Thực hiện công bằng và bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng đáp ứng nhu cầu của nhân dân, đặc biệt ưu tiên vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, vùng đặc biệt khó khănKhi tri thức trở thành khát vọng
Có những học sinh phải vượt qua một quãng đường dài mới tới được trường. Có những em lớn lên trong điều kiện gia đình còn khó khăn, vì vậy việc học không phải lúc nào cũng là lựa chọn dễ dàng. Thế nhưng, chính trong những hoàn cảnh ấy, khát vọng học tập lại có thể trở thành một nguồn sức mạnh đặc biệt.
Bởi với nhiều bạn trẻ vùng cao, miền núi, tri thức trước hết là cơ hội để nhìn thấy một thế giới rộng lớn hơn ngoài bản làng quen thuộc.
Qua mỗi trang sách, bài học và trải nghiệm, các em có thêm khả năng hiểu về xã hội, khoa học, công nghệ và những nghề nghiệp mới. Đặc biệt hơn, giáo dục giúp người trẻ hình thành năng lực tư duy, khả năng tự học và tự quyết định tương lai. Và giá trị sâu xa nhất của giáo dục, đó là không chỉ truyền đạt kiến thức, đồng thời còn mở rộng năng lực lựa chọn của con người.
Theo đó, một người trẻ có tri thức sẽ có nhiều cơ hội hơn để lựa chọn nghề nghiệp. Một thanh niên có kỹ năng sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn với thị trường lao động. Một người trẻ biết công nghệ có thể tiếp cận những không gian kinh tế mà khoảng cách địa lý từng khiến họ khó tiếp cận.
Vì vậy, khát vọng chinh phục tri thức chính là một biểu hiện quan trọng của khát vọng vươn lên.
Nhờ những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, giáo dục vùng cao, miền núi đã có những chuyển biến tích cực…Từ lớp học đến tương lai
Giá trị của giáo dục đối với vùng cao, miềm núi không chỉ thể hiện ở kết quả học tập của từng học sinh. Và ở phạm vi rộng hơn, đó là quá trình xây dựng nguồn nhân lực cho những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Do đó, một vùng đất muốn phát triển cần đường giao thông, trường học, cơ sở y tế, hạ tầng số và những điều kiện vật chất khác. Nhưng tất cả những nguồn lực ấy cuối cùng đều cần con người có năng lực để vận hành và phát triển.
Bởi vậy, giáo dục phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn cho tương lai vùng cao, miền núi.
Khi một học sinh dân tộc thiểu số học tốt và tiếp tục học lên, em không chỉ thay đổi cơ hội của chính mình. Sau này, em có thể trở thành giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, doanh nhân, nhà nghiên cứu hoặc người làm công tác văn hóa ngay tại quê hương mình…
Vì vậy, mỗi người trẻ có tri thức có thể trở thành một hạt giống của sự phát triển.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, yêu cầu đối với giáo dục vùng cao, miền núi không thể chỉ dừng lại ở việc giúp học sinh học đủ.
Và điều cần thiết hơn là giúp các em học để hiểu, học để làm, học để thích ứng, học để sáng tạo và học để góp phần xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh.
Bảo đảm các điều kiện về đội ngũ nhà giáo, tài chính, cơ sở vật chất, thư viện và thiết bị dạy học các cơ sở giáo dục phù hợp với điều kiện của từng địa phương…Công nghệ mở thêm những cánh cửa
Trao đổi với báo chí, Tiến sĩ Lê Phú Thắng, Hiệu trưởng Trường Đại học dự bị Dân tộc Trung ương Nha Trang chia sẻ: Đặc biệt, có một thay đổi đáng kể trong giáo dục vùng cao, miền núi những năm gần đây là sự xuất hiện ngày càng rõ nét của công nghệ số.
Nếu trước đây khoảng cách địa lý khiến học sinh vùng cao, miền núi khó tiếp cận nhiều nguồn học liệu, thì Internet đang tạo thêm những cơ hội mới. Một thiết bị thông minh có thể giúp học sinh tiếp cận thư viện số, bài giảng trực tuyến, ngoại ngữ, các khóa học kỹ năng và nguồn tri thức phong phú trên thế giới.
Nhưng công nghệ không tự động tạo ra bình đẳng giáo dục.
Nếu thiếu hạ tầng, thiết bị, kỹ năng số và sự hướng dẫn của giáo viên, khoảng cách số có thể trở thành một dạng khoảng cách mới.
Do đó, chuyển đổi số trong giáo dục vùng cao, miền núi cần được hiểu không chỉ là đưa Internet đến trường học. Và quan trọng hơn là xây dựng năng lực sử dụng tri thức số cho học sinh và giáo viên. Một học sinh biết tìm kiếm thông tin nhưng không biết kiểm chứng thông tin vẫn có thể bị dẫn dắt bởi những nội dung sai lệch. Một học sinh có thiết bị nhưng thiếu phương pháp tự học cũng khó khai thác hết giá trị của công nghệ.
