Hiện thực mục tiêu đưa văn hóa truyền thống thành động lực phát triển

Một trong những địa phương tiêu biểu trong xu hướng đưa văn hóa truyền thống thành động lực phát triển là phường Lang Biang - Đà Lạt, nơi tập trung nhiều giá trị văn hóa của đồng bào Cơ-ho. Trong nhiều năm qua, địa phương không chỉ chú trọng bảo tồn di sản mà còn đưa các giá trị văn hóa vào hoạt động du lịch. Hiện phường duy trì 11 câu lạc bộ cồng chiêng với hơn 200 nghệ nhân thường xuyên biểu diễn, truyền dạy cho thế hệ trẻ và phục vụ khách tham quan tại các khu, điểm du lịch.

Bên cạnh không gian cồng chiêng, nhiều nghi lễ truyền thống của người Cơ-ho được phục dựng; các nghề dệt thổ cẩm, làm rượu cần, đan lát, chế tác nhạc cụ tiếp tục được duy trì và từng bước trở thành sản phẩm phục vụ du lịch cộng đồng. Nghệ nhân không chỉ là người lưu giữ di sản mà còn có thêm nguồn thu nhập từ chính những giá trị văn hóa do cộng đồng sáng tạo và gìn giữ.

Theo bà Nguyễn Thị Cẩm Giang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Lang Biang - Đà Lạt, địa phương xác định bảo tồn phải đi đôi với phát huy giá trị. Vì vậy, cùng với việc duy trì các đội cồng chiêng cộng đồng, địa phương tăng cường ứng dụng công nghệ số để quảng bá hình ảnh văn hóa thông qua video, mã QR, các nền tảng mạng xã hội và giới thiệu sản phẩm OCOP gắn với điểm đến du lịch.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, phường Lang Biang - Đà Lạt đã đón hơn 4,6 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 700 tỷ đồng. Không chỉ tạo nguồn thu cho địa phương, sự phát triển của du lịch còn mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm cho người dân thông qua các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, hướng dẫn trải nghiệm, kinh doanh sản phẩm thủ công và dịch vụ lưu trú.

Không chỉ riêng Lang Biang, nhiều địa phương khác của Lâm Đồng cũng đang hình thành các mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa địa phương. Tại Lạc Dương, Đam Rông, Tà Đùng và nhiều xã phía Nam, phía Đông của tỉnh, người dân cải tạo nhà ở thành homestay, mở lớp trải nghiệm nghề thủ công, tổ chức các hoạt động nấu ăn truyền thống, đưa du khách tham gia sản xuất nông nghiệp, nghe kể chuyện về buôn làng và tìm hiểu đời sống văn hóa địa phương.

Điểm đáng chú ý là cùng với nguồn thu từ nông nghiệp, nhiều hộ gia đình đã có thêm thu nhập từ các dịch vụ du lịch. Văn hóa vì thế không còn chỉ là giá trị cần bảo tồn mà trở thành nguồn lực kinh tế, góp phần đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp đơn thuần và tạo động lực để người dân chủ động gìn giữ bản sắc của dân tộc mình.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu phải phát triển theo hướng bền vững. Nếu chỉ chạy theo lợi ích trước mắt, thương mại hóa quá mức hoặc biến các giá trị truyền thống thành những màn trình diễn thiếu tính cộng đồng thì sức hấp dẫn của điểm đến sẽ dần suy giảm. Chính vì vậy, bảo tồn văn hóa phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển du lịch.

Theo bà Khúc Thị Thoi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, các giá trị văn hóa chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi vẫn hiện diện trong chính không gian sống của cộng đồng, gắn với phong tục, tập quán và sinh hoạt hằng ngày của người dân, thay vì chỉ tồn tại như sản phẩm phục vụ khách tham quan.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Lâm Đồng sở hữu không gian văn hóa rộng lớn, trải dài từ cao nguyên đến vùng duyên hải và biển đảo. Sự đa dạng về văn hóa của các dân tộc trở thành lợi thế quan trọng để địa phương xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế trên cơ sở khai thác hợp lý các giá trị di sản.

Thực tiễn tại Lâm Đồng cho thấy, khi văn hóa được gìn giữ trong đời sống cộng đồng và được phát huy đúng hướng, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội. Đó cũng là con đường để bản sắc văn hóa đồng hành cùng sự phát triển của địa phương, góp phần nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, tạo sinh kế bền vững và đóng góp vào mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.