Ở Việt Nam, Phật giáo là tôn giáo có hơn 14 triệu tín đồ, là một cộng đồng tâm linh giàu truyền thống, có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa, đạo đức và xã hội. Chính vì vậy, phát huy tinh thần nhập thế của Phật giáo trong bảo vệ môi trường (BVMT) và ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH) mang ý nghĩa thiết thực.
Năm 2011, trong thông điệp nhân Đại lễ Phật đản, Đức Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam - Hòa thượng Thích Phổ Tuệ đã kêu gọi mỗi tăng, ni, phật tử “rõ bản chất của giáo lý Phật Đà về luật vô thường, tôn trọng sự sống và mối liên hệ hữu cơ giữa con người với thiên nhiên”. Đó không chỉ là lời dạy đạo lý mà còn là sự nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người đối với an nguy của trái đất - ngôi nhà chung của nhân loại.
Chùa Pháp Vân (Hà Nội) là một mô hình điểm Phật giáo tham gia công tác BVMT. Từ sân chùa đến bờ hồ Linh Đàm, các tăng, ni, phật tử nơi đây đã góp hàng trăm ngày công dọn vệ sinh, san lấp đất, trồng cây, phủ xanh không gian quanh chùa. Mỗi tháng, chùa còn tổ chức khóa tu, lồng ghép tuyên truyền cho tăng, ni, phật tử về ý thức bảo vệ môi trường, không sử dụng hóa chất trong trồng trọt, không xả rác bừa bãi, hạn chế túi ni-lông, thay thế bằng sản phẩm thân thiện với môi trường; không đốt vàng mã; khuyến khích hỏa táng thay cho địa táng, tiết kiệm nhiên liệu và giảm khí thải… Những hành động ấy, tuy nhỏ bé nhưng lan tỏa tinh thần “xanh” từ trong chùa đến từng ngôi nhà, từng con phố, từng tâm hồn.
Tăng ni sinh Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội lao động cuối tuần để môi trường xanh - sạch - đẹpTừ mô hình chùa Pháp Vân, đến nay, khắp cả nước đã hình thành hơn 2.000 mô hình tôn giáo tham gia BVMT và ứng phó với BĐKH, trong đó Phật giáo đóng vai trò tiên phong, sáng tạo và nhân văn. Ở Đà Nẵng, chùa Long Quang phát động phong trào “Tổ đoàn kết tôn giáo với công tác BVMT”; tại Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam, các phật tử tự nguyện thu gom rác, trồng hoa, giữ cảnh quan sạch đẹp, hạn chế khói nhang để bảo vệ sức khỏe và không khí nơi tự viện. Ở phường Hai Bà Trưng (Hà Nội), phong trào “Hạn chế đốt vàng mã” được duy trì nhiều năm, góp phần xây dựng nếp sống văn minh. Ở Đồng Tháp, những “Câu lạc bộ phật tử thu gom rác thải, trồng hoa, dựng hàng rào, làm cột cờ” đã gắn đạo với đời trong tinh thần hiền hòa, thiện tâm, trở thành nét đẹp cộng đồng. Những hoạt động ấy không chỉ tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp mà còn khơi dậy lòng yêu thương và ý thức cộng đồng. Bởi với người con Phật, chăm một gốc cây cũng là nuôi dưỡng lòng từ; giữ một con đường sạch cũng là góp phần thanh tịnh tâm hồn. Như lời dạy của Đức Phật: “Nếu muốn thấy thế giới tốt đẹp, hãy bắt đầu từ chính mình”.
Hưởng ứng thông điệp của Thủ tướng Chính phủ về trồng 1 tỷ cây xanh vì một Việt Nam xanh, đầu năm 2021, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn - Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã kêu gọi toàn thể tăng ni, phật tử cùng hành động. Từ các tu viện miền Bắc đến miền Nam, từ học viện Phật giáo đến những ngôi chùa nhỏ nơi làng quê, hàng vạn cây xanh đã được trồng lên, phủ mát sân chùa, đồi núi, bờ sông, khu dân cư. Mỗi cây là một biểu tượng của niềm tin và tình thương, là lời cam kết gìn giữ sự sống cho hôm nay và mai sau. Giữa dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, thật xúc động khi bắt gặp hình ảnh những tăng, ni, phật tử lặng lẽ nhặt rác bên bờ sông, nâng niu từng mầm cây non, hướng dẫn nhau sống giản dị, thuận tự nhiên. Đó là minh chứng đạo không chỉ là lời kinh trong chính điện mà còn là hành động trong từng hơi thở của đời thường.
Bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ của một tổ chức hay của riêngai, mà là hành trình của lòng nhân ái và ý thức cộng đồng. Khi đạo và đời cùnghòa nhịp vì màu xanh của đất mẹ, ánh sáng từ bi của Phật pháp sẽ lan tỏa mạnh mẽ,soi rọi tâm hồn, thức tỉnh con người và nuôi dưỡng một tương lai an lành chomuôn loài./.
