệ./.