Vì vậy, giáo dục số phải đi cùng giáo dục năng lực số.
Các chính sách dân tộc đã dành nhiều nguồn lực đầu phát triển giáo dục đào tạo vùng dân tộc thiểu số và miên núiKhát vọng là điểm khởi đầu, nhưng không thể tự mình tạo nên thành công.
Và để một học sinh vùng cao, miền núi có thể đi xa trên hành trình tri thức, em cần một hệ sinh thái giáo dục đủ mạnh, đó là gia đình đồng hành, nhà trường tận tâm, giáo viên có năng lực, chính sách hỗ trợ phù hợp và cộng đồng tạo động lực… Trong đó, vai trò của người thầy đặc biệt quan trọng.
Ở vùng cao, miền núi, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức. Đồng thời, họ còn có thể là người phát hiện năng khiếu, khơi dậy tự tin và giúp học sinh tin rằng những ước mơ tưởng như xa xôi vẫn có thể trở thành hiện thực.
Đặc biệt, một lời động viên đúng lúc có thể giúp một học sinh không bỏ học. Một người thầy kiên trì có thể mở ra cho học trò một hướng đi mới. Một nhà trường biết tạo môi trường sáng tạo có thể biến sự tò mò của học sinh thành niềm say mê học tập.
Đó là những giá trị đôi khi không thể đo bằng điểm số nhưng lại có ý nghĩa rất lớn đối với tương lai của một con người.
Học để trở về và cống hiến
Một trong những biểu hiện đẹp của khát vọng tri thức là mong muốn trở về.
Đi học, đi xa, tiếp cận những chân trời mới không nhất thiết đồng nghĩa với rời bỏ quê hương. Ngược lại, tri thức càng có giá trị khi được người trẻ sử dụng để giải quyết những vấn đề của chính cộng đồng mình.
Một kỹ sư trẻ có thể trở về nghiên cứu giống cây phù hợp với địa phương. Một người được đào tạo về kinh tế có thể phát triển sản phẩm đặc sản. Một người học công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi số cho hợp tác xã. Một sinh viên được đào tạo về văn hóa có thể tham gia bảo tồn tiếng nói, chữ viết, lễ hội và di sản của dân tộc mình.
Khi đó, giáo dục tạo ra một vòng tròn tích cực, đó là quê hương tạo điều kiện cho người trẻ học tập; người trẻ tiếp nhận tri thức; tri thức được chuyển hóa thành năng lực; năng lực lại quay trở về phục vụ quê hương.
Đây chính là một trong những nền tảng quan trọng của phát triển bền vững.
Biến ước mơ thành hiện thực
Nhìn vào hành trình của thế hệ trẻ vùng cao, miền núi có thể thấy một điều rất rõ, đó khoảng cách về địa lý không nhất thiết phải trở thành khoảng cách về cơ hội.
Điều quyết định là xã hội có tạo đủ điều kiện để người trẻ tiếp cận tri thức và phát huy tri thức ấy hay không.
Vì vậy, cùng với việc đầu tư cơ sở vật chất trường học, cần chú trọng chất lượng giáo viên, giáo dục hướng nghiệp, đào tạo nghề, kỹ năng số, ngoại ngữ, STEM và các hoạt động trải nghiệm phù hợp với điều kiện địa phương. Đồng thời, cần mở rộng những cơ hội để học sinh vùng cao được giao lưu, trải nghiệm, tiếp cận khoa học - công nghệ và những môi trường học tập hiện đại.
Điều quan trọng nhất là phải nuôi dưỡng niềm tin vào khả năng của chính mình. Bởi một học sinh chỉ thực sự bước đi xa khi em tin rằng mình có thể bước xa.
Ở vùng cao, miền núi mặc dù còn nhiều gian khó, mỗi cuốn sách được mở ra là một cánh cửa được mở rộng. Mỗi học sinh kiên trì đến trường là một cơ hội được giữ lại. Và mỗi người trẻ nuôi dưỡng khát vọng chinh phục tri thức chính là một nguồn lực đang được đánh thức. Vì vậy, giá trị lớn nhất của giáo dục vùng cao, miền núi không chỉ nằm ở những tấm bằng được trao, đặc biệt còn ở khả năng giúp một thế hệ trẻ tự tin làm chủ tương lai. Khi tri thức trở thành khát vọng, những con dốc địa hình sẽ không còn là giới hạn của ước mơ; và khi những người trẻ vùng cao, miền núi có cơ hội vươn lên bằng tri thức, chính họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng đưa quê hương bước vào một tương lai chủ động, tự tin và phát triển bền vững hơn./.
