Để hiểu về Châu Sơn, không thể chỉ nhìn ngắm những vòm cung gạch đỏ hay những khu vườn tuyệt đẹp, mà phải thâm nhập vào mạch ngầm của đời sống đạo, nơi các đan sĩ đang ngày đêm đan tu trong sự thinh lặng, lao động và cầu nguyện.
Đan viện Thánh Mẫu Châu Sơn
Triết lý Ora et Labora
Cốt lõi đời sống của các đan sĩ Châu Sơn dựa trên đặc sủng của Dòng Xitô, được tóm gọn trong tôn chỉ kinh điển: Ora et Labora (Cầu nguyện và lao động). Đối với đan sĩ, cầu nguyện là hơi thở. Một ngày tại đan viện bắt đầu từ rất sớm, khi sương mù còn bao phủ những đỉnh núi đá vôi. Tiếng chuông vang lên lúc 3 giờ sáng gọi các đan sĩ thức dậy cho giờ kinh đêm. Trong suốt một ngày, nhịp sống ấy được ngắt quãng bởi các giờ kinh phụng vụ (kinh sáng, kinh trưa, kinh chiều, kinh tối) và thánh lễ. Việc cầu nguyện là cuộc đối thoại với Đấng Tuyệt đối, là sự dâng hiến thầm lặng cho ơn cứu độ của thế giới.
Đời sống đạo tại Châu Sơn không chỉ có những tràng hạt hay những lời kinh trong nhà nguyện, lao động được coi là một hình thức tu đức quan trọng. Các đan sĩ lao động để thánh hóa bản thân và làm chủ thiên nhiên. Người đan sĩ trong bộ áo dòng trắng đen quen thuộc, tay cầm xẻng, tay tỉa cây, hay miệt mài trong các xưởng mộc, vườn cây ăn trái kết hợp với trí tuệ tâm linh tạo nên một tinh thần tỉnh thức cao độ: cầu nguyện trong lúc làm việc và làm việc như một lời cầu nguyện như Thánh Biển Đức dạy rằng: “Chỉ khi nào đan sĩ sống bằng thành quả của mình mới thật là đan sĩ”.
Sự thinh lặng và khổ chế
Thử thách lớn nhất trong đời sống đạo tại Châu Sơn, chính là sự thinh lặng. Trong một thế giới đầy rẫy tiếng ồn của công nghệ và sự giao tiếp không ngừng, các đan sĩ chọn cách “vào trong sa mạc” của tâm hồn. Sự thinh lặng ở đan viện là một sự “thinh lặng Thánh”. Họ hạn chế giao tiếp bằng lời nói để lắng nghe tiếng nói nội tâm và tiếng gọi của Thượng đế. Trong không gian của đan viện, ngay cả những bước chân cũng dường như nhẹ nhàng hơn. Sự thinh lặng này giúp đan sĩ duy trì sự tập trung, tránh những xao nhãng của thế gian và nuôi dưỡng lòng bác ái chân thành. Họ học cách nói bằng hành động, bằng ánh mắt và bằng sự hiện diện âm thầm nhưng đầy ấm áp.
Đi đôi với thinh lặng là đời sống khổ chế. Đan sĩ Châu Sơn sống một cuộc đời giản đơn đến mức tối giản. Từ thực phẩm, tiện nghi sinh hoạt cho đến các nhu cầu cá nhân đều được tiết giảm. Khổ chế là một phương pháp để tự do hóa tâm hồn, giúp người tu sĩ không bị lệ thuộc vào vật chất, từ đó có thể dâng hiến trọn vẹn hơn cho lý tưởng đã chọn.
Sự đồng điệu
Sẽ là thiếu sót nếu nói về đời sống đạo tại Châu Sơn mà không nhắc đến ngôi thánh đường và khuôn viên đan viện. Kiến trúc tại đây phản chiếu của đời sống tâm linh đan tu. Ngôi giáo đường được xây dựng từ năm 1939 với hàng triệu viên gạch đỏ không tô trát. Những viên gạch để trần, phơi mình cùng thời gian, tượng trưng cho sự chân thành, mộc mạc và không giả tạo của người đan sĩ trước mặt Chúa. Các cột trụ vững chãi, những vòm nhọn vươn cao gợi lên khát vọng hướng thượng mãnh liệt. Mỗi góc vườn, mỗi hòn non bộ tại Châu Sơn đều được chăm sóc bởi bàn tay các đan sĩ, tạo nên một sự hòa hợp tuyệt vời giữa con người và thiên nhiên. Đời sống đạo ở đây gắn liền với việc tôn trọng và bảo vệ công trình sáng tạo.
Giá trị của lối sống đan tu trong xã hội đương đại
Trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ với nhịp sống công nghiệp hối hả, đời sống của các đan sĩ Châu Sơn như một “dấu chỉ” của sự dừng lại và suy ngẫm. Dù sống tách biệt nhưng các đan sĩ vẫn luôn hiệp thông với nỗi đau và niềm vui của nhân thế thông qua lời cầu nguyện. Họ đón nhận những khách hành hương đến tìm kiếm sự thanh thản, chia sẻ với họ không gian yên bình và những lời khuyên đạo đức giá trị. Đời sống đạo tại Châu Sơn minh chứng rằng: hạnh phúc đích thực không nằm ở việc tích lũy vật chất, mà ở sự tự do trong tâm hồn và sự kết nối sâu sắc với những giá trị vĩnh cửu.
Đời sống đạo của các đan sĩ tại đan viện Thánh Mẫu Châu Sơn là một bản hùng ca âm thầm của đức tin. Các đan sĩ vẫn đang bền bỉ viết nên những trang sử của lòng đạo hạnh bằng mồ hôi trong lao động và hơi thở trong kinh nguyện. Đó là một lối sống vừa cổ xưa vừa mới mẻ, mang lại sự cân bằng cho tâm hồn và nhắc nhở về những giá trị thiêng liêng cốt lõi giữa dòng đời vạn biến .
