Đồng bào Xơ-Đăng trồng chè theo tiêu chuẩn VietGAP

Kon Plông là địa phương có khí hậu mát mẻ quanh năm, độ cao lớn, lượng mưa dồi dào và thổ nhưỡng phù hợp với nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế. Bên cạnh các loại cây dược liệu, rau, hoa và cây ăn quả ôn đới, chè được xác định là một trong những cây trồng có nhiều tiềm năng phát triển. Đây không chỉ là lợi thế về điều kiện tự nhiên mà còn là cơ sở để địa phương xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao giá trị nông sản.

Trước đây, đời sống của nhiều hộ đồng bào Xơ-Đăng chủ yếu phụ thuộc vào cây mì và một số cây trồng ngắn ngày. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế không cao, giá cả bấp bênh khiến thu nhập của người dân thiếu ổn định. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên và nhu cầu của thị trường.

Từ năm 2022, Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn triển khai dự án ứng dụng khoa học và công nghệ trong sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP. Dự án tập trung xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật canh tác, hỗ trợ giống, hướng dẫn chăm sóc và liên kết tiêu thụ sản phẩm cho người dân. Đây được xem là bước đi quan trọng giúp thay đổi phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình liên kết chuỗi giá trị.

Đến nay, hợp tác xã đã xây dựng được vùng nguyên liệu khoảng 120 ha, trong đó hơn 60 ha được liên kết với trên 80 hộ dân địa phương. Nhiều diện tích đất trước đây trồng mì đã được chuyển sang trồng chè, tạo nên những vùng sản xuất tập trung, thuận lợi cho việc áp dụng các quy trình kỹ thuật đồng bộ.

Không chỉ tạo vùng nguyên liệu, hợp tác xã còn giải quyết việc làm thường xuyên cho khoảng 40 lao động địa phương, chủ yếu là đồng bào Xơ-Đăng, với mức thu nhập từ 7 đến 9 triệu đồng mỗi tháng. Đối với nhiều gia đình vùng cao, đây là nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống và giảm áp lực di cư lao động.

Điểm nổi bật của mô hình là xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ. Người dân được cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ chăm sóc, thu hoạch đúng quy trình và được hợp tác xã bao tiêu sản phẩm. Nhờ vậy, bà con không còn lo đầu ra hay tình trạng được mùa mất giá như trước.

Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn đã đầu tư dây chuyền chế biến, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Từ nguyên liệu chè tươi, hợp tác xã đã phát triển hơn 10 dòng sản phẩm khác nhau; trong đó có 3 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước xây dựng thương hiệu chè Kon Plông, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.

Việc đẩy mạnh chế biến sâu cũng giúp nâng cao giá trị của từng kilogram chè, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô. Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và thương mại hóa sản phẩm.

Đối với đồng bào Xơ-Đăng, cây chè không đơn thuần là một loại cây trồng mới mà đang trở thành phương tiện tạo sinh kế lâu dài. Khi có thu nhập ổn định, người dân có điều kiện đầu tư cho giáo dục, chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Đồng thời, việc có việc làm ngay tại địa phương cũng góp phần hạn chế tình trạng lao động trẻ phải rời quê đi làm ăn xa.

Và một yếu tố quan trọng làm nên hiệu quả của mô hình là sự kết hợp giữa khoa học công nghệ với kinh nghiệm sản xuất của người dân. Quy trình VietGAP giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm sử dụng hóa chất, bảo vệ môi trường và hướng đến nền nông nghiệp an toàn. Song song với đó, việc áp dụng các giống chè phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của Kon Plông cũng góp phần nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu.

Hiện nay, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục quan tâm hỗ trợ các nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm nâng cao giá trị cây chè, trong đó có dự án nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật sản xuất bột matcha tại Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn. Đây được kỳ vọng sẽ mở rộng thêm hướng chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao sức cạnh tranh của chè Kon Plông trên thị trường.

Từ thực tế tại Kon Plông có thể thấy, phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ là mở rộng diện tích sản xuất mà quan trọng hơn là xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ giữa người dân, hợp tác xã, khoa học công nghệ và thị trường. Khi người nông dân được đồng hành từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, họ có thêm động lực đầu tư lâu dài và yên tâm gắn bó với cây trồng.

Trong bối cảnh nhiều địa phương miền núi đang tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên và đặc điểm của đồng bào dân tộc thiểu số, mô hình phát triển cây chè ở Kon Plông là một kinh nghiệm đáng tham khảo. Việc lựa chọn cây trồng phù hợp, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển chế biến sâu và liên kết tiêu thụ đã tạo nên chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh, mang lại lợi ích cho cả người sản xuất và doanh nghiệp.

Từ những đồi chè xanh trải dài trên vùng núi cao, một hướng đi mới đang dần được khẳng định. Cây chè không chỉ góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế gắn với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và nâng cao đời sống cho đồng bào Xơ-Đăng. Đây cũng là minh chứng cho thấy khi có sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, những tiềm năng của vùng cao hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành động lực phát triển kinh tế - xã hội lâu dài./.